Doanh nghiệp nhà nước phải đóng vai trò như “vốn mồi”
Tại tọa đàm “Để kinh tế Nhà nước dẫn dắt, mở đường trong kỷ nguyên mới” sáng 6/2 do báo Tiền Phong tổ chức, ông Doãn Thanh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước (Bộ Tài chính) cho biết, Nghị quyết 79 đặt ra các mục tiêu rất cụ thể và tham vọng đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước.
Nghị quyết 79 cũng đề ra 14 nhóm giải pháp lớn, trong đó giải pháp đặc biệt quan trọng là tập trung đầu tư phát triển một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp nhà nước mạnh, quy mô lớn, đóng vai trò dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược.
Ông Doãn Thanh Tuấn nhấn mạnh, các ngành, lĩnh vực được lựa chọn phải thực sự là “mạch máu” của nền kinh tế, giữ vai trò bảo đảm an ninh quốc gia, an ninh kinh tế và an sinh xã hội. Đồng thời, đây phải là những lĩnh vực mang tính chiến lược đối với sự phát triển đất nước, nơi khu vực tư nhân chưa đủ năng lực tham gia triển khai, vì vậy doanh nghiệp nhà nước cần đi trước mở đường, tạo nền tảng ban đầu.
Bên cạnh đó, các ngành này còn phải có khả năng dẫn dắt chuỗi công nghiệp, làm cơ sở để Việt Nam hình thành những ngành công nghiệp cốt lõi, có năng lực cạnh tranh cao.
Về phía doanh nghiệp cũng cần lựa chọn hoạt động trong các ngành, lĩnh vực then chốt, có quy mô đủ lớn, hoạt động hiệu quả, có năng lực phát triển, làm chủ công nghệ nền tảng. Điều quan trọng là doanh nghiệp phải có khả năng định hướng và dẫn dắt hoạt động của toàn ngành, làm chủ chuỗi giá trị; kết nối và dẫn dắt các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác cùng tham gia.
Ông Doãn Thanh Tuấn cũng cho rằng, doanh nghiệp nhà nước phải đóng vai trò như “vốn mồi”, kích hoạt và dẫn dắt nguồn lực đầu tư của toàn xã hội, từ đó góp phần hoàn thành các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.
Ông Lê Quang Vũ - Ủy viên HĐTV Tổng Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC), cho rằng vai trò của kinh tế nhà nước hiện nay không chỉ là “chủ đạo”, mà phải tiên phong, mở đường, dẫn dắt phát triển. Muốn vậy, cơ chế phải tạo điều kiện để doanh nghiệp nhà nước có đủ năng lực cạnh tranh thực sự. Cùng với đó, doanh nghiệp nhà nước cần chuyển từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”.
Từ đó, ông kiến nghị doanh nghiệp nhà nước không cần giữ vai trò ở mọi lĩnh vực, mà tập trung vào các ngành, lĩnh vực then chốt, trụ cột của nền kinh tế. Bảo đảm quyền tự chủ của doanh nghiệp nhà nước trong cơ chế thị trường, đi kèm minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Cần hoàn thiện thể chế để doanh nghiệp nhà nước dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; tin tưởng giao nhiệm vụ lớn cho các doanh nghiệp nhà nước nòng cốt, có vai trò xương sống trong các ngành chiến lược.
Phải phân định sân chơi cho khu vực nhà nước và tư nhân
Theo PGS.TS Hoàng Văn Cường, Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, chúng ta đã có Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, coi kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Hiện nay, chúng ta lại có Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước với vai trò dẫn dắt, tiên phong, dẫn đường. Điều này đặt câu hỏi, liệu hai khu vực này có xung đột với nhau không?
Với khu vực nhà nước, chúng ta đưa ra nguyên tắc phải có hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường, dựa vào thị trường. Song, dựa vào thị trường thì phải có cạnh tranh. Nếu không giải quyết mối quan hệ này sẽ tiềm ẩn cạnh tranh giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân.
Chỉ rõ sự cạnh tranh này có hai sắc thái là cùng phát triển hoặc gây tổn hại cho nhau, ông Cường nhấn mạnh khu vực nhà nước nếu không đủ sức vươn lên, làm sao có thể dẫn dắt, mở đường.
“Tôi cho rằng, nghị quyết rất đúng, mục tiêu đúng, định hướng đúng. Nhưng quá trình chưa chỉ rõ, có thể bị lạc đường, đi chậm. Một số chính sách chưa rõ đường đi. Chúng ta cần tìm cách để kinh tế tư nhân giữ vai trò động lực quan trọng nhất, kinh tế nhà nước dẫn dắt, mở đường”, ông nói.
Theo ông Cường, chương trình hành động của Nghị quyết 79 cần xác định cách đi rõ ràng. Nhà nước phải đảm nhận vai trò phân định sân chơi cho khu vực nhà nước và tư nhân. Một số lĩnh vực chủ chốt, nhà nước cần nắm giữ như quản lý hàng không, hàng hải liên quan chủ quyền an ninh. Nhưng với lĩnh vực khác, như về năng lượng, cả tư nhân cũng có tham gia và Nhà nước cần phân định rõ vai trò của từng khu vực.
Bản thân trong khu vực nhà nước, cần chỉ rõ nhiệm vụ của từng doanh nghiệp và tập trung đầu tư nguồn vốn. Việc phân bổ đầu tư phải có chiến lược thực hiện, tránh việc cái gì cũng cần nguồn lực đầu tư.
Ông Hoàng Văn Cường cũng chỉ rõ thực trạng cán bộ vẫn còn e ngại, thậm chí không dám làm, bởi có những lo ngại đến an toàn. Hiện có quy định, cán bộ nhà nước chỉ được làm những điều quy định pháp luật cho phép, nhưng như thế thì không có sáng tạo. Theo ông, muốn sáng tạo thì phải là làm những việc chưa ai làm. Từ đó ông đề nghị trong khu vực nhà nước nên quy định được quyền nghĩ cách làm khác so với thông thường. Nguyên tắc, trước khi làm phải báo cáo công khai bằng văn bản.
Bên cạnh hoàn thiện thể chế, chính sách, TS. Nguyễn Như Quỳnh - Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế, lưu ý yếu tố con người phải giữ vai trò quyết định. Thực tiễn cho thấy, cùng một cơ chế, chính sách nhưng kết quả thực hiện có thể rất khác nhau, phụ thuộc vào năng lực, bản lĩnh, tinh thần trách nhiệm và tư duy đổi mới của đội ngũ cán bộ, của doanh nghiệp và đặc biệt là người đứng đầu.
Vì vậy, để triển khai nghị quyết hiệu quả, cần có đội ngũ cán bộ đủ tâm, đủ tầm, am hiểu thị trường, có tư duy đổi mới, dám làm, dám chịu trách nhiệm và được bảo vệ khi thực hiện. Chỉ khi con người được đặt vào vị trí trung tâm của cải cách thì nghị quyết mới không dừng lại ở văn bản, mà trở thành những hành động cụ thể, tạo ra chuyển biến tích cực cho phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
