Định hình động lực 100 năm của TP.HCM

Tại hội nghị tham vấn Quy hoạch tổng thể TP.HCM tầm nhìn 100 năm mới đây, Công ty TNHH Nikken Sekkei Việt Nam (thuộc liên danh tư vấn) đề xuất 5 dự án động lực chuyển đổi thành phố trong tương lai, giúp thúc đẩy đầu tư, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), tái thiết đô thị và chuyển đổi công nghiệp.

Trao đổi với PV Báo Thanh Niên, ông Kato Jun, Giám đốc thiết kế Công ty TNHH Nikken Sekkei Việt Nam, cho biết 5 dự án này gồm trục đường sắt vùng Bình Dương - TP.HCM - Bà Rịa - Vũng Tàu; hành lang chiến lược sông Sài Gòn và sông Đồng Nai; phát triển tích hợp vịnh Gành Rái; thành phố công nghiệp thông minh Bàu Bàng; đô thị phía tây.

QUY HOẠCH MỚI, CÁCH LÀM MỚI

Vì sao đơn vị tư vấn tiếp cận quy hoạch theo dự án động lực thay vì tuần tự từng bước quy hoạch, đầu tư theo từng khu vực, từng ngành hoặc từng dự án hạ tầng, thưa ông?

Ông Kato Jun: TP.HCM đang vận hành trong một không gian đô thị có quy mô lớn hơn rất nhiều, kết nối khu vực TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây. Ở quy mô này, một quy hoạch dài hạn không thể chỉ dừng lại ở việc phân bổ các chức năng sử dụng đất hay giải quyết riêng lẻ các vấn đề về giao thông, công nghiệp, nhà ở và môi trường. TP.HCM cần những can thiệp chiến lược có khả năng kết nối nhiều lĩnh vực và từng bước tạo ra sự chuyển đổi trong cấu trúc đô thị toàn vùng.

Các dự án động lực này không phải là những dự án đầu tư độc lập, khép kín mà là 5 khung chiến lược cho quá trình chuyển đổi đô thị dài hạn. Trong mỗi dự án, hạ tầng, sử dụng đất, không gian công cộng và cơ chế triển khai được xem xét trong cùng một định hướng phát triển.

Với TP.HCM, 5 dự án động lực đóng vai trò như những "chất xúc tác". Đầu tư ban đầu vào hạ tầng và không gian công cộng có thể tạo điều kiện cho TOD, tái thiết đô thị, chuyển đổi công nghiệp và thu hút đầu tư tư nhân trong các giai đoạn tiếp theo. Qua đó, tầm nhìn 100 năm vẫn giữ được định hướng dài hạn nhưng có thể được triển khai từng bước, phù hợp nhu cầu, nguồn lực và điều kiện thực tế.

Định hình động lực 100 năm của TP.HCM - Ảnh 2. — Sông Sài Gòn là tài sản chung và quy hoạch phải bảo đảm mọi người đều có quyền tiếp cận

Ông giải thích thêm lý do liên danh tư vấn chọn phát triển đa cực, đô thị kết nối và đô thị bền vững - đáng sống trở thành 3 định hướng ưu tiên?

Ba định hướng này xuất phát trực tiếp từ cấu trúc của không gian TP.HCM sau khi mở rộng. Thứ nhất, TP.HCM cần hạn chế sự phụ thuộc quá lớn vào một lõi đô thị duy nhất, thay vào đó mở rộng nhiều trung tâm việc làm, công nghiệp, logistics và đô thị ở các khu vực khác nhau. Cấu trúc đa cực không thay thế trung tâm hiện hữu, mà phát triển thêm các cực với những vai trò kinh tế khác nhau, qua đó phân bổ việc làm, dịch vụ và dân cư hợp lý hơn, giúp giảm tải cho khu vực trung tâm.

Thứ hai, các cực này cần có khả năng vận hành như một hệ thống đô thị thống nhất. Kết nối giao thông không chỉ tập trung vào các luồng hướng tâm về khu vực trung tâm, mà cần tạo kết nối trực tiếp giữa các trung tâm việc làm, khu công nghiệp, cảng biển, sân bay, đầu mối logistics và đô thị mới.

Thứ ba, quá trình phát triển cần dựa trên cấu trúc tự nhiên của hệ thống sông ngòi, vùng đất ngập nước, cảnh quan nông nghiệp và không gian xanh rất đặc trưng. Một đô thị bền vững và đáng sống cần đưa mạng lưới xanh - xanh dương trở thành một phần của cấu trúc.

