Đường tới giảng đường của cô bé 'cánh cụt'

Không có tay chân từ bẩm sinh, Hoài Thương tự học viết, vẽ bằng hai phần cánh tay và trở thành tân sinh viên ngành Thiết kế đồ họa.

Trưa cuối tháng 9, chị Trần Thị Cẩm Giang, 48 tuổi, chạy xe máy gần 30 km từ nhà ở xã Tân An Hội đến Trường Cao đẳng Công thương Việt Nam ở phường Phú Thọ Hòa. Xe dừng trước cổng, chị lấy chiếc ván trượt gắn bánh xe do chồng tự chế đặt xuống đất, đỡ con gái ngồi lên để Thương đi vào trường.

Gặp bậc thang cao, người mẹ nhấc chiếc xe qua trước. Phía dưới, Thương chống hai bắp tay xuống sàn, trườn người vượt qua bậc thềm rồi tự đẩy xe về chỗ ngồi trong lớp.

Bên ngoài, chị Giang mắc chiếc võng mang theo lên bãi cỏ đối diện trường để chờ con tan học. Hai tuần qua, từ ngày Thương nhập học, chị tạm nghỉ bán cá ngoài chợ để đưa đón con. "Nghỉ bán thì tiền công phụ hồ của chồng không đủ trang trải, còn đi chợ lại chưa biết ai chở con tới trường", chị Giang nói.

Đây không phải lần đầu người mẹ phải xoay xở để con được đến trường.

Hoài Thương là con gái út của vợ chồng chị Giang và anh Nguyễn Văn Lợi ở ấp Cây Sộp, xã Tân An Hội. Chị gái của Thương sinh năm 2000, cơ thể lành lặn. Năm 2008, Thương chào đời với tứ chi khiếm khuyết dù các lần siêu âm thai kỳ đều bình thường. Đôi tay em không có khuỷu, hai chân chỉ là những đoạn ngắn, một bên khuyết đầu gối.

Tháng đầu mới sinh con, vợ chồng chị Giang đóng kín cửa vì ngại lời bàn tán của xóm giềng. Khi tâm lý dần ổn định, chị Giang địu con đi bán vé số khắp các con đường ở Củ Chi. Mỗi lần ngang qua trường học, Thương đều đòi vào lớp.

Khi đó, huyện Củ Chi chưa có trường dành cho trẻ khuyết tật. Chị Giang xin cho con vào một trường mầm non tư thục. Học được hai ngày, một số phụ huynh phản ứng vì con họ sợ và khóc khi thấy cô bé không tay chân bò trên sàn lớp. Hôm sau, chị bế con đến Phòng Giáo dục huyện Củ Chi xin cho bé học hòa nhập. "Con tôi chỉ khuyết tật tay chân, trí tuệ vẫn phát triển bình thường", người mẹ trình bày. Thương sau đó được nhận vào một trường mẫu giáo công lập gần nhà.

Ngày con vào lớp 1, thấy Thương di chuyển bằng cách ngồi lết trên một chiếc đĩa, anh Lợi lấy tấm ván nhỏ gắn 4 bánh xe phía dưới để con ngồi lên, dùng hai phần bắp tay đẩy đi. Ở lớp, Thương thường ngồi một mình một góc để tránh những lời trêu chọc.

Đến kỳ tập viết, Thương thử ngậm bút bằng miệng nhưng bút liên tục rơi. Được một hội từ thiện hỗ trợ đưa ra Hà Nội lắp tay chân giả, cô bé cũng không thể sử dụng vì lớp nhựa bó chặt gây nóng và vướng víu. Về lại nhà, Thương tự đặt bút giữa hai bắp tay, ép chặt lại để giữ.

Cứ viết được khoảng 5 phút, hai bắp tay lại mỏi nhừ, mẹ phải xoa bóp để em tập tiếp. Sau hơn 5 tuần, những nét chữ đầu tiên thành hình. Cùng cách kẹp đồ vật giữa hai bắp tay, Thương học cách cầm muỗng, tự tắm rửa và quét nhà. "Mẹ luôn dặn em phải tự lập vì bố mẹ không thể ở bên chăm sóc cả đời", Thương kể.

Khả năng tự lập của Thương trở thành chỗ dựa cho gia đình khi biến cố ập đến vào năm 2022. Chị Giang gặp tai nạn giao thông, gãy xương sườn, gãy chân và chấn thương cột sống, phải trải qua 6 ca phẫu thuật. Gia đình phải bán hết đàn bò đang nuôi để lo viện phí. Cùng thời điểm, anh Lợi mất việc ở nhà máy, phải đi làm thợ hồ, còn chị gái lớn đã lập gia đình riêng.

Ngày mẹ xuất viện, Thương tự vào bếp làm món đậu que xào. Em đặt từng quả đậu lên thớt, dùng miệng giữ chặt cán dao để cắt 2 đầu, sau đó kẹp muỗng giữa hai bắp tay để đảo thức ăn trên chảo. Suốt 6 tháng mẹ nằm một chỗ, Thương đảm nhận việc nấu nướng, lấy thuốc và bưng nước.

Biến cố kinh tế khiến việc học của Thương suýt đứt gánh. Vài người hàng xóm khuyên chị Giang cho con nghỉ học đi bán vé số, vì cho rằng người không có tay chân dù tốt nghiệp cũng khó xin được việc. "Người ta nói học xong chưa chắc ai thuê, nhưng nếu nghỉ học, tương lai của con còn tối tăm hơn", chị Giang nói.

Thương duy trì học lực khá, giỏi suốt những năm phổ thông và bộc lộ niềm yêu thích hội họa. Hè năm lớp 10, sau nhiều lần con gái thuyết phục, chị Giang chở Thương đến một lớp vẽ gần nhà, xin đóng học phí một ngày để con học thử. Kết thúc buổi học, giáo viên nhận thấy Thương có năng khiếu phối màu nên nhận dạy lâu dài. Một số bức tranh của em sau đó được chọn đưa ra Hà Nội triển lãm.

Tốt nghiệp THPT năm 2026, Thương chọn ngành Thiết kế đồ họa và được Trường Cao đẳng Công thương Việt Nam tuyển thẳng. Cầm giấy báo nhập học của con, anh Lợi nói mừng và lo đan xen. "Vừa lo học phí, vừa lo đường sá xa xôi, nhưng vất vả mấy vợ chồng tôi cũng ráng để con có cái nghề", ông bố nói.

Bà Phạm Thị Loan, người đồng hành và kết nối học bổng cho Thương thông qua Hội Nạn nhân chất độc da cam tại địa phương từ khi em 3 tuổi, cho biết gia đình chị Giang chưa từng có ý định để con bỏ cuộc. "Dù những ngày đau ốm, Thương vẫn tự đẩy chiếc xe nhỏ đến lớp học vẽ", bà Loan nói.