Khi Quân đội Litva triển khai hệ thống phòng không tầm trung NASAMS quanh thủ đô Vilnius thay cho RBS-70 tầm ngắn, động thái này không chỉ phản ứng trước các vụ drone xâm nhập từ Belarus mà còn thể hiện sức mạnh của một trong những hệ thống phòng không linh hoạt và hiện đại nhất châu Âu.
Do Kongsberg Defence & Aerospace của Na Uy kết hợp với Raytheon của Mỹ phát triển, NASAMS (Norwegian Advanced Surface-to-Air Missile System) nổi bật nhờ kiến trúc mạng lưới phân tán, khả năng sử dụng nhiều loại tên lửa và hiệu quả đã được kiểm chứng trên chiến trường Ukraine.
NASAMS được thiết kế theo triết lý mạng trung tâm (network-centric), khác biệt rõ rệt so với các hệ thống phòng không truyền thống tập trung.
Một đơn vị hỏa lực tiêu chuẩn bao gồm Trung tâm Phân phối Hỏa lực (Fire Distribution Center - FDC) của Kongsberg, radar 3D AN/MPQ-64 Sentinel, cảm biến quang điện tử-hồng ngoại và các bệ phóng tên lửa có thể bố trí phân tán.
Radar Sentinel hoạt động ở băng tần X, có khả năng phát hiện, theo dõi và phân loại mục tiêu bay ở khoảng cách lên đến 120 km, đồng thời cung cấp dữ liệu ba chiều chính xác.
Điểm mạnh của kiến trúc này là các thành phần không cần đứng sát nhau. Bệ phóng có thể được điều khiển từ xa ở khoảng cách lên đến 25 km so với FDC, giúp tăng khả năng sống sót trước đòn tấn công đối phương và mở rộng vùng phủ sóng.
Nhiều đơn vị hỏa lực có thể kết nối thành mạng lớn hơn, chia sẻ dữ liệu mục tiêu qua liên kết dữ liệu như Link 16, tạo thành một hệ thống phòng thủ tích hợp linh hoạt.
Về vũ khí, NASAMS hỗ trợ đa loại tên lửa trên cùng một bệ phóng chứa sáu ống phóng sẵn sàng. Tên lửa chính là AIM-120 AMRAAM, loại tên lửa không đối không tầm trung được cải tiến để phóng từ mặt đất.
Với hệ thống dẫn đường quán tính kết hợp radar chủ động ở giai đoạn cuối, AIM-120 cho phép đánh chặn ngoài tầm nhìn (beyond visual range).
Tầm bắn hiệu quả của phiên bản tiêu chuẩn thường dao động khoảng 25-40 km, trần bay lên đến khoảng 14-21 km tùy cấu hình.
Phiên bản AMRAAM-ER kết hợp đầu dẫn đường của AMRAAM với động cơ của tên lửa ESSM, mở rộng tầm bắn thêm khoảng 50% và trần bay thêm 70% so với chuẩn C7, đưa khả năng đánh chặn lên mức cao hơn.
Ngoài ra, hệ thống còn tích hợp AIM-9X Sidewinder dẫn đường hồng ngoại hình ảnh cho các mục tiêu tầm ngắn, tạo thành lớp phòng thủ nhiều tầng trong cùng một hệ thống.
Mỗi bệ phóng có thể phóng liên tiếp các tên lửa vào nhiều mục tiêu khác nhau trong vài giây, hỗ trợ đánh chặn đồng thời.
Khả năng cơ động và khả năng thích ứng môi trường là điểm cộng lớn. Bệ phóng được đặt trên xe tải, dễ dàng vận chuyển bằng đường bộ, đường sắt hoặc đường biển.
Hệ thống hoạt động ổn định từ khí hậu Bắc Cực đến vùng cận nhiệt đới. Cảm biến thụ động quang điện tử cho phép chế độ đánh chặn im lặng, giảm nguy cơ bị phát hiện.
NASAMS đặc biệt hiệu quả chống lại máy bay, trực thăng, tên lửa hành trình và UAV. Trong thực tế chiến đấu tại Ukraine, hệ thống đã chứng minh tỷ lệ đánh chặn cao, tiêu diệt hàng trăm mục tiêu bay, trong đó phần lớn là tên lửa hành trình và drone.
Đối với Litva, việc đưa NASAMS lên bảo vệ vùng tiếp cận Vilnius mang lại bước nhảy vọt về chất. So với RBS-70 tầm ngắn trước đây, NASAMS cung cấp tầm xa hơn, tốc độ phản ứng nhanh hơn và độ chính xác cao hơn, cho phép theo đuổi và tiêu diệt drone trên diện rộng lãnh thổ.
Dù chi phí tên lửa đắt hơn so với mục tiêu UAV giá rẻ, đây vẫn là giải pháp linh hoạt nhất hiện có khi chưa có đủ hệ thống chuyên chống drone số lượng lớn.
Với hai khẩu đội đang vận hành và khẩu đội thứ ba dự kiến đến năm 2028, Litva đang từng bước xây dựng lớp phòng không vững chắc hơn trong bối cảnh đe dọa từ phía Đông ngày càng phức tạp.
NASAMS không phải hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo tầm cao như Patriot, nhưng sức mạnh của nó nằm ở sự linh hoạt, khả năng tích hợp mạng lưới và chi phí hợp lý hơn cho nhiệm vụ bảo vệ điểm quan trọng, cơ sở hạ tầng và khu vực đô thị.
(Theo militarnyi.com, azernews.az, caliber.az, lrt.lt)
