Voọc mũi hếch là loài đặc hữu của Việt Nam, chỉ phân bố giới hạn ở một số khu vực thuộc tỉnh Tuyên Quang (gồm Hà Giang cũ và Tuyên Quang cũ).
Theo Danh lục đỏ Việt Nam, khu vực phân bố của loài đã bị thu hẹp đáng kể trong những thập kỷ gần đây do nạn phá rừng ồ ạt và săn bắn ráo riết, dẫn đến kích cỡ quần thể ước tính suy giảm hơn 80% trong vòng 40 năm qua.
Loài này hiện chỉ được biết đến trong các khoảnh rừng nhỏ ở tỉnh Hà Giang cũ và Tuyên Quang như tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Na Hang, Khu Bảo tồn Thiên nhiên Cham Chu, Khu Bảo tồn Loài và Sinh cảnh Voọc mũi hếch Khau Ca và rừng huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang cũ.
Bức ảnh ghi nhận hai cá thể mẹ con Voọc mũi hếch tại rừng Khau Ca trong đợt khảo sát tháng 12/2025.
Trong đó, rừng Khau Ca được xác định là khu vực có quần thể Vọoc mũi hếch lớn nhất thế giới, đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác bảo tồn loài linh trưởng nguy cấp này.
Để làm rõ số lượng cá thể tại khu vực này, tháng 12 vừa qua, Tổ chức Bảo tồn Động thực vật Quốc tế Fauna & Flora đã phối hợp cùng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tuyên Quang, Vườn quốc gia Du Già – Cao nguyên đá Đồng Văn, cùng chính quyền xã Minh Sơn và xã Tùng Bá triển khai đợt tổng điều tra hiện trạng phân bố và ước tính số lượng quần thể Vọoc mũi hếch tại khu vực rừng Khau Ca.
Trong 10 ngày khảo sát liên tục, nhóm điều tra đã phát hiện và theo dõi 2 đàn Vọoc mũi hếch với số lượng 57 và 47 cá thể.
Hơn 100 cá thể được ghi nhận trong đợt khảo sát vừa qua. Ảnh: FFI
Bên cạnh đó, nhóm cũng ghi nhận sự hiện diện của một số đàn nhỏ khác thông qua các dấu vết như thức ăn và phân để lại, dù chưa thể quan sát trực tiếp.
Đáng chú ý, trong thời gian khảo sát, Vọoc mũi hếch có xu hướng nhập các đàn nhỏ thành những đàn lớn hơn.
Trong khi đó, theo các nhà bảo tồn, quần thể loài ở Na Hang và Cham Chu bị lo ngại vì kích thước quần thể quá nhỏ với dưới 25 cá thể ở Na Hang và 12 cá thể ở Cham Chu. Cả hai khu vực được cho là chịu tác động của mối đe doạ do săn bắn bất hợp pháp.
Rừng Khau Ca là nơi có quần thể Vọoc mũi hếch lớn nhất hiện nay. Ảnh: FFI.
Mặc dù được bảo vệ tốt, các quần thể Vọoc mũi hếch vẫn đối mặt với nhiều mối đe doạ từ hoạt động khai thác gỗ bất hợp pháp, chăn thả gia súc và săn bắt động vật, mặc dù không có những bằng chứng hiện tại về việc săn bắt Voọc mũi hếch.
Các nhà bảo tồn đề xuất, để bảo tồn loài linh trưởng đặc hữu và cực kỳ quý hiếm này, cần bảo vệ sinh cảnh trong khu vực phân bố. Kiểm soát chặt chẽ tình trạng săn bắt, buôn bán trái pháp luật loài này ở trong nước và quốc tế, đồng thời tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn loài.
