Trong những giai đoạn suy thoái, sa thải hàng loạt gần như là lựa chọn bất khả kháng đối với nhiều doanh nghiệp. Trên lý thuyết, việc cắt giảm nhân sự giúp giảm chi phí vận hành và cải thiện dòng tiền. Thế nhưng trên thực tế, hậu quả thường kéo dài hơn nhiều so với những con số trên báo cáo tài chính.
Nỗi sợ lớn nhất của người lao động là mất việc làm. Khi một doanh nghiệp tiến hành sa thải quy mô lớn, không chỉ những người phải ra đi chịu tổn thương mà cả những người ở lại cũng mất cảm giác an toàn. Nghiên cứu của Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ) cho thấy cứ mỗi đợt cắt giảm 1% lao động, tỷ lệ nhân viên tự nguyện nghỉ việc có thể tăng tới 31%. Mức độ hài lòng trong công việc giảm 41%, lòng trung thành với doanh nghiệp giảm 36% và hiệu suất làm việc giảm 21%.
Những tác động này còn lan sang thị trường. Các nghiên cứu cho thấy việc cắt giảm nhân sự thường tạo ra ảnh hưởng trung tính hoặc tiêu cực đối với giá cổ phiếu. Nhiều doanh nghiệp sau các đợt sa thải lớn còn chứng kiến lợi nhuận suy giảm trong những năm tiếp theo. Khi hoạt động kinh doanh phục hồi, họ lại phải bỏ thêm thời gian và tiền bạc để tuyển dụng, đào tạo đội ngũ mới.
Bởi vậy, câu hỏi không còn là "có nên sa thải hay không" mà là "sa thải như thế nào".
Cuộc sa thải 18.000 người nhưng vẫn được ca ngợi
Năm 2011, Nokia đối mặt với cuộc khủng hoảng nghiêm trọng khi mảng điện thoại di động liên tục mất thị phần trước làn sóng smartphone. Để tái cấu trúc, tập đoàn Phần Lan buộc phải cắt giảm hơn 18.000 nhân viên tại 13 quốc gia.
Thay vì chỉ thông báo quyết định và chi trả trợ cấp thôi việc, Nokia lựa chọn một cách tiếp cận khác. Hãng triển khai chương trình mang tên Bridge (Cây cầu), với mục tiêu giúp những người sắp mất việc tìm được hướng đi tiếp theo trong sự nghiệp.
Triết lý của chương trình rất đơn giản: nếu không thể giữ nhân viên ở lại, doanh nghiệp vẫn có trách nhiệm giúp họ bước tiếp.
Bridge đưa ra 5 lựa chọn cho người lao động.
Thứ nhất, tìm kiếm cơ hội mới ngay trong Nokia. Các vị trí còn tuyển dụng được công khai trên toàn hệ thống nhằm tạo cơ hội bình đẳng cho nhân viên bị ảnh hưởng.
Thứ hai, tìm việc bên ngoài Nokia. Công ty hỗ trợ tư vấn nghề nghiệp, chỉnh sửa hồ sơ xin việc, kết nối với các hội chợ tuyển dụng và mở rộng mạng lưới quan hệ nghề nghiệp.
Thứ ba, khởi nghiệp. Đây là điểm đặc biệt nhất của Bridge. Nokia sẵn sàng tài trợ cho những nhân viên muốn tự kinh doanh, bất kể lĩnh vực nào. Công ty đánh giá tính khả thi của dự án, hỗ trợ đào tạo, cố vấn và kết nối với nhà đầu tư.
Thứ tư, học tập và nâng cao kỹ năng. Những người muốn chuyển nghề hoặc học thêm chuyên môn mới được hỗ trợ tài chính để tham gia các khóa đào tạo.
Cuối cùng, những kế hoạch cá nhân khác như tham gia hoạt động cộng đồng hay làm công việc thiện nguyện cũng có thể nhận được hỗ trợ từ chương trình.
Đáng chú ý, người lao động có thể thay đổi lựa chọn bất kỳ lúc nào trong quá trình tham gia.
Kết quả vượt ngoài mong đợi. Khoảng 60% trong số 18.000 nhân viên bị ảnh hưởng đã xây dựng được kế hoạch rõ ràng cho tương lai. Hơn 1.000 doanh nghiệp mới được thành lập nhờ nguồn hỗ trợ từ Bridge. Tại Phần Lan, 85% người tham gia cho biết họ hài lòng với chương trình.
Khoản đầu tư 50 triệu Euro mang lại điều gì?
Để vận hành Bridge, Nokia chi khoảng 50 triệu Euro, tương đương khoảng 2.800 Euro cho mỗi nhân viên và chỉ chiếm khoảng 4% tổng chi phí tái cơ cấu giai đoạn 2011-2013.
Đổi lại, hãng tránh được những hệ lụy thường thấy sau các cuộc sa thải hàng loạt. Hiệu suất làm việc của nhân viên ở lại không suy giảm đáng kể. Mức độ gắn kết với công ty được duy trì. Thậm chí, các đơn vị từng trải qua cắt giảm nhân sự vẫn tạo ra khoảng 3,4 tỷ Euro doanh thu từ các sản phẩm mới, tương đương giai đoạn trước đó.
Năm 2015, một nhóm nghiên cứu do Chính phủ Phần Lan thành lập đã đánh giá Bridge là mô hình hỗ trợ người lao động bị sa thải hiệu quả nhất. Sau đó, Phần Lan yêu cầu các doanh nghiệp có từ 20 lao động trở lên phải xem xét các giải pháp đào tạo lại hoặc tái bố trí nhân sự trước khi thực hiện sa thải hàng loạt.
Bài học đắt giá
Thực tế, Bridge không xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Nó được hình thành từ một thất bại cay đắng của chính Nokia.
Năm 2008, hãng quyết định đóng cửa nhà máy Bochum tại Đức sau khi giá điện thoại di động giảm mạnh trong khi chi phí lao động tăng cao. Xét về mặt kinh doanh, quyết định này có lý. Nhưng thời điểm đưa ra thông báo lại vô cùng nhạy cảm: chỉ ít lâu sau khi Nokia công bố lợi nhuận tăng tới 167%.
Phản ứng từ xã hội Đức diễn ra dữ dội. Hàng chục nghìn người biểu tình phản đối. Các công đoàn kêu gọi tẩy chay sản phẩm Nokia. Chính phủ Đức mở điều tra liên quan đến các khoản trợ cấp mà hãng từng nhận.
Cuối cùng, Nokia phải chi tới 200 triệu Euro để dàn xếp việc đóng cửa nhà máy, tương đương khoảng 80.000 Euro cho mỗi nhân viên. Đây được xem là một trong những khoản bồi thường rút lui lớn nhất trong lịch sử nước Đức.
So với con số đó, 50 triệu Euro dành cho Bridge rõ ràng là một khoản đầu tư rẻ hơn rất nhiều.
Quan trọng hơn, chương trình đã giúp Nokia giữ được thứ khó đo đếm nhất: niềm tin. Niềm tin của nhân viên, của cộng đồng địa phương và của chính quyền.
Câu chuyện của Nokia cho thấy một thực tế đơn giản nhưng thường bị bỏ quên trong kinh doanh: sa thải nhân viên có thể là điều không thể tránh khỏi, nhưng cách doanh nghiệp đối xử với những người phải ra đi mới là yếu tố quyết định cái giá thực sự mà họ phải trả.
Nguồn: Tổng hợp
