Hiểm họa từ video ngắn: Bẫy trả phí

MUỐN BIẾT KẾT CỤC THÌ PHẢI TRẢ TIỀN

Cô gái nghèo bất ngờ kết hôn với tổng tài, người vợ bị chồng phản bội rồi âm thầm trở thành tỉ phú, cô nhân viên bị sỉ nhục nhưng hóa ra lại là người thừa kế tập đoàn... Những tình tiết có phần phi lý này đang xuất hiện dày đặc trên Facebook, TikTok, YouTube dưới dạng những đoạn phim dọc chỉ dài từ vài chục giây đến vài phút. Điểm chung là câu chuyện diễn tiến rất nhanh. Mâu thuẫn xuất hiện ngay từ những giây đầu tiên, hết biến cố này đến biến cố khác và mỗi tập thường dừng đúng lúc người xem muốn biết chuyện gì xảy ra tiếp theo. Chỉ cần dừng lại xem một đoạn, thuật toán có thể tiếp tục đề xuất những tập sau hoặc những bộ phim tương tự. Không ít quảng cáo còn cho người xem theo dõi miễn phí khoảng 10 - 15 tập nhưng đúng khi câu chuyện bước vào cao trào, màn hình xuất hiện lời mời tải một ứng dụng khác để xem tiếp.

Khi chuyển sang ứng dụng, người xem thường chỉ được miễn phí thêm vài tập trước khi phải xem quảng cáo, mua "xu" hoặc đăng ký thành viên. Chi phí không hề thấp: ReelShort có các gói từ 29.000 đồng đến 249.000 đồng/tuần, trong khi DramaBox cũng niêm yết nhiều gói 199.000 - 249.000 đồng. Nếu duy trì gói 199.000 đồng/tuần trong 4 tuần, số tiền lên đến gần 800.000 đồng. Một số thuê bao còn tự gia hạn nếu người dùng không chủ động hủy. Cứ thế, vài phút "giết thời gian" có thể nhanh chóng biến thành khoản chi đáng kể với nhiều người.

Trao đổi với PV Thanh Niên, chuyên gia tâm lý - Th.S Chế Dạ Thảo (giảng viên Trường ĐH Công nghệ TP.HCM) lý giải những phim ngắn này dù có tình tiết phi lý vẫn dễ dàng giữ chân khán giả bởi chúng liên tục tạo mâu thuẫn và dừng đúng lúc cao trào. Khi câu chuyện bị ngắt ở thời điểm người xem đã biết đủ để quan tâm nhưng chưa biết kết quả, một "khoảng trống thông tin" được tạo ra, kích thích nhu cầu muốn xem tiếp.

ẢNH: LÊ NAM TẠO BẰNG AI

"Nhịp phim nhanh và xung đột liên tục giúp duy trì cảm xúc. Khi bị cuốn theo diễn biến quá nhanh, người xem cũng ít có thời gian để suy nghĩ xem nội dung có thực sự hợp lý hay đáng xem hay không", bà Thảo phân tích. Đáng chú ý hơn là thời điểm xuất hiện nút trả tiền, khi tò mò và cảm xúc đang ở mức cao, quyết định chi tiền dễ mang tính tức thời hơn là được cân nhắc kỹ. Nếu khoản phí mỗi lần mở khóa không lớn, người xem rất dễ nghĩ "chỉ thêm một lần nữa", nhưng nhiều khoản nhỏ cộng lại có thể trở thành số tiền đáng kể. "Người trẻ có thể càng dễ bị cuốn vào cơ chế này do đã quen với nội dung có nhịp nhanh, thao tác thanh toán thuận tiện và xu hướng ưu tiên cảm giác được thỏa mãn ngay lập tức", Th.S Chế Dạ Thảo nhận xét.

Theo báo cáo Thị trường ứng dụng phim ngắn 2026 của Sensor Tower (hãng nghiên cứu thị trường số), chỉ trong quý 1/2026, các ứng dụng phim ngắn đạt hơn 850 triệu lượt tải trên toàn cầu, tăng 140% so với cùng kỳ năm trước. Doanh thu từ mua hàng trong ứng dụng đạt khoảng 750 triệu USD. Riêng DramaBox và ReelShort đều thu gần 140 triệu USD trong quý này. Đông Nam Á đang là một trong những khu vực tăng trưởng nhanh nhất, chiếm 32% số lượt tải ứng dụng phim ngắn toàn cầu trong quý 1/2026. Thời gian sử dụng trung bình của loại ứng dụng này trên toàn cầu đã đạt khoảng 25 phút/ngày vào tháng 4, trong khi tại Đông Nam Á tiến sát 40 phút/ngày, gần với mức sử dụng các dịch vụ xem phim trực tuyến truyền thống.

