Doanh nghiệp tư nhân được tham gia đầu tư các dự án đường sắt

Trước khi biểu quyết, Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật Đường sắt (sửa đổi).

Một trong những nội dung quan trọng của Luật Đường sắt (sửa đổi) là việc khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp tham gia đầu tư các dự án đường sắt nhằm thể chế hoá kịp thời chủ trương đường lối quan trọng của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân tại Nghị quyết 68.

Theo đó, để khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp tham gia đầu tư dự án đường sắt theo phương thức đối tác công - tư (PPP) hoặc đầu tư trực tiếp, dự thảo Luật đã quy định các dự án này được Nhà nước đảm bảo kinh phí bồi thường, hỗ trợ tái định cư và phần kinh phí này không tính vào tỷ lệ vốn Nhà nước tham gia vào dự án khi thực hiện theo phương thức đối PPP.

Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, dự thảo Luật Đường sắt (sửa đổi) đã được chỉnh lý theo hướng bổ sung các điều kiện ràng buộc, kiểm soát chuyển nhượng dự án đầu tư nhằm đảm bảo quản lý chặt chẽ, tránh thất thoát tài sản, bảo đảm quốc phòng an ninh.

Bên cạnh đó, Luật cũng quy định rõ vai trò quản lý Nhà nước thông qua việc tham gia của cơ quan Nhà nước trong kiểm soát các bước sau chủ trương đầu tư như: kiểm tra công tác nghiệm thu, chấp thuận danh mục tiêu chuẩn áp dụng cho dự án do các dự án đường sắt thường có quy mô lớn, kỹ thuật cao, công nghệ phức tạp và đòi hỏi cao về an toàn. 

Đối với việc bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, dự thảo Luật quy định cho phép UBND cấp tỉnh được quyết định việc tách dự án bồi thường, hỗ trợ tái định cư thành dự án độc lập và được chỉ định thầu đối với công tác này. Đây là một trong những nội dung quan trọng, nhằm tháo gỡ  “điểm nghẽn” về giải phóng mặt bằng, nguyên ngân chủ yếu gây chậm tiến độ, đội vốn.

Về hợp đồng xây dựng, báo cáo của Chính phủ nêu rõ để bảo đảm không trao quá nhiều quyền cho tư vấn dẫn đến khó kiểm soát về chi phí, giá thành, dự thảo Luật đã chỉnh lý theo hướng lược bỏ quyền quyết định của nhà tư vấn, giới hạn không áp dụng toàn bộ mà chỉ áp dụng ba quy định của bộ mẫu điều kiện hợp đồng FIDIC và bổ sung trách nhiệm của chủ đầu tư.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng cho biết thêm Chính phủ đã rà soát và chỉnh lý các quy định có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 và những quy định có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 của dự thảo Luật để đảm bảo tính khả thi của các quy định có hiệu lực sớm.

Bên cạnh đó, để đảm bảo không gián đoạn các hoạt động đường sắt, đặc biệt là các hoạt động về đầu tư xây dựng, Chính phủ đã chỉ đạo rà soát kỹ lưỡng các trường hợp cần xử lý chuyển tiếp đối với dự án đã được quyết định chủ trương đầu tư trước ngày luật này có hiệu lực và quy định chuyển tiếp đối với việc đánh giá an toàn hệ thống.