Ba định hướng này có quan hệ chặt chẽ: đa cực tạo ra các trung tâm phát triển mới; kết nối giúp các trung tâm đó vận hành như một thành phố thống nhất; còn bền vững và đáng sống quyết định chất lượng của quá trình phát triển.

ĐƯỜNG SẮT GIỮ VAI TRÒ NỀN TẢNG

Việc xác định 5 dự án động lực này dựa theo tiêu chí nào, thưa ông?

Chúng tôi sử dụng 4 tiêu chí chính để xác định dự án động lực. Cụ thể, các dự án cần đồng thời thúc đẩy 3 định hướng chiến lược; tạo ra tác động ở quy mô toàn vùng đô thị; có khả năng đóng vai trò chất xúc tác cho đầu tư, TOD, tái thiết đô thị và sự tham gia của khu vực tư nhân; đồng thời không đơn thuần lặp lại những dự án đã được quy hoạch, thiết kế đầy đủ hoặc đang triển khai.

Từ đó hình thành cấu trúc gồm 2 hành lang chiến lược và 3 cực động lực. Trục đường sắt vùng và hành lang sông Sài Gòn - sông Đồng Nai tạo nên khung liên kết toàn vùng; vịnh Gành Rái, Bàu Bàng và cực đô thị mới phía tây tạo ra những động lực kinh tế - đô thị mới.

Trong các dự án trên, dự án nào được đánh giá có khả năng tạo tác động lan tỏa lớn nhất đến cấu trúc đô thị TP.HCM?

Không nên xem dự án riêng lẻ nào là quan trọng nhất, bởi 5 dự án được thiết kế để hoạt động như một hệ thống tương hỗ. Tuy nhiên, xét về khả năng tác động đến cấu trúc đô thị toàn vùng thì trục đường sắt vùng có vai trò nền tảng đặc biệt bởi đây là xương sống giao thông công cộng kết nối các cực phát triển từ bắc xuống nam.

Tác động của đường sắt không chỉ nằm ở giao thông. Khi kết nối trực tiếp các trung tâm việc làm, khu công nghiệp, đô thị mới và các TOD, hệ thống này giúp cấu trúc đa cực thực sự vận hành như một mạng lưới đô thị thống nhất. Nói cách khác, đường sắt tạo ra khả năng kết nối, còn các cực động lực tạo ra việc làm, điểm đến và lý do để con người di chuyển giữa các khu vực của thành phố.

Trong trục đường sắt vùng, TP.HCM nên ưu tiên đầu tư những đoạn nào trước và cần đồng bộ những yếu tố gì để vận hành xuyên suốt?

Đề xuất của chúng tôi không bắt đầu từ việc xây dựng thêm một mạng lưới đường sắt hoàn toàn mới. Ý tưởng cốt lõi là xem xét cách các tuyến đường sắt và đường sắt đô thị đã được quy hoạch có thể vận hành như một hệ thống liên vùng.

Định hướng hiện nay xác định 2 hành lang đường sắt đô thị chính. Hành lang thứ nhất kết nối Tân Uyên - khu vực trung tâm TP.HCM - Vũng Tàu, còn hành lang thứ hai kết nối Bàu Bàng - khu vực trung tâm - Cần Giờ. Bên cạnh đó là tuyến đường sắt quốc gia lưỡng dụng kết nối Vũng Tàu với Bàu Bàng.

Ở giai đoạn hiện nay chưa đề xuất thứ tự ưu tiên cố định cho từng đoạn tuyến. Tuy nhiên, các đoạn có nhu cầu vận tải lớn và có khả năng kết nối những trung tâm việc làm, đô thị quan trọng nên được xem xét ưu tiên. Điều quan trọng là những đoạn được xây dựng trước không làm mất khả năng vận hành liên thông của toàn hệ thống trong tương lai.

Do đó, khả năng tương thích kỹ thuật cần được xem xét ngay từ giai đoạn quy hoạch và thiết kế. Những yếu tố cần lưu ý gồm khổ đường ray, hệ thống cấp điện, tín hiệu và điều khiển tàu, kích thước đoàn tàu, vị trí cửa, chiều dài ke ga và các tiêu chuẩn phương tiện. Tại các ga kết nối, cần dự trữ điều kiện cho ke ga bổ sung, đường quay đầu và các không gian kỹ thuật phục vụ vận hành liên thông trong tương lai.

