Việc Meta và Microsoft vừa tiết lộ kế hoạch cắt giảm hơn 20.000 nhân sự - chỉ vài tháng sau khi Amazon thực hiện đợt sa thải quy mô nhất lịch sử - có lẽ mới chỉ là khúc dạo đầu cho một cuộc đại thanh trừng mới.
Trớ trêu thay, chính những tập đoàn đang đổ hàng trăm tỷ USD mỗi năm vào hạ tầng Trí tuệ nhân tạo (AI) lại đang dùng chính AI để “tối ưu hóa” bộ máy bằng cách cắt giảm con người. Bên cạnh đó, họ vẫn đang tiện thể sửa sai sau giai đoạn tuyển dụng ồ ạt quá mức thời đại dịch.
Cuộc chuyển dịch cấu trúc vĩnh viễn
Nhiều nhà kinh tế và chuyên gia trong ngành lo ngại rằng một cuộc khủng hoảng lao động không còn là câu chuyện của tương lai, mà đang hiện hữu ngay trước mắt. Tính đến tuần này, theo dữ liệu từ Layoffs.fyi, hơn 92.000 nhân viên công nghệ đã mất việc chỉ riêng trong năm 2026, nâng tổng số người bị sa thải từ năm 2020 đến nay lên con số gần 900.000.
“Đây là một sự thay đổi cấu trúc nền tảng chứ không đơn thuần là sự điều chỉnh thị trường tạm thời”, Anthony Tuggle, chuyên gia lãnh đạo từng làm việc trong lĩnh vực AI, nhận định. “Chúng ta đang chứng kiến sự khởi đầu của một cuộc chuyển đổi vĩnh viễn trong cách thức tổ chức và vận hành công việc trên mọi ngành nghề”.
Nỗi lo âu về việc làm bắt đầu nhen nhóm từ cuối năm 2022 khi ChatGPT ra đời, và càng trở nên tồi tệ hơn vào năm ngoái khi các công cụ như Claude của Anthropic có thể thay thế công việc của cả một phòng ban. Bóng ma thất nghiệp đang bao trùm lên những vị trí vốn được coi là an toàn trong ngành phần mềm.
Những người lạc quan về công nghệ lập luận rằng AI đang tái định hình chứ không thay thế con người. Giống như các cuộc cách mạng trước, những ngành nghề mới sẽ xuất hiện: trước smartphone làm gì có lập trình viên ứng dụng di động? Trước khi có server thì quản trị viên IT cũng chẳng để làm gì.
Tuy nhiên, thực tế năm 2026 đang cho thấy một hố sâu ngăn cách giữa số việc làm mất đi và số việc làm mới được tạo ra. Nghiên cứu của Motion Recruitment chỉ ra rằng AI đang khiến việc tuyển dụng các vị trí thực tập (entry-level) và IT phổ thông đình trệ, trong khi các chuyên gia AI lại được săn đón gắt gao. Ngoại trừ các kỹ sư AI đặc thù, mặt bằng lương ngành công nghệ gần như đi ngang.
Những “nhát dao” từ các gã khổng lồ
- Meta: Lên kế hoạch sa thải 10% nhân sự (khoảng 8.000 người) bắt đầu từ ngày 20/5 để bù đắp cho các khoản đầu tư khổng lồ khác, đồng thời hủy bỏ kế hoạch tuyển 6.000 vị trí mới.
- Microsoft: Lần đầu tiên trong lịch sử 51 năm, gã khổng lồ phần mềm đưa ra chương trình tự nguyện nghỉ việc có bồi thường cho khoảng 7% nhân viên tại Mỹ (tương đương 8.750 người).
- Nike: Không chỉ ngành công nghệ bị ảnh hưởng. Nike vừa thông báo cắt giảm 1.400 nhân sự, tập trung chủ yếu ở bộ phận công nghệ.
- Snap & Salesforce: Snap cắt giảm 16% nhân sự; trong khi CEO Salesforce - Marc Benioff thẳng thừng tuyên bố: “Tôi cần ít người hơn”.
- Oracle: Sa thải hàng ngàn người để dồn tiền chạy đua vũ trang hạ tầng AI với các đối thủ lớn. Các nhà phân tích cho rằng việc cắt giảm này có thể giúp Oracle tăng thêm 8-10 tỷ USD dòng tiền tự do.
Trong giới startup, một mô hình mới đang hình thành: công ty tăng trưởng nhanh hơn nhưng với ít nhân sự hơn hẳn. Zach Bratun-Glennon từ quỹ đầu tư Gradient chia sẻ: “Chúng tôi đang thấy những công ty đạt doanh thu 50 triệu USD chỉ với 50 nhân viên. Trước đây, một doanh nghiệp phần mềm như vậy phải cần tới 250 người”.
Ông đặt ra câu hỏi: Liệu có thể xây dựng một công ty đại chúng (IPO) chỉ với 200 nhân viên? Câu trả lời là: Hoàn toàn có thể.
Nỗi đau của những người “mắc kẹt”
Tại các tập đoàn lớn ở Thung lũng Silicon, nơi nhân sự thường vượt mức 100.000 người, các lập trình viên đang cảm nhận rõ sức nóng. Họ có quyền truy cập vào chính những công cụ AI đang đẩy nhanh tốc độ ra mắt sản phẩm và... đe dọa chính vị trí của họ.
Daniel Zhao, nhà kinh tế trưởng tại Glassdoor, cho biết niềm tin của nhân viên ngành công nghệ đã sụt giảm nghiêm trọng nhất so với các ngành khác. Mọi người không dám nhảy việc vì sợ thị trường bất ổn, tạo nên một bầu không khí trì trệ.
“Vì nhân viên không tự nguyện nghỉ việc, các công ty đang trở nên quyết liệt hơn trong việc đẩy họ ra khỏi cửa”, Zhao nói. “Dù là sa thải trực tiếp hay nâng cao tiêu chuẩn đánh giá hiệu suất, các chủ doanh nghiệp đang làm mọi cách để cắt giảm chi phí nhân sự”.
Theo: CNBC, Business Insider
