Bầu trời đêm tháng 5 này sẽ chào đón một sự kiện thiên văn đáng chú ý của năm 2026 là "trăng xanh". Nhưng "trăng xanh" rốt cuộc là gì, có thực sự mang màu xanh như tên gọi, và hiện tượng này hiếm đến mức nào?
Ảnh minh họa.
Trong tiếng Anh, thành ngữ "once in a blue moon" (tạm dịch: khi trăng có màu xanh) thường được dùng để chỉ một việc gì đó cực kỳ hiếm khi xảy ra. Thông thường, hiện tượng này xuất hiện vài năm một lần. Tuy nhiên, nhờ vào một hệ thống định nghĩa kép khá thú vị, từ nay cho đến năm 2028, trăng xanh sẽ diễn ra đều đặn hàng năm.
Lần trăng xanh tiếp theo đang đến rất gần, dự kiến sẽ xuất hiện vào ngày 31/5/2026, lúc 08:45 giờ UTC (khoảng 15:45 theo giờ Việt Nam).
Trăng xanh nhưng không có màu xanh
Nếu đang mong đợi được chiêm ngưỡng một Mặt Trăng chuyển sang màu xanh dương rực rỡ như rặng sương mù, bạn sẽ phải thất vọng. Cái tên trăng xanh thực chất không có bất kỳ mối liên hệ nào với màu sắc thực tế của vệ tinh tự nhiên này. Trăng xanh đơn giản chỉ là một thuật ngữ dùng để gọi một kỳ trăng tròn "dôi ra" trong một mùa hoặc một tháng.
Bản thân thuật ngữ này bắt nguồn từ một thành ngữ cổ. Vào thế kỷ 16, người ta dùng cụm từ "mặt trăng màu xanh" để ám chỉ một điều bất khả thi. Dần dần, ý nghĩa của nó chuyển thành một sự kiện hiếm gặp nhưng vẫn có thể xảy ra. Thú vị là vào năm 1883, vụ phun trào lịch sử của núi lửa Krakatoa đã thực sự tạo ra lớp bụi sương khiến Mặt Trăng trông có màu xanh lơ khi nhìn từ Trái Đất, biến điều "bất khả thi" thành sự thật.
Nguồn gốc của hiện tượng
Để hiểu về trăng xanh, chúng ta cần làm một phép toán thiên văn cơ bản. Chu kỳ từ một kỳ trăng tròn đến kỳ trăng tròn kế tiếp khoảng 29,5 ngày. Điều này có nghĩa là trong một năm dương lịch, nó sẽ hoàn thành số vòng "hơi nhỉnh hơn" con số 12.
Phần "hơi nhỉnh hơn" này cực kỳ quan trọng. Trong một chu kỳ bình thường, chúng ta có 12 lần trăng tròn – chia đều mỗi tháng một lần, và mỗi mùa có ba lần. Nhưng vì lịch âm và lịch dương không hoàn toàn khớp nhau, nên cứ sau vài năm, khoảng thời gian chênh lệch tích tụ lại sẽ tạo ra một năm có tới 13 lần trăng tròn, hoặc một mùa sở hữu đến 4 lần trăng tròn.
Ảnh minh họa.
Chờ đón "siêu trăng tím" vào năm 2028
Dù trăng xanh năm nay rất đáng chú ý, nhưng giới thiên văn học đang hướng sự phấn khích lớn hơn vào năm 2028. Kỳ trăng xanh của năm đó sẽ rơi đúng vào đêm Giao thừa (31/12/2028).
Đó sẽ là một sự kiện "3 trong 1" ngoạn mục: Vừa là trăng xanh, vừa là siêu trăng (Mặt Trăng ở gần Trái Đất nhất nên trông to và sáng hơn), lại vừa đi kèm nguyệt thực toàn phần khiến Mặt Trăng chuyển sang màu đỏ rực. NASA xác nhận lần nguyệt thực này sẽ có pha toàn phần kéo dài khoảng 1 giờ 11 phút.
