Việt Nam đang bước vào giai đoạn bản lề của một chu kỳ phát triển mới khi Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030. Để hiện thực hóa mục tiêu này, hạ tầng, năng lượng và cải cách thể chế được xác định là những động lực chiến lược nhằm mở rộng không gian phát triển cho nền kinh tế.
PGS. TS Nguyễn Thường Lạng, Giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân cho biết, phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại được xác định là một trong ba đột phá chiến lược tại Nghị quyết Đại hội Đảng XIV, nhằm tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững. Trong đó, hạ tầng hàng không được định vị là lĩnh vực then chốt, không chỉ phục vụ giao thông mà còn tạo lập các cực phát triển kinh tế mới.
"Sân bay ngày nay không đơn thuần là những đường băng, hoạt động vận tải hành khách, mà là một hệ sinh thái phát triển kinh tế. Xung quanh sân bay có thể hình thành các trung tâm logistics, thương mại, tài chính, giáo dục, y tế và giải trí, tạo nên một trung tâm kinh tế thế hệ mới, thúc đẩy tăng trưởng khu vực", ông Lạng nói.
Mô hình kinh tế hàng không này đã được nhiều nền kinh tế áp dụng thành công, tiêu biểu như sân bay Changi của Singapore hay sân bay Chek Lap Kok của Hong Kong. Các tổ hợp này không chỉ tạo doanh thu từ hoạt động hàng không mà còn khai thác hiệu quả các dịch vụ thương mại, logistics, du lịch và bất động sản.
Sân bay Changi (Singapore) được vinh danh là sân bay tốt nhất thế giới. Ảnh: Aerotime
Tại Việt Nam, mô hình kinh tế hàng không cũng được đánh giá có nhiều dư địa phát triển nhờ tốc độ tăng trưởng cao của thị trường và vị trí chiến lược trong chuỗi cung ứng khu vực.
Theo Cục Hàng không Việt Nam, dù chịu nhiều tác động từ kinh tế thế giới và các yếu tố địa chính trị, ngành hàng không Việt Nam vẫn tăng trưởng mạnh trong bốn tháng đầu năm với hơn 46 triệu lượt hành khách, tăng gần 18% so với cùng kỳ năm trước. Sản lượng hàng hóa đạt khoảng 616.000 tấn, tăng 17%.
Ngành hàng không hiện trực tiếp tạo ra khoảng 100.000 việc làm và đóng góp 1,9 tỷ USD vào GDP cả nước. Nếu tính cả tác động gián tiếp, tổng đóng góp của ngành đạt khoảng 17,5 tỷ USD, tương đương 4,1% GDP và tạo ra khoảng 2,5 triệu việc làm.
Lượng hàng hóa vận chuyển bằng đường hàng không tại Việt Nam đã tăng từ khoảng 1,3 triệu tấn năm 2023 lên hơn 1,5 triệu tấn trong năm 2024. Việt Nam hiện đứng thứ 20 thế giới về quy mô thị trường vận tải hàng không và thứ 22 về thương mại quốc tế liên quan đến vận tải hàng không.
Ngành hàng không đang đóng góp tỷ trọng lớn vào GDP cả nước. Ảnh: MAI
Song để hình thành một trung tâm kinh tế hàng không hiệu quả, sự đồng bộ giữa quy hoạch, chính sách và hạ tầng kết nối được xem là điều kiện tiên quyết.
Ngày 8/5, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc chủ trì cuộc họp về điều chỉnh Quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Tại cuộc họp, lãnh đạo Chính phủ nhấn mạnh yêu cầu xây dựng quy hoạch hệ thống cảng hàng không mang tính chiến lược, đồng bộ và dài hạn; đồng thời phát triển mạnh vận tải hàng hóa hàng không gắn với du lịch, dịch vụ và hạ tầng kết nối.
Theo các chuyên gia, định hướng này mở ra cơ hội hình thành các trung tâm kinh tế hàng không thế hệ mới, nơi sân bay giữ vai trò hạt nhân kết nối logistics, thương mại, dịch vụ và đô thị.
Trong bối cảnh đó, Cảng Hàng không Quốc tế Gia Bình đang được Masterise Group phát triển theo định hướng trở thành "trung tâm kinh tế hàng không thế hệ mới 2.0" (Aviation Economic Hub 2.0) - mô hình tích hợp giữa hàng không, logistics, thương mại và đô thị nhằm phục vụ chuỗi sản xuất - xuất khẩu, thu hút nhân lực chất lượng cao đến làm việc lâu dài.
Phối cảnh Cảng hàng không Quốc tế Gia Bình. Ảnh: MAI
Trong đó, lõi trung tâm là cảng hàng không quốc tế kết hợp logistics, vận tải hàng hóa cùng hệ thống thương mại, khách sạn và văn phòng phục vụ hoạt động trung chuyển.
Bao quanh là hệ sinh thái kinh tế vận hành theo mô hình khu thương mại tự do (FTZ), tập trung các trung tâm thương mại, tài chính, R&D, văn phòng cho doanh nghiệp công nghệ cao cùng các tiện ích giáo dục, y tế và đổi mới sáng tạo. Việc tích hợp các hoạt động sản xuất và dịch vụ quanh sân bay nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu chi phí logistics và tăng khả năng kết nối chuỗi cung ứng.
Lớp ngoài cùng được quy hoạch theo hướng phát triển đô thị hiện đại với các khu nhà ở, không gian xanh và dịch vụ văn hóa, du lịch, giải trí phục vụ cộng đồng chuyên gia, kỹ sư và lực lượng lao động chất lượng cao.
Dự án được quy hoạch kết nối với nhiều trục hạ tầng chiến lược như cao tốc Hà Nội - Gia Bình, Vành đai 4 vùng Thủ đô, cao tốc Gia Bình - Hải Phòng kết nối cảng nước sâu Lạch Huyện. Đồng thời, các tuyến đường sắt chiến lược trong tương lai như Hà Nội - Quảng Ninh và Hà Nội - Lào Cai - Hải Phòng được kỳ vọng sẽ tạo nên mạng lưới giao thông đa phương thức giữa hàng không, đường bộ, đường sắt và cảng biển.
Theo các chuyên gia, lợi thế kết nối này giúp Gia Bình có điều kiện trở thành điểm trung chuyển hàng hóa, logistics và dịch vụ mới của khu vực phía Bắc, đồng thời tạo dư địa phát triển cho các ngành kinh tế liên quan như thương mại điện tử xuyên biên giới, công nghiệp công nghệ cao, logistics và dịch vụ hàng không.
Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, những dự án như Cảng Hàng không Quốc tế Gia Bình được kỳ vọng sẽ góp phần mở rộng không gian phát triển mới, từng bước hiện thực hóa mô hình kinh tế hàng không - nơi sân bay không chỉ là cửa ngõ giao thông mà còn trở thành động lực tăng trưởng của nền kinh tế.
