Theo một nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí Science Advances, bằng cách nghiên cứu quá trình hình thành khoáng chất, các nhà nghiên cứu có thể vẽ nên bức tranh chi tiết về lượng mưa theo mùa, cho phép các nhà khoa học so sánh chặt chẽ các ghi chép về khí hậu với bằng chứng khảo cổ về sự bất ổn.
Hạn hán là nguyên nhân dẫn đến sự suy tàn của người Maya?
Khách du lịch khám phá Grutas Tzabnah, hang động ở Bán đảo Yucatán, Mexico. Một khối nhũ đá trong hang động này đã giúp các nhà nghiên cứu đánh giá tình trạng hạn hán ảnh hưởng đến người Maya trong thời kỳ Cổ điển Cuối cùng. (Ảnh: Mark Brenner)
Mặc dù nguyên nhân dẫn đến sự suy tàn của người Maya ở Bán đảo Yucatán vẫn chưa được xác định rõ ràng, nhiều nhà khoa học cho rằng hạn hán đóng một vai trò quan trọng. Các nghiên cứu trước đây cho thấy hạn hán kéo dài nhiều năm đã xảy ra ở miền nam Mexico trong thế kỷ thứ 9 và 10, vào thời kỳ được gọi là thời kỳ Cổ điển Cuối cùng.
Nghiên cứu cho biết dân số Maya trong khu vực đã suy giảm trong thời gian đó, trong khi những nhóm dân cư khác lại phát triển mạnh mẽ hơn về phía bắc, nơi khí hậu khô hơn.
Đồng tác giả nghiên cứu Daniel H. James, người đã thực hiện nghiên cứu khi còn là nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Khoa Khoa học Trái đất thuộc Đại học Cambridge, cho biết: "Đã có nhiều giả thuyết về nguyên nhân gây ra sự sụp đổ, chẳng hạn như thay đổi tuyến đường thương mại, chiến tranh hoặc hạn hán nghiêm trọng, dựa trên bằng chứng khảo cổ học mà người Maya để lại. Nhưng trong vài thập kỷ qua, chúng ta đã bắt đầu tìm hiểu khá nhiều về những gì đã xảy ra với người Maya và lý do tại sao, bằng cách kết hợp dữ liệu khảo cổ học với bằng chứng khí hậu có thể định lượng được".
Để hiểu rõ hơn về các mô hình lượng mưa trong thời kỳ Terminal Classic, James và các đồng nghiệp đã nghiên cứu các lớp sinh trưởng hàng năm của một măng đá từ một hang động gần Tecoh, một đô thị ở Yucatán. Giống như các vòng cây, các lớp này ghi lại thông tin về lượng nước mà măng đá nhận được từ nước nhỏ giọt từ trần hang trong một năm nhất định. Sự thay đổi trong thành phần hóa học của mỗi lớp đã cung cấp cho các nhà khoa học thông tin về lượng mưa trong mùa mưa hàng năm, kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10.
Nhóm nghiên cứu tìm thấy bằng chứng cho thấy có tám đợt hạn hán mùa mưa kéo dài hơn ba năm từ năm 871 đến năm 1021, một số đợt chỉ cách nhau một năm mưa. Các nhà nghiên cứu cho biết những đợt hạn hán kéo dài này đã đe dọa nền nông nghiệp của người Maya và có thể gây ra nạn đói.
Mặc dù người Maya trong khu vực đã quản lý nước cẩn thận trong các hồ chứa và bể chứa, nhưng hạn hán có thể đủ nghiêm trọng để gây bất ổn cho thủ phủ Uxmal của khu vực, các nhà nghiên cứu viết trong nghiên cứu.
Người Maya đã ngừng xây dựng các tượng đài và khắc ngày tháng lên đó trong những thời kỳ hạn hán này và hệ thống chính trị của địa điểm này đã sụp đổ vài năm sau đợt hạn hán nghiêm trọng nhất.
Tuy nhiên, các địa điểm khác, chẳng hạn như Chichén Itzá gần đó , đã vượt qua được hạn hán. Mặc dù việc khắc niên đại trên các di tích vẫn dừng lại trong thời gian hạn hán, nhưng địa điểm này đã phục hồi, có thể là do họ dựa vào mạng lưới giao thương rộng lớn để mua nông sản từ miền trung Mexico, các nhà nghiên cứu lưu ý.
