Nhà máy sản xuất pin của Trung Quốc gây tranh cãi
Nhà máy sản xuất pin lithium khổng lồ của Trung Quốc nằm ở ngoại ô Debrecen, thành phố lớn thứ hai của Hungary. Dù việc xây dựng đã kéo dài ba năm, nhà máy đến nay vẫn chưa đi vào sản xuất.
Tuy nhiên, theo The New York Times, dự án này đã gây ra một “cơn địa chấn” chính trị tại Hungary.
Nhà máy trị giá 8,5 tỷ USD ở Debrecen là dự án đầu tư lớn nhất của Trung Quốc tại châu Âu. Trước đây, cựu Thủ tướng Hungary Viktor Orban từng ca ngợi đây là minh chứng cho những lợi ích kinh tế mà mối quan hệ thân thiết giữa Hungary và Trung Quốc mang lại.
Tuy nhiên, sau khi ông Peter Magyar đắc cử Thủ tướng Hungary trong cuộc bầu cử tháng 4, ông tuyên bố sẽ “xem xét lại” dự án nhà máy pin này.
Ông Magyar nhấn mạnh ưu tiên hàng đầu của mình là hàn gắn quan hệ căng thẳng với European Union và giải phóng gần 20 tỷ USD bị đóng băng. Cách chính phủ mới xử lý nhà máy — biểu tượng cho mối quan hệ chính trị và kinh tế mật thiết giữa Hungary và Trung Quốc — được xem là phép thử ban đầu cho việc liệu Budapest có tiếp tục duy trì tình hữu nghị nồng ấm với Bắc Kinh hay không.
Nhà máy sản xuất pin của CATL tại Debrecen, Hungary.
Nhà máy được đầu tư và xây dựng bởi CATL, tập đoàn sản xuất pin xe điện lớn nhất thế giới của Trung Quốc. Công ty này chủ yếu cung cấp pin cho các hãng xe Đức như Mercedes-Benz và BMW, vốn đều có nhà máy tại Hungary và đóng vai trò trụ cột của nền kinh tế địa phương. Hoạt động sản xuất xe điện của họ phụ thuộc lớn vào nguồn pin từ Trung Quốc.
Khi dự án được khởi động vào cuối tháng 1/2023, một cuộc khảo sát với 1.000 cư dân địa phương cho thấy phần lớn người dân tin rằng nhà máy pin này sẽ gây hại. Tuy nhiên, CATL phần lớn đã phớt lờ sự phản đối từ cộng đồng địa phương.
Mới đây, một lãnh đạo cấp cao từ trụ sở CATL tại Trung Quốc đã bay tới Budapest để tham dự cuộc họp khẩn với ông Istvan Kapitany, Bộ trưởng Kinh tế và Năng lượng Hungary. Trước đó, ông Kapitany từng cam kết sẽ xem xét lại các khoản trợ cấp nhà nước dành cho doanh nghiệp nước ngoài.
Dự án còn bỏ ngỏ
Chính phủ của ông Orbán trước đây cam kết trợ cấp cho CATL khoảng 350 triệu USD, theo tuyên bố của công ty. Tuy nhiên, truyền thông Hungary cho biết tổng giá trị hỗ trợ, bao gồm ưu đãi thuế và các khoản khuyến khích khác, đã vượt 900 triệu USD. Thỏa thuận ký giữa CATL và chính phủ Hungary năm 2022 đến nay vẫn được giữ bí mật.
Trong một cuộc phỏng vấn, ông Kapitany cho biết dưới thời chính quyền Orbán, các nhà máy sản xuất pin tại Hungary — bao gồm cả các cơ sở thuộc sở hữu của doanh nghiệp Hàn Quốc và Nhật Bản — gần như được “tự do làm bất cứ điều gì họ muốn”.
Ông nói thêm rằng tình trạng này “sẽ kết thúc”.
Ông cũng khẳng định tất cả các nhà sản xuất pin trong tương lai sẽ phải chịu sự giám sát nghiêm ngặt hơn, và những vi phạm lặp lại có thể dẫn đến án phạt nặng hoặc đình chỉ hoạt động sản xuất. Hiện một nhà máy thuộc sở hữu Hàn Quốc hoạt động lâu năm tại Hungary đã nhiều lần bị xử phạt, dù mức phạt còn khá nhỏ.
Dưới thời ông Orbán, Hungary trở thành đồng minh đáng tin cậy nhất của Trung Quốc trong European Union. Hai nước thiết lập “quan hệ đối tác chiến lược toàn diện trong mọi hoàn cảnh”, thuật ngữ được sử dụng sau chuyến thăm Budapest của Chủ tịch Trung Quốc Xi Jinping năm 2024.
Mối quan hệ này trái ngược hoàn toàn với quan điểm ngày càng cứng rắn của EU đối với Trung Quốc. Brussels không hài lòng trước sự gia tăng xuất khẩu của Trung Quốc vào châu Âu, điều bị cho là gây áp lực lên ngành sản xuất nội địa, đồng thời phản đối sự ủng hộ của Bắc Kinh dành cho Nga trong cuộc xung đột Nga - Ukraine.
Để đối phó với thái độ ngày càng thù địch từ EU, Bắc Kinh chuyển sang củng cố quan hệ với các lãnh đạo châu Âu thân thiện như ông Orbán ở Hungary và Tổng thống Serbia Aleksandar Vucic.
Các quốc gia này mang lại cho Trung Quốc một môi trường hợp tác ít bị chỉ trích hơn. Nếu EU áp thuế cao đối với xe điện, pin và các sản phẩm khác từ Trung Quốc, Hungary có thể trở thành cửa ngõ để hàng hóa Trung Quốc tiếp cận thị trường châu Âu. Hiện Hungary là quốc gia nhận vốn đầu tư lớn nhất của Trung Quốc tại châu Âu, với hàng loạt nhà máy pin cùng một nhà máy xe điện quy mô lớn của BYD đang được xây dựng tại đây.
