Trong kết luận hôm 12/2, Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều sai phạm của 26 doanh nghiệp phát hành trái phiếu từ năm 2019 đến cuối tháng 11/2024. Các sai phạm diễn ra ở nhiều lĩnh vực khác nhau, tập trung đông nhất ở bất động sản (10 doanh nghiệp với 88 mã trái phiếu, tổng giá trị hơn 52.573 tỷ đồng) và thương mại (6 doanh nghiệp với 70 mã trái phiếu, tổng giá trị hơn 20.305 tỷ đồng). Ngoài ra, các doanh nghiệp năng lượng, chứng khoán, sản xuất kinh doanh cũng ghi nhận sai phạm về trái phiếu.
Xét theo các loại sai phạm, vi phạm về công bố thông tin là nhóm mà hầu hết doanh nghiệp mắc phải. Có 17 doanh nghiệp công bố thiếu các nội dung quan trọng trước khi phát hành như mục đích sử dụng vốn, thời điểm giải ngân và thông tin về tài sản đảm bảo. Nhiều đơn vị chậm báo cáo về kết quả phát hành, báo cáo tài chính định kỳ, tình hình sử dụng vốn và việc thanh toán gốc, lãi. Một số báo cáo sai lệch về thời gian mua lại trái phiếu hoặc tình hình sử dụng vốn thực tế so với kết quả kiểm toán.
Sử dụng vốn sai mục đích là sai phạm nghiêm trọng và phổ biến thứ hai với 14 doanh nghiệp bị phát hiện sử dụng tiền từ trái phiếu không đúng với phương án đã được phê duyệt hoặc công bố ban đầu. Ngoài ra, có 8 doanh nghiệp chuyển tiền cho đối tác hoặc công ty con mà không có hồ sơ chứng minh việc giám sát, kiểm tra mục đích sử dụng vốn.
Thanh tra Chính phủ chỉ ra có tổng cộng 19 doanh nghiệp vướng vào hai lỗi này. Tổng giá trị các lô trái phiếu sai phạm lên tới hơn 23.575 tỷ đồng.
Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp không thực hiện hoặc chậm đăng ký, lưu ký trái phiếu tập trung tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC). Có doanh nghiệp phát hành trái phiếu nhưng chưa có tài sản đảm bảo như đã công bố, tài sản đảm bảo không đủ tỷ lệ tối thiểu hoặc không thực hiện đăng ký giao dịch bảo đảm cho tài sản đó. Một số doanh nghiệp thực hiện mua lại trái phiếu khi chưa có hoặc không đúng với phương án đã được phê duyệt.
Đối với trường hợp sử dụng nguồn tiền từ phát hành trái phiếu không đúng mục đích hoặc không đúng phương án đã công bố, Thanh tra Chính phủ kiến nghị giao Bộ Tài chính chỉ đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC) xử lý 14 doanh nghiệp và các tổ chức tư vấn liên quan. Nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật nghiêm trọng hoặc gây hậu quả đặc biệt lớn, hồ sơ sẽ được chuyển cho cơ quan chức năng để xử lý theo quy định.
Trước mắt, Thanh tra Chính phủ đã chuyển hồ sơ sang Bộ Công an với các sai phạm của 3 doanh nghiệp gồm Hưng Thịnh Land, Hưng Thịnh Investment và Hưng Thịnh Quy Nhơn. Nhóm này được kết luận không thanh toán đầy đủ gốc và lãi với số tiền quá hạn lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Ngoài ra, quá trình phát hành và sử dụng tiền từ trái phiếu có nhiều vi phạm như việc sử dụng vốn có tính chất phức tạp, tình hình tài chính hiện nay rất khó khăn, số lượng nhà đầu tư nắm giữ trái phiếu lớn (trong đó có hàng nghìn nhà đầu tư cá nhân).
"Cần phải được các cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát chặt chẽ, tránh nguy cơ đổ vỡ, rủi ro cho các nhà đầu tư, ảnh hưởng đến thị trường vốn và trật tự an ninh xã hội", kết luận nêu rõ.
Song song đó, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng giao Bộ Tài chính nghiên cứu, sửa đổi các quy định pháp luật nhằm khắc phục các kẽ hở về hồ sơ phát hành, mục đích sử dụng vốn và tài khoản theo dõi thu chi để tăng cường quản lý.
