Ban Pháp chế (Cục Thuế) vừa ban hành sổ tay hướng dẫn phòng, chống việc sử dụng hai hệ thống sổ kế toán tài chính, đồng thời cảnh báo doanh nghiệp, hộ kinh doanh về các chế tài nghiêm khắc đối với hành vi lập “hai sổ” để trốn thuế.
Theo Cục Thuế, hành vi sử dụng “hai sổ kế toán” là việc một đơn vị lập và vận hành đồng thời từ hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên.
Trong đó, một hệ thống có số liệu thấp được dùng để kê khai, báo cáo với cơ quan thuế nhằm giảm nghĩa vụ phải nộp; hệ thống còn lại phản ánh doanh thu, chi phí, lợi nhuận thực tế để phục vụ quản trị nội bộ hoặc các mục đích khác như vay vốn, chia lợi nhuận...
Theo Cục Thuế, bản chất của hành vi này là cố ý che giấu doanh thu, quy mô hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm làm sai lệch nghĩa vụ thuế. Đây là hành vi bị nghiêm cấm và là một hình thức điển hình của gian lận, trốn thuế.
Tuy nhiên, Ban Pháp chế lưu ý không phải việc doanh nghiệp duy trì nhiều loại sổ sách, báo cáo nội bộ đều là vi phạm. Các sổ sách phục vụ quản trị, phân tích, dự báo vẫn hợp pháp nếu không làm sai lệch nghĩa vụ thuế và không tồn tại song song một hệ thống số liệu tài chính khác với số liệu đã kê khai thuế.
Cũng theo Cục Thuế, hành vi sử dụng hai hệ thống sổ kế toán để trốn thuế không chỉ bị truy thu toàn bộ số thuế đã trốn mà còn phải nộp tiền chậm nộp bằng 0,03%/ngày tính trên số thuế chậm nộp theo quy định của Luật Quản lý thuế.
Bên cạnh đó, theo Nghị định số 125/2020 của Chính phủ, người nộp thuế có hành vi trốn thuế có thể bị xử phạt từ 1-3 lần số tiền thuế trốn, tùy theo tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ.
Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn phải khai bổ sung, điều chỉnh hồ sơ khai thuế của các kỳ có liên quan, bao gồm doanh thu, chi phí, thu nhập chịu thuế, số thuế giá trị gia tăng được khấu trừ và các chỉ tiêu khác theo quy định.
Đối với các trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm, hành vi trốn thuế còn có thể bị xử lý hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Theo đó, cá nhân trốn thuế từ 100 triệu đồng hoặc pháp nhân thương mại trốn thuế từ 200 triệu đồng trở lên có thể bị khởi tố.
Mức hình phạt cao nhất đối với cá nhân là 7 năm tù và phạt tiền đến 4,5 tỷ đồng. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20-100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1-5 năm hoặc bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
Đối với doanh nghiệp, mức phạt tiền có thể từ 300 triệu đồng đến 10 tỷ đồng. Trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, doanh nghiệp còn có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn, kèm theo các hình phạt bổ sung như cấm kinh doanh, cấm huy động vốn hoặc cấm hoạt động trong một số lĩnh vực.
Cục Thuế cũng lưu ý, ngoài tội trốn thuế, hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán để che giấu doanh thu còn có thể bị xem xét xử lý về tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng theo Bộ luật Hình sự nếu đủ căn cứ pháp lý.
Theo cơ quan thuế, ngoài các chế tài pháp lý, việc sử dụng “hai sổ kế toán” còn gây thất thu ngân sách, làm méo mó môi trường cạnh tranh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín doanh nghiệp, làm giảm khả năng tiếp cận vốn, đối tác và cơ hội tham gia đấu thầu khi hồ sơ tài chính không đáng tin cậy.
Thậm chí, chi phí doanh nghiệp phải bỏ ra để khắc phục hậu quả sau khi bị phát hiện, gồm truy thu thuế, tiền phạt, tiền chậm nộp và các chi phí phát sinh khác, thường lớn hơn nhiều lần khoản thuế mà doanh nghiệp tìm cách trốn tránh ban đầu.