Đưa vịnh Gành Rái thành cực tăng trưởng mới

Vì sao Nikken Sekkei Việt Nam lựa chọn Gành Rái làm một trong 5 dự án có tính chất chiến lược? Và điều kiện nào quyết định việc một trung tâm công nghiệp - logistics có thể thực sự chuyển hóa thành một đô thị mới hoàn chỉnh?

Vịnh Gành Rái có vị trí chiến lược bởi đây là nơi hội tụ nhiều tài sản kinh tế quan trọng của TP.HCM sau khi mở rộng như cảng Cái Mép, hệ thống logistics, các cụm công nghiệp - năng lượng ở Phú Mỹ, Bà Rịa, Vũng Tàu, Cần Giờ, đồng thời có khả năng kết nối sân bay Long Thành và mạng lưới đường sắt vùng.

Điểm đặc biệt quan trọng là khu vực này đã có nền tảng việc làm. Vì vậy, chúng tôi đề xuất theo cách tiếp cận "đô thị hóa do việc làm dẫn dắt" gồm khu thương mại tự do (FTZ), cảng biển, logistics và công nghiệp tạo nền tảng kinh tế trước. Sau đó, giao thông công cộng, TOD, nhà ở, giáo dục, y tế, thương mại, dịch vụ công cộng và công viên được phát triển dựa trên nền tảng đó.

Mục tiêu không phải đô thị hóa toàn bộ khu vực quanh vịnh. Mỗi khu vực có thể đảm nhận một vai trò bổ trợ khác nhau. Khu vực Phú Mỹ - Cái Mép tiếp tục là động lực về kinh tế biển, FTZ và logistics; Long Sơn hỗ trợ cụm công nghiệp - năng lượng; Gò Găng có thể được nghiên cứu như một trung tâm giao lưu mới; Vũng Tàu tăng cường chức năng đô thị và dịch vụ; trong khi Cần Giờ đóng góp các chức năng du lịch và sinh thái.

Yokohama (Nhật Bản) là một kinh nghiệm tham khảo đáng chú ý. Thay vì duy trì toàn bộ bờ vịnh cho mục đích công nghiệp, một vị trí chiến lược đã được tái phát triển thành Minato Mirai, hình thành một trung tâm đô thị lớn bên cạnh nền kinh tế cảng và công nghiệp. Với vịnh Gành Rái cũng tương tự: lấy sức mạnh của cảng biển, logistics và công nghiệp làm nền tảng, nhưng chuyển sức mạnh kinh tế đó thành động lực để hình thành môi trường đô thị hoàn chỉnh. Đây là điều có thể giúp vịnh Gành Rái chuyển từ tập hợp các khu công nghiệp, cảng và đô thị riêng lẻ thành một cực tăng trưởng tích hợp mới của TP.HCM.

Xin cảm ơn ông!

Ông Kato Jun có 32 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực quy hoạch xây dựng và thiết kế đô thị. Ông bắt đầu làm dự án ở Việt Nam từ năm 2008 với đồ án quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2025, sau đó là đồ án quy hoạch phân khu khu vực trung tâm 930 ha. Đồ án này cũng đề xuất tái thiết một số trục đường thành các không gian công cộng cho TP.HCM như phố đi bộ Nguyễn Huệ, quảng trường ga Bến Thành, đại lộ Lê Lợi, ngầm hóa đại lộ Tôn Đức Thắng để tăng tương tác với sông Sài Gòn.

Mặt tiền sông là tài sản chung

Nikken Sekkei Việt Nam đề xuất biến sông Sài Gòn và sông Đồng Nai từ không gian cảnh quan, giao thông hiện hữu thành "trục phát triển đô thị", hình thành các chuỗi TOD ven sông. Vậy làm thế nào để vừa khai thác giá trị kinh tế ven sông, vừa bảo đảm quyền tiếp cận của cộng đồng?

Nguyên tắc quan trọng nhất có thể diễn đạt rất đơn giản: mặt tiền sông cần tiếp tục là tài sản chung của TP.HCM, ngay cả khi các khu đất liền kề được phát triển.

Sông Sài Gòn và sông Đồng Nai không nên chỉ được xem là cảnh quan phía sau các dự án bất động sản riêng lẻ. Chúng tôi đề xuất xem toàn bộ hệ thống sông như một trục phát triển đô thị, đồng thời là hạ tầng xanh - xanh dương của toàn vùng đô thị.