KHÔNG CHỈ TRẢ BẰNG TIỀN

Cái giá của những ứng dụng xem phim ngắn cũng không dừng ở khoản phí phải bỏ ra. Theo thông tin về quyền riêng tư do nhà phát triển khai báo trên App Store, ReelShort có thể sử dụng mã định danh để theo dõi người dùng trên ứng dụng và website của các công ty khác. Một số dữ liệu như nội dung người dùng, mã định danh và dữ liệu sử dụng có thể được thu thập và liên kết với danh tính. DramaBox cũng khai báo mã định danh và dữ liệu có thể được dùng để theo dõi hành vi người dùng qua ứng dụng và website của doanh nghiệp khác. Các nhóm dữ liệu có thể được thu thập và liên kết với người dùng gồm lịch sử mua hàng, lịch sử tìm kiếm, lịch sử duyệt nội dung, mã định danh, dữ liệu sử dụng và một số dữ liệu chẩn đoán.

Điều này không đồng nghĩa các ứng dụng nói trên vi phạm hay sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân. Tuy nhiên, nó cho thấy để đổi lấy việc xem những tập phim ngắn, người dùng còn bước vào một hệ sinh thái thu thập dữ liệu và cá nhân hóa mà nhiều người có thể không để ý khi bấm nút "đồng ý".

ẢNH: LÊ NAM

ẢNH: LÊ NAM

Một vấn đề khác là người xem không phải lúc nào cũng biết rõ ai đứng sau những ứng dụng liên tục xuất hiện trong quảng cáo. Thị trường phim ngắn đang xuất hiện ngày càng nhiều cái tên mới, khiến người dùng khó tự đánh giá mức độ uy tín, chính sách bảo mật hay cách giải quyết tranh chấp khi có sự cố thanh toán. Ngoài những cái tên đã có doanh thu lớn như DramaBox hay ReelShort, các ứng dụng mới như FreeReels, NetShort, Melolo, HotMiniDrama, LuckyDrama, BonusTV hay iDrama đang tăng trưởng nhanh. Mô hình kiếm tiền cũng ngày càng đa dạng, từ mua hàng trong ứng dụng sang quảng cáo và những hình thức kết hợp khác.

Ông Nguyễn Ngọc Long, chuyên gia truyền thông, nhà sáng lập Truyền thông Trăng Đen, nhìn nhận đằng sau sự phát triển của loại nội dung này là logic cạnh tranh sự chú ý của các nền tảng. Video ngắn không phải hoàn toàn không thể truyền tải kiến thức chuyên sâu, nhưng để cạnh tranh giữa hàng loạt nội dung, người sản xuất gần như phải tìm cách hút người xem ngay trong vài giây đầu bằng tò mò, bất ngờ, giật gân hoặc cảm xúc mạnh. Bởi vậy, những nội dung dễ kích thích thường có lợi thế hơn nội dung cần thời gian để phân tích, lý giải.

"Xem một video vài chục giây thì không có gì đáng nói nhưng khi liên tục tiêu thụ loại nội dung này, người dùng có thể dần hình thành thói quen chỉ muốn tiếp nhận những thứ ngắn, nhanh và liên tục tạo kích thích", ông Long khuyến cáo.

Th.S Nguyễn Tấn Khang, giảng viên Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn, ĐH Quốc gia TP.HCM, cũng cho rằng video ngắn đã tồn tại đủ lâu để từng bước thay đổi thói quen tiếp nhận nội dung của công chúng. TikTok, Facebook Reels và những nền tảng tương tự tạo ra nhịp tiêu thụ rất nhanh, khiến người dùng quen với nội dung ngắn, liên tục và giàu kích thích.

