Có những viên đá đẹp để ngắm, và có những viên đá đủ sức định hình cả một phong cách. Ngọc lam thuộc vế thứ hai. Từ khoảnh khắc kinh điển của Cate Blanchett trên thảm đỏ Quả Cầu Vàng đầu thập niên 2000, có lẽ bạn sẽ đi tìm cây trả lời vì sao sắc xanh này được yêu suốt hàng nghìn năm, và cách diện nó sao cho sang.
Trên thảm đỏ Quả Cầu Vàng đầu những năm 2000, Cate Blanchett xuất hiện trong bộ suit kẻ sọc, thứ trang phục đậm chất thời đại ấy tưởng như rất dễ chìm. Nhưng nữ diễn viên đã ghim nó vào trí nhớ công chúng bằng ba chi tiết: Đôi môi đỏ anh đào, mái tóc búi gọn, và một đôi bông tai xanh ngọc lam. Chính điểm nhấn xanh mát ấy đã cân lại vẻ nam tính của bộ vest, biến một tổng thể an toàn thành một tuyên ngôn phong cách. Và đó cũng là điều ngọc lam làm giỏi nhất suốt chiều dài lịch sử: đứng ở vị trí điểm nhấn, rồi lặng lẽ nâng cả tổng thể lên.
Vì sao một chấm xanh lại "cứu" được cả bộ đồ?
Bí mật nằm ở sắc độ. Ngọc lam mang màu xanh lam pha lục đặc trưng, một tông màu mát, tươi mà không chói, đủ nổi bật để hút mắt nhưng vẫn đủ trầm để không lấn át. Khi đặt cạnh những gam trung tính như xám kẻ sọc, đen, trắng hay nâu be, sắc xanh này bừng lên như một hơi thở.
Đó là lý do stylist thường dùng ngọc lam làm điểm nhấn cho những bộ đồ tối giản, và vì sao nó hợp lạ với làn da người Việt. Một đôi bông tai, một chiếc vòng cổ hay chiếc nhẫn ngọc lam có thể làm cả set đồ công sở màu trầm trở nên có sức sống, mà không cần cầu kỳ thêm bất cứ thứ gì.
Viên đá cổ nhất loài người, được vua chúa sủng ái
Ngọc lam không chỉ đẹp, nó còn là một trong những viên đá được con người yêu quý sớm nhất. Các nhà nghiên cứu tìm thấy trang sức ngọc lam trong lăng mộ Ai Cập cổ đại có niên đại tới khoảng 3000 năm trước Công nguyên, và chiếc mặt nạ vàng trứ danh của vua Tutankhamun cũng được cẩn ngọc lam. Người Ai Cập gọi nó là "mefkat", nghĩa là niềm vui và sự hân hoan. Sang tới Ba Tư, ngọc lam được phủ lên mái vòm cung điện vì sắc xanh của nó tượng trưng cho thiên đường, và người ta còn tin nó có thể đổi màu để cảnh báo tai họa. Người Ba Tư gọi đá là "pirouzeh", nghĩa là chiến thắng.
Cái tên "turquoise" trong tiếng Anh lại là một sự nhầm lẫn thú vị. Nó bắt nguồn từ tiếng Pháp "pierre turquoise", nghĩa là "đá Thổ Nhĩ Kỳ", chỉ vì viên đá theo Con đường Tơ lụa và các thương nhân Thổ mà đến châu Âu, chứ Thổ Nhĩ Kỳ chưa từng là nơi khai thác nó. Từ Ai Cập, Ba Tư cho tới các bộ tộc bản địa châu Mỹ, ngọc lam luôn được xem là viên đá của quyền lực, sự khôn ngoan và may mắn.
Ý nghĩa và cách diện, giữ ngọc lam thời nay
Về mặt biểu tượng, ngọc lam là đá sinh tháng Mười Hai, gắn với ý nghĩa bảo hộ, bình an và giao tiếp chân thành. Nhiều nền văn hóa tin nó giúp xua năng lượng tiêu cực, mang lại sự điềm tĩnh và can đảm bày tỏ chính mình, một thông điệp khá dễ thương cho những người phụ nữ đang học cách sống thật với lòng. Người xưa còn đeo ngọc lam như bùa hộ mệnh khi đi xa, tin rằng nó che chở cho những chuyến đi bình an.
Điều cần lưu tâm là ngọc lam khá mềm và "nhạy cảm". Đây là loại đá xốp, thường được mài dạng cabochon trơn bóng thay vì cắt giác, và rất dễ đổi màu khi gặp nắng gắt, nước hoa, mỹ phẩm hay mồ hôi. Vì thế nên xịt nước hoa, thoa kem xong mới đeo trang sức ngọc lam, tránh phơi nắng lâu, và chỉ cần lau nhẹ bằng khăn mềm hơi ẩm thay vì ngâm rửa. Khi mua, hãy cẩn thận với đá howlite nhuộm màu giả ngọc lam đang bán tràn lan, chọn nơi uy tín để không mua nhầm.
Suy cho cùng, sức hút của ngọc lam là sự pha trộn hiếm có giữa vẻ đẹp mát mắt, bề dày văn hóa và một lớp ý nghĩa dịu dàng. Chỉ một điểm nhấn nhỏ thôi, như Cate Blanchett đã chứng minh, cũng đủ để bạn nổi bật theo cách rất riêng.