Tại khu vực trung tâm, hình thành hệ thống không gian công cộng ven sông liên tục, tăng khả năng tiếp cận mặt nước và kết nối với đường sắt đô thị, giao thông thủy và mạng lưới đi bộ. Nơi đây phát triển hỗn hợp gồm nhà ở, văn phòng, thương mại và dịch vụ có thể tạo ra giá trị kinh tế. Sự phát triển đó cũng cần đóng góp vào việc hình thành không gian công cộng chất lượng cao, thay vì biến bờ sông thành không gian chỉ dành cho một số dự án riêng lẻ.

Còn tại các khu vực mở rộng, không nên phát triển mật độ cao liên tục dọc toàn bộ bờ sông mà chỉ tập trung tại các TOD và trung tâm đô thị phù hợp. Giữa các điểm này cần duy trì không gian xanh, vui chơi, cảnh quan và các khu vực phát triển với cường độ thấp hơn.

//Chèn ads giữa bài (runinit = window.runinit || []).push(function () { //Nếu k chạy ads thì return if (typeof _chkPrLink != 'undefined' && _chkPrLink) return; var mutexAds = '<zone id="l2srqb41"></zone>'; var content = $('[data-role="content"]'); if (content.length > 0) { var childNodes = content[0].childNodes; for (i = 0; i < childNodes.length; i++) { var childNode = childNodes[i]; var isPhotoOrVideo = false; if (childNode.nodeName.toLowerCase() == 'div') { // kiem tra xem co la anh khong? var type = $(childNode).attr('class') + ''; if (type.indexOf('VCSortableInPreviewMode') >= 0) { isPhotoOrVideo = true; } } try { if ((i >= childNodes.length / 2 - 1) && (i < childNodes.length / 2) && !isPhotoOrVideo) { if (i <= childNodes.length - 3) { childNode.after(htmlToElement(mutexAds)); arfAsync.push("l2srqb41"); } break; } } catch (e) { } } } }); function htmlToElement(html) { var template = document.createElement('template'); template.innerHTML = html; return template.content.firstChild; } function tnDetailInsertMidArticleWidget(rootSelector, widgetId) { var root = document.querySelector(rootSelector); if (!root) return null; var contentRoot = root.querySelector('[data-role="content"]') || root; var blocks = Array.from(contentRoot.children).filter(function (el) { if (el.id === widgetId) return false; if (el.hasAttribute('data-check-position')) return false; if (el.hasAttribute('data-type')) return false; if (/^(SCRIPT|STYLE|TEMPLATE|LINK|NOSCRIPT)$/.test(el.tagName)) return false; if (el.tagName === 'P' && !el.textContent.trim()) return false; return el.getClientRects().length > 0; }); if (!blocks.length) return null; var rootRect = contentRoot.getBoundingClientRect(); var idx; if (rootRect.height > 0) { var midY = rootRect.top + rootRect.height / 2; for (idx = 0; idx < blocks.length; idx++) { if (blocks[idx].getBoundingClientRect().bottom >= midY) break; } if (idx >= blocks.length) idx = blocks.length - 1; } else { idx = Math.floor(blocks.length / 2); } var target = blocks[idx]; var isMedia = target.tagName === 'FIGURE' || target.classList.contains('VCSortableInPreviewMode'); var newDiv = document.createElement('div'); newDiv.id = widgetId; contentRoot.insertBefore(newDiv, isMedia ? target : target.nextSibling); return newDiv; } function tnOnReady(fn) { if (document.readyState !== 'loading') fn(); else document.addEventListener('DOMContentLoaded', fn, { once: true }); } (function () { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (laNuocNgoai) return; tnOnReady(function () { var pernewDiv = tnDetailInsertMidArticleWidget('div.detail-cmain', 'tn_detail_foryou1_pc_per'); if (!pernewDiv) return; loadJsAsync('https://js.aiservice.vn/rec/tn_detail_foryou1_pc_per.js', function(){}, function() { window.boxTNRecs.err.push('rec/tn_detail_foryou1_pc_per.js'); }); }); })(); (function() { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (typeof window.laNuocNgoai === 'undefined' || !window.laNuocNgoai) return; tnOnReady(function () { var newDiv = tnDetailInsertMidArticleWidget('div.detail-cmain', 'taboola-mid-article-widget'); if (!newDiv) return; window._taboola = window._taboola || []; window._taboola.push({ mode: 'thumbnails-4x1', container: 'taboola-mid-article-widget', placement: 'Mid Article Widget', target_type: 'mix' }); }); })();