"Nếu tiếp cận quá nhiều và dành quá nhiều thời gian trong ngày cho video ngắn, nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực sẽ tăng lên. Dễ thấy nhất là mất thời gian, ngoài ra còn có thể tác động đến sức khỏe tâm lý, sức khỏe tinh thần và làm xáo trộn đời sống thực tế", Th.S Khang nói. Dấu hiệu đáng lưu ý là khi việc lướt mạng bắt đầu làm đình trệ công việc, học tập, ảnh hưởng giấc ngủ hoặc sức khỏe.

Từ những video vài chục giây tưởng như vô thưởng vô phạt, một thị trường tỉ USD đang hình thành dựa trên cuộc cạnh tranh quyết liệt giành lấy từng phút chú ý. Các chuyên gia cảnh báo người dùng có thể chưa phải trả tiền ngay, nhưng sau hàng chục tập bị ngắt đúng cao trào, cái giá không còn chỉ là vài phút giải trí.

//Chèn ads giữa bài (runinit = window.runinit || []).push(function () { //Nếu k chạy ads thì return if (typeof _chkPrLink != 'undefined' && _chkPrLink) return; var mutexAds = '<zone id="l2srqb41"></zone>'; var content = $('[data-role="content"]'); if (content.length > 0) { var childNodes = content[0].childNodes; for (i = 0; i < childNodes.length; i++) { var childNode = childNodes[i]; var isPhotoOrVideo = false; if (childNode.nodeName.toLowerCase() == 'div') { // kiem tra xem co la anh khong? var type = $(childNode).attr('class') + ''; if (type.indexOf('VCSortableInPreviewMode') >= 0) { isPhotoOrVideo = true; } } try { if ((i >= childNodes.length / 2 - 1) && (i < childNodes.length / 2) && !isPhotoOrVideo) { if (i <= childNodes.length - 3) { childNode.after(htmlToElement(mutexAds)); arfAsync.push("l2srqb41"); } break; } } catch (e) { } } } }); function htmlToElement(html) { var template = document.createElement('template'); template.innerHTML = html; return template.content.firstChild; } function tnDetailInsertMidArticleWidget(rootSelector, widgetId) { var root = document.querySelector(rootSelector); if (!root) return null; var contentRoot = root.querySelector('[data-role="content"]') || root; var blocks = Array.from(contentRoot.children).filter(function (el) { if (el.id === widgetId) return false; if (el.hasAttribute('data-check-position')) return false; if (el.hasAttribute('data-type')) return false; if (/^(SCRIPT|STYLE|TEMPLATE|LINK|NOSCRIPT)$/.test(el.tagName)) return false; if (el.tagName === 'P' && !el.textContent.trim()) return false; return el.getClientRects().length > 0; }); if (!blocks.length) return null; var rootRect = contentRoot.getBoundingClientRect(); var idx; if (rootRect.height > 0) { var midY = rootRect.top + rootRect.height / 2; for (idx = 0; idx < blocks.length; idx++) { if (blocks[idx].getBoundingClientRect().bottom >= midY) break; } if (idx >= blocks.length) idx = blocks.length - 1; } else { idx = Math.floor(blocks.length / 2); } var target = blocks[idx]; var isMedia = target.tagName === 'FIGURE' || target.classList.contains('VCSortableInPreviewMode'); var newDiv = document.createElement('div'); newDiv.id = widgetId; contentRoot.insertBefore(newDiv, isMedia ? target : target.nextSibling); return newDiv; } function tnOnReady(fn) { if (document.readyState !== 'loading') fn(); else document.addEventListener('DOMContentLoaded', fn, { once: true }); } (function () { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (laNuocNgoai) return; tnOnReady(function () { var pernewDiv = tnDetailInsertMidArticleWidget('div.detail-cmain', 'tn_detail_foryou1_pc_per'); if (!pernewDiv) return; loadJsAsync('https://js.aiservice.vn/rec/tn_detail_foryou1_pc_per.js', function(){}, function() { window.boxTNRecs.err.push('rec/tn_detail_foryou1_pc_per.js'); }); }); })(); (function() { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (typeof window.laNuocNgoai === 'undefined' || !window.laNuocNgoai) return; tnOnReady(function () { var newDiv = tnDetailInsertMidArticleWidget('div.detail-cmain', 'taboola-mid-article-widget'); if (!newDiv) return; window._taboola = window._taboola || []; window._taboola.push({ mode: 'thumbnails-4x1', container: 'taboola-mid-article-widget', placement: 'Mid Article Widget', target_type: 'mix' }); }); })();