Ngày 25/10 vừa qua, chính quyền Thủ đô Kinshasa, Cộng hòa Dân chủ Congo, và Tập đoàn Vingroup (Việt Nam) đã ký kết Biên bản ghi nhớ (MoU) hợp tác nghiên cứu và phát triển các dự án đô thị quy mô lớn và giao thông xanh tại Congo.
Theo MOU, hai bên sẽ phối hợp nghiên cứu và phát triển dự án đại đô thị ven sông trên khu đất rộng khoảng 6.300 hecta, chuyển đổi hơn 300.000 xe xăng sang xe điện; thiết lập thống xe buýt điện và hạ tầng trạm sạc.
Mục tiêu của dự án là phát triển một trung tâm đô thị hiện đại góp phần nâng cao chất lượng sống, thay đổi diện mạo đô thị, và trở thành điểm đến du lịch cũng như biểu tượng phát triển mới của Kinshasa. Dự án sẽ được thành phố giao đất miễn phí cho Vingroup.
Bên cạnh lĩnh vực bất động sản, hai bên cũng thống nhất mở rộng hợp tác trong các dự án giao thông xanh, bao gồm việc phát triển hệ thống xe buýt điện, taxi điện và hạ tầng trạm sạc do VinFast và GSM vận hành.
Trong đó, VinFast sẽ cung cấp các dòng xe phù hợp cho kế hoạch thay thế dần hơn 300.000 xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch bằng xe điện của Kinshasa, đồng thời nghiên cứu cung cấp xe buýt điện VinFast, hỗ trợ xây dựng và vận hành tuyến xe buýt nhanh (BRT). Kinshasa cam kết hỗ trợ đất để xây dựng hạ tầng trạm sạc, nhằm thúc đẩy tiến trình chuyển đổi xanh cho toàn đô thị.
Vị trí dự kiến đặt dự án. Ảnh: Google map
Có một điểm thú vị về Congo: đây là quốc gia xuất khẩu cobalt lớn nhất thế giới. Theo Cobalt Institute, năm 2023, Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) khai thác khoảng 170.000 tấn cobalt, chiếm 74% tổng sản lượng toàn cầu. Con số này vượt xa Indonesia – nước đứng thứ hai với khoảng 13.000 tấn, và Australia – đứng thứ ba với khoảng 7.000 tấn.
Tổng trữ lượng cobalt của DRC được US Geological Survey (USGS) ước tính vào khoảng 3,6 triệu tấn, chiếm gần 50% trữ lượng đã biết của hành tinh. Các mỏ cobalt lớn nhất tập trung tại khu vực Katanga, phía đông nam đất nước, nơi nhiều tập đoàn khai khoáng quốc tế đang hoạt động.
Cobalt là nguyên liệu quan trọng để sản xuất cực dương (cathode) trong pin lithium-ion – loại pin cung cấp năng lượng cho hầu hết xe điện hiện nay. Theo The Cobalt Institute, ngành xe điện và sản xuất pin chiếm khoảng 43% tổng nhu cầu cobalt toàn cầu năm 2024, và dự kiến tăng lên 61% trong năm 2025 – phản ánh tốc độ điện hóa nhanh chóng của ngành công nghiệp ô tô.
Trong cấu trúc pin xe điện, cobalt giúp ổn định nhiệt độ, kéo dài tuổi thọ và tăng mật độ năng lượng – yếu tố quyết định quãng đường di chuyển. Các loại pin phổ biến như NMC (Nickel – Manganese – Cobalt) hay NCA (Nickel – Cobalt – Aluminum) đều sử dụng cobalt trong tỷ lệ khác nhau.
Trung bình, để sản xuất một chiếc ô tô điện tiêu chuẩn, các hãng cần khoảng 8–12 kg cobalt. Với tốc độ tăng trưởng mạnh của thị trường – dự kiến đạt 50 triệu chiếc mỗi năm vào năm 2035 – nhu cầu cobalt toàn cầu có thể tăng gấp đôi trong thập kỷ tới.
Nguồn cobalt từ Congo hiện nằm trong chuỗi cung ứng của hầu hết các tập đoàn pin lớn như CATL (Trung Quốc), LG Energy Solution (Hàn Quốc) và Panasonic (Nhật Bản). Từ các mỏ khai thác ở Katanga, cobalt thô được vận chuyển qua Zambia, đến các cảng Dar es Salaam (Tanzania) hoặc Durban (Nam Phi), rồi xuất khẩu sang châu Á để tinh luyện.
Chuỗi hành trình của cobalt kéo dài hàng nghìn kilomet – từ các khu khai thác sâu trong đất liền Congo, qua biên giới, ra đến biển. S&P Global Commodity Insights ước tính, để tinh luyện được 1 tấn cobalt, cần trung bình 3,5–4 tấn quặng thô. Trên thị trường quốc tế, giá cobalt năm 2024 dao động quanh 15–17 USD mỗi pound, tương đương 33.000–37.000 USD mỗi tấn – giảm so với giai đoạn đỉnh năm 2022, nhưng vẫn