Phát biểu của Chủ tịch Fed Jerome Powell tại hội nghị Jackson Hole về khả năng cắt giảm lãi suất tưởng như là tin vui với ông Trump. Nhưng chỉ ít ngày sau, tổng thống lại tuyên bố sa thải một thành viên của Hội đồng Thống đốc Fed – bà Lisa Cook. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử Mỹ một tổng thống tìm cách sa thải thống đốc Fed, động thái bị xem là mối đe dọa trực diện đến tính độc lập của cơ quan này.
Theo Nhà Trắng, ông Trump cho rằng Fed cần nhanh chóng hạ lãi suất để hỗ trợ các hộ gia đình và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Mục tiêu của ông là tạo môi trường lãi suất thấp, khuyến khích chi tiêu và GDP tăng. Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo rằng việc tổng thống trực tiếp can thiệp vào Fed có thể gây mất ổn định kinh tế và niềm tin thị trường.
Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Jerome Powell
Bài học nào từ Thổ Nhĩ Kỳ và Argentina?
Trường hợp của Thổ Nhĩ Kỳ dưới thời Tổng thống Recep Tayyip Erdogan là một lời cảnh báo. Ông Erdogan nhiều lần sa thải các thống đốc ngân hàng trung ương vì họ giữ lãi suất cao hơn mong muốn. Quan điểm “hạ lãi suất để chống lạm phát” đã khiến lạm phát bùng nổ, đồng lira sụp giá và người dân rơi vào khủng hoảng. Đến năm 2024, Thổ Nhĩ Kỳ phải tăng lãi suất lên đến 50% để kìm giá cả, nhưng người nghèo vẫn chịu thiệt nặng nề.
Argentina cũng là ví dụ điển hình về sự bất ổn khi ngân hàng trung ương thiếu độc lập. Việc in tiền để tài trợ thâm hụt ngân sách đã dẫn tới siêu lạm phát, có lúc chạm 292% vào tháng 4/2024. Chỉ khi chính phủ mới dưới thời Javier Milei thay đổi, tập trung vào ổn định giá cả và duy trì độc lập cho ngân hàng trung ương, lạm phát mới giảm mạnh xuống 36,6% vào tháng 7.
Các chuyên gia nhấn mạnh: khi ngân hàng trung ương bị chính trị chi phối, uy tín quốc gia sẽ sụt giảm, nguy cơ mất khả năng tiếp cận thị trường vốn quốc tế là rất lớn.
Lịch sử Mỹ từng chứng kiến điều gì?
Mỹ cũng từng đối diện nguy cơ chính trị hóa Fed. Năm 1970, Tổng thống Richard Nixon đã thay thế Chủ tịch Fed bằng một đồng minh thân cận. Chính sách nới lỏng tiền tệ sau đó góp phần vào vòng xoáy lạm phát nghiêm trọng, khiến giá cả leo thang từ 3,3% năm 1971 lên 11,8% năm 1974.
Dù có nhiều nguyên nhân khác như khủng hoảng dầu mỏ và thiếu hụt lương thực toàn cầu, việc Fed không đủ cứng rắn trong kiểm soát lạm phát cũng bị xem là một phần nguyên nhân. Bài học từ thập niên 1970 cho thấy, khi Fed đánh mất sự độc lập, cái giá phải trả có thể rất đắt.
Nguy cơ nào nếu Fed mất đi sự độc lập hiện nay?
Các nhà đầu tư đang theo dõi sát động thái của ông Trump. Nếu việc sa thải bà Lisa Cook được thông qua, các thống đốc khác cũng có thể trở thành mục tiêu, làm suy yếu nền tảng của Fed. Khi đó, niềm tin vào khả năng chống lạm phát của Mỹ sẽ lung lay, khiến kỳ vọng giá cả tăng và thị trường biến động mạnh.
Mỹ hiện đang đối diện “thâm hụt kép”: chi tiêu vượt mức vay mượn và nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu, trong khi nợ nước ngoài tăng cao. Nếu Fed bị can thiệp chính trị, các nhà đầu tư quốc tế có thể bán tháo tài sản Mỹ, gây ra rối loạn toàn cầu.
Dù Fed có khung pháp lý bảo vệ từ Đạo luật Dự trữ Liên bang 1913, các chuyên gia cảnh báo rằng chỉ cần niềm tin thị trường bị xói mòn, hệ quả vẫn có thể nghiêm trọng. Hơn nữa, nếu Mỹ – nền kinh tế số 1 thế giới – đi theo con đường can thiệp chính trị vào ngân hàng trung ương, nhiều quốc gia khác có thể bắt chước, đe dọa ổn định tài chính toàn cầu.
