Trong dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 75/2019 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh, một trong những điểm mới nổi bật là việc áp dụng mức phạt cố định đối với doanh nghiệp vi phạm cạnh tranh nhưng báo cáo doanh thu bằng 0 và tăng mạnh chế tài đối với hành vi không thông báo tập trung kinh tế.
Theo Bộ Công Thương lâu nay, việc quy định mức xử phạt dựa trên tỷ lệ phần trăm doanh thu của năm liền kề trước đó. Cách tính này trên thực tế đang để hở một khoảng trống, trong trường hợp doanh nghiệp mới thành lập, chưa phát sinh doanh thu, hoặc một công ty con được lập ra trên giấy để thực hiện một thương vụ mua bán, sáp nhập, mức phạt theo công thức này sẽ bằng 0 đồng.
Không ít doanh nghiệp đã lợi dụng chiêu này để né chế tài, trong khi thực chất phía sau là các tập đoàn lớn muốn thâu tóm thị trường.
Bộ Công Thương đề xuất phạt tiền từ 400 - 600 triệu đồng đối với doanh nghiệp vi phạm cạnh tranh có doanh thu bằng 0. Theo cơ quan soạn thảo, mức phạt này được tính toán để vừa đủ sức răn đe, vừa bảo đảm công bằng.
Trong quá trình góp ý dự thảo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị phải làm rõ cách xác định doanh thu bằng 0, để tránh xử phạt bất công với những doanh nghiệp thực sự mới thành lập và chưa có hoạt động kinh doanh.
Bộ Tư pháp khẳng định, không thể áp dụng mức phạt theo doanh thu trong trường hợp đặc thù này, thay vào đó cần phải có khung phạt tuyệt đối để bảo đảm tính khả thi.
Thanh tra Chính phủ cũng nhấn mạnh, phải rà soát kỹ để vừa đảm bảo tính nghiêm minh, vừa đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành.
Không ít thương vụ mua bán sáp nhập trên thị trường không báo cáo với cơ quan chức năng.
Bộ Công Thương lý giải phần lớn các hành vi vi phạm như thỏa thuận hạn chế cạnh tranh hay tập trung kinh tế trái luật không đến từ những doanh nghiệp nhỏ lẻ, mà thường gắn với các tập đoàn lớn, có tiềm lực mạnh. Nếu chỉ phạt ở mức thấp, họ sẽ coi đó như một “chi phí kinh doanh” và tiếp tục vi phạm để thu lợi nhiều hơn.
Ngược lại, khung phạt cố định với mức sàn và trần rõ ràng sẽ ngăn chặn tình trạng tùy tiện, tránh quá nặng tay với những trường hợp nhỏ.
Ngoài ra, dự thảo còn siết chặt hành vi không thông báo tập trung kinh tế - một trong những nguyên nhân khiến cơ quan quản lý nhiều khi bị đặt vào thế bị động. Theo luật, doanh nghiệp tiến hành mua bán và sáp nhập (M&A) vượt ngưỡng quy định phải thông báo để cơ quan cạnh tranh xem xét, đánh giá tác động tới thị trường. Thế nhưng trên thực tế, nhiều thương vụ đã cố tình “lờ đi” nghĩa vụ này, tiến hành âm thầm, đến khi hậu quả bộc lộ thì cơ quan chức năng mới biết.
Do đó, dự thảo đưa ra mức phạt cụ thể: Từ 500 triệu đến 1 tỷ đồng đối với doanh nghiệp không thông báo mà có tổng tài sản hoặc doanh thu dưới 3.000 tỷ đồng, và từ 1-2 tỷ đồng với những trường hợp có tổng tài sản hoặc doanh thu từ 3.000 tỷ đồng trở lên.
Theo Bộ Công Thương, hiện Trung Quốc, Hàn Quốc, Indonesia, Malaysia hay Thái Lan đều đã áp dụng mức phạt tuyệt đối khi doanh thu không xác định được hoặc khi doanh nghiệp vi phạm nghĩa vụ thông báo. So sánh cho thấy, mức phạt 400 - 600 triệu đồng đối với doanh thu 0 đồng và 1-2 tỷ đồng đối với hành vi không thông báo tập trung kinh tế của Việt Nam không phải quá cao, nhưng đủ sức răn đe, đồng thời phù hợp với thực tiễn trong nước.
