Chiến dịch quân sự của Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã bước sang tuần thứ tư và không ai hiện có thể dám chắc nó còn dai dẳng đến khi nào và sẽ kết thúc ra sao. Nhưng điều có thể chắc chắn hiện giờ là nó đã làm trầm trọng thêm mức độ rạn nứt giữa Mỹ và các đồng minh chiến lược lâu nay.
Tổng thống Mỹ Donald Trump chắc chắn không chỉ thất vọng và bực bội mà còn cả cay đắng khi thấy những đồng minh này không kề vai sát cánh với Mỹ trong cuộc xung đột với Iran. Một vài đồng minh đồng ý cho Mỹ sử dụng lãnh thổ của họ để tấn công Iran nhưng tất cả đều không tham chiến, không đóng góp tài chính giúp Mỹ trang trải chiến sự. Những đồng minh này cự tuyệt yêu cầu và đòi hỏi của ông Donald Trump về triển khai quân đội đến eo biển Hormuz để giúp tàu thuyền thông thương an toàn qua đó.
Theo lập luận của các nước trên, cuộc chiến lần này là của ông Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu chứ không phải của NATO hoặc của họ. Thay vào đó, Liên minh châu Âu (EU) và một số đồng minh của Mỹ tuy tuyên bố sẽ hành động để bảo đảm an toàn hàng hải ở eo biển Hormuz nhưng chỉ từ sau khi chiến sự chấm dứt. Ông Donald Trump đã nặng lời, coi những đồng minh của Mỹ là nhút nhát và vô ơn.
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae tại Nhà Trắng hôm 19-3. Ảnh: AP
Từ giác độ lợi ích của Mỹ và cảm nhận của ông Donald Trump, sự hậm hực của nhà lãnh đạo này về việc đồng minh bất tuân và không giúp Mỹ khi "Mỹ cần" không có gì là khó hiểu. Bao thập kỷ qua, Mỹ đã tốn rất nhiều công của để xòe ô bảo hộ an ninh mà nay Washington cần đồng minh chung chiến hào thì đồng minh lại "kính nhi viễn chi". Sự "bất tuân" này bị ông Donald Trump cảm nhận như cú đòn giáng mạnh và trực diện vào thể diện và uy danh của cá nhân mình. Như thế cũng đâu khác gì vuốt mặt không nể mũi.
Từ cảm nhận của những đồng minh của Mỹ thì họ đã bị ông Donald Trump làm khó. Họ đều thấy rất rõ, thậm chí lại còn phải công khai xác nhận, là Mỹ và Israel đã vi phạm và bất chấp luật pháp quốc tế khi phát động tấn công Iran nên không thể ủng hộ và càng không thể trực tiếp tham chiến nếu không muốn bị cả thế giới coi là đạo đức giả và áp dụng "tiêu chuẩn kép".
Trong suy xét của những nước này, ông Donald Trump khai chiến nhưng không có mục đích cuối cùng rõ ràng và ngay từ đầu không có chiến lược giúp chủ động chấm dứt chiến sự. Các đồng minh của Mỹ không thể và không dám hùa theo ông Donald Trump cho dù rất muốn triệt hạ tận gốc rễ chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran. Đơn giản bởi họ lo ngại bị sa lầy về chính trị và an ninh, về quân sự và tài chính vào cuộc chiến này; ngoài ra còn vì nội bộ chính trường và xã hội ở nhiều nơi không thuận cho chính phủ nhất nhất nghe theo nhà lãnh đạo Mỹ, thậm chí có những nơi pháp luật quốc gia không cho phép.
Ba tuần chiến sự vừa qua ở Trung Đông đã phần nào bộc lộ rõ giới hạn sức mạnh quân sự và năng lực tiến hành cuộc chiến của Mỹ, khiến cho đồng minh của Washington càng phải thêm rất thận trọng với mọi hình thức và mức độ hậu thuẫn Mỹ. Hơn nữa, đồng minh của Mỹ không nghe theo ông Donald Trump còn vì không muốn ông tạo tiền lệ để khép đồng minh vào thông lệ tiền hô, hậu ủng ở những cuộc chiến khác mà ông có thể sẽ tiến hành.
