Theo thông tin từ trang The First Technical, dự án máy bay "Vùng Bắc Cực của Nga" gặp khó khăn trong quá trình chuyển đổi từ thử nghiệm sang sản xuất hàng loạt một số bộ phận, bao gồm cả bộ phận càng hạ cánh để hạ cánh trên các địa hình không được chuẩn bị trước. Máy bay này được thiết kế để hoạt động ở vùng Cực Bắc và hỗ trợ các nhiệm vụ vận tải và chính phủ trong khu vực Bắc Cực.
Nước Nga đang đẩy mạnh chiến lược phát triển kinh tế và khẳng định sự hiện diện tại Bắc Cực. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay không phải là tài nguyên hay công nghệ khai thác, mà là hạ tầng kết nối. Phi đội máy bay vận tải khu vực thời Liên Xô như An-24 và An-26 đã quá tuổi thọ, đòi hỏi một sự thay thế mang tính cách mạng.
Để giải quyết khoảng trống này, các dự án máy bay chuyên dụng cho vùng cực đã được kích hoạt. Mục tiêu không chỉ là tạo ra những phương tiện bay thông thường, mà là các tổ hợp hàng không có khả năng vận hành ổn định trong điều kiện đóng băng, sấm sét và nhiệt độ cực thấp.
Sự phụ thuộc vào các vùng lãnh thổ xa xôi buộc Moscow phải tự chủ hoàn toàn về mặt công nghệ, đặc biệt là các dòng máy bay phản lực cánh quạt cỡ vừa và nhỏ.
Il-114-300: Điểm sáng công nghệ và rào cản chứng nhận
Dự án trọng điểm Il-114-300 – phiên bản nâng cấp sâu của dòng Il-114 truyền thống – được coi là "át chủ bài" của Tập đoàn Hàng không Thống nhất (UAC). Dòng máy bay này được thiết kế để thay thế hoàn toàn các phi đội An-24 cũ kỹ, khẳng định chủ quyền công nghệ của ngành hàng không dân dụng Nga.
Tính đến thời điểm hiện tại, Il-114-300 đã hoàn thành hơn 99% các chuyến bay thử nghiệm cần thiết để đạt cấu phần chứng nhận. Đáng chú ý, các bài kiểm tra khắc nghiệt tại vùng khí hậu Bắc Cực đã chứng minh độ bền bỉ của hệ thống động cơ phản lực cánh quạt nội địa mới.
Tuy nhiên, rào cản cuối cùng trước khi đưa vào sản xuất hàng loạt lại phụ thuộc vào các yếu tố thời tiết tự nhiên. Nhà sản xuất vẫn đang phải chờ đợi các điều kiện khí hậu đặc thù như sấm sét lớn hoặc hiện tượng đóng băng nghiêm trọng để hoàn tất những bài thử nghiệm phụ trợ cuối cùng.
Mặc dù dây chuyền sản xuất tại nhà máy Lukhovitsy đã bắt đầu rục rịch khởi động với mục tiêu đạt sản lượng 20 chiếc mỗi năm vào năm 2030, nhưng tiến độ bàn giao thương mại đang bị kéo lùi. Giới phân tích nhận định, những chiếc Il-114-300 đầu tiên khó có thể tác động ngay đến thị trường vận tải trước giai đoạn 2026–2027.
"Nút thắt" mang tên Baikal và bài toán thay thế An-2
Nếu như Il-114-300 đang ở rất gần vạch đích, thì số phận của dòng máy bay hạng nhẹ LMS-901 "Baikal" – dự án nhằm thay thế dòng An-2 huyền thoại từ năm 1947 – lại phức tạp hơn rất nhiều. Baikal được kỳ vọng là phương tiện kết nối các ngôi làng xa xôi nhất ở Siberia và Bắc Cực nhờ khả năng cất-hạ cánh trên đường băng ngắn, không trải nhựa.
Mặc dù các nguyên mẫu thử nghiệm đã thực hiện hàng trăm chuyến bay, tiến trình thay thế nhập khẩu động cơ (chuyển từ động cơ General Electric sang dòng VK-800SM nội địa) gặp rất nhiều lực cản. Chi phí phát triển dự án tăng mạnh từ mức dự kiến ban đầu 120 triệu rúp lên tới hơn 455 triệu rúp.
Thậm chí, đã có những ý kiến cho rằng dự án phát triển dòng máy bay nhỏ này đang rơi vào ngõ cụt do những sai sót trong tính toán thiết kế ban đầu. Giải pháp tình thế được đưa ra là quay lại trang bị lại động cơ hiện đại cho những chiếc An-2 cũ thay vì kỳ vọng vào một dây chuyền sản xuất hàng loạt quy mô lớn trong ngắn hạn.
Kỳ vọng vào chuỗi cung ứng nội địa hóa
Để các dự án hàng không Bắc Cực không bị "mắc kẹt" vĩnh viễn trong giai đoạn thử nghiệm, Nga đang dồn lực cho bài toán cốt lõi: Động cơ và chuỗi cung ứng linh kiện nội địa. Việc làm chủ các dòng động cơ như VK-800SM hay hệ thống động cơ của Il-114 là chìa khóa duy nhất để thoát khỏi thế gọng kìm cấm vận.
Song song với việc hoàn thiện khí tài bay, các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của hệ thống hạ tầng mặt đất và dịch vụ hậu cần kỹ thuật tại chỗ - yếu tố thường bị đánh giá thấp nhưng lại quyết định hệ số an toàn bay tại vùng cực.
Duy trì chủ quyền công nghệ hàng không vùng cực là nhiệm vụ quan trọng của Nga, nhưng lộ trình từ phòng thí nghiệm, qua các bãi thử băng giá để đi vào đời sống thương mại hàng loạt vẫn đang là một hành trình đầy thách thức, đòi hỏi sự kiên nhẫn và những điều chỉnh chiến lược linh hoạt từ Moscow.
