Dùng 276 lượng vàng mua đất rồi nhờ người thân đứng tên
Theo trình bày của ông K. (quốc tịch Mỹ), năm 2003, do không đủ điều kiện trực tiếp đứng tên quyền sử dụng đất tại Việt Nam, ông nhờ cha mình là ông L. đứng tên giùm một số thửa đất tại Tiền Giang cũ, nay là tỉnh Đồng Tháp.
Ông K. cho biết đã giao cho cha 276 lượng vàng SJC để mua một số thửa đất. Sau đó, một phần diện tích đất được chuyển nhượng, hai thửa còn lại tại huyện Châu Thành có tổng diện tích 863m2. Năm 2008, hai thửa này cùng một thửa đất 336m2 được chuyển sang cho bà V. đứng tên.
Đến năm 2010, sau khi ông K. chấm dứt quan hệ với con gái bà V., ba thửa đất tiếp tục được chuyển sang cho bà H. (em gái ông K.) đứng tên.
Ông K. cho rằng bà H. chỉ đứng tên giùm và không có quyền tự ý định đoạt tài sản. Khi phát hiện bà H. có ý định bán đất, ông K. đã khởi kiện, yêu cầu tòa xác định ba thửa đất là tài sản của mình.
Đối với hai thửa tại huyện Châu Thành, ông yêu cầu bà H. sang tên lại hoặc hoàn trả giá trị thực tế. Riêng thửa đất 336m2 tại TP Mỹ Tho đã được bà H. chuyển nhượng cho người khác với giá 810 triệu đồng, ông K. yêu cầu hoàn trả giá trị theo kết quả định giá.
Ở chiều ngược lại, bà H. cho rằng bà nhận chuyển nhượng các thửa đất hợp pháp từ bà V. Tuy nhiên, lời khai của những người liên quan cho thấy các giao dịch trên giấy tờ không hoàn toàn phản ánh việc thanh toán thực tế. Chồng bà V. xác nhận hợp đồng chuyển nhượng cho bà H. ghi giá 130 triệu đồng, nhưng thực tế không có việc thanh toán khoản tiền này.
Xét xử sơ thẩm năm 2022, TAND tỉnh Tiền Giang (nay là TAND tỉnh Đồng Tháp) chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông K., buộc bà H. hoàn trả hơn 10,8 tỷ đồng.
Tòa xác định công sức quản lý, bảo quản, tôn tạo và làm tăng giá trị tài sản của bà H. là 535 triệu đồng; giao bà tiếp tục quản lý, sử dụng hai thửa đất theo nội dung phán quyết.
Em gái từng cam kết không bán đất khi chưa được anh đồng ý
Không đồng ý với phán quyết, bà H. kháng cáo. Tại phiên phúc thẩm, bà thừa nhận việc đứng tên giùm ông K. nhưng đề nghị xem xét lại khoản tiền công sức được cấp sơ thẩm xác định.
Đại diện Viện KSND cấp cao tại TPHCM đề nghị bác kháng cáo, cho rằng cấp sơ thẩm áp dụng Án lệ số 02/2016/AL để xác định công sức của bà H. là phù hợp.
Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định có đủ căn cứ xác định nguồn tiền mua đất ban đầu là của ông K. Năm 2003, cha ông K. nhận chuyển nhượng các phần đất với tổng giá trị 276 lượng vàng SJC và đứng tên trên giấy tờ. Hai cha con đồng thời lập giấy mượn nợ, trong đó quy định ông L. chỉ được quản lý, trông nom đất; việc thế chấp, chuyển nhượng phải có sự đồng ý của ông K.
Hội đồng xét xử xác định giao dịch giữa bà V. và bà H. là giao dịch giả tạo, nhằm che giấu việc bà H. đứng tên thay ông K. Do ông K. không đủ điều kiện trực tiếp đứng tên quyền sử dụng đất, việc cấp sơ thẩm áp dụng Án lệ số 02/2016/AL, buộc bà H. hoàn trả giá trị tài sản và tính công sức quản lý đất, là có căn cứ.
Tòa phúc thẩm xác định mức công sức 535 triệu đồng dành cho bà H. là phù hợp, bởi bà chỉ đứng tên từ năm 2010, trong khi cha ông K. đã đứng tên và quản lý đất trước đó. Ông K. cũng là người bỏ tiền mua đất và xây dựng nhà trọ trên đất.
Từ đó, tòa phúc thẩm bác kháng cáo của bà H., giữ nguyên bản án sơ thẩm.
(Tham khảo Bản án số 282/2024/DS-PT ngày 10/5/2024 của TAND cấp cao tại TPHCM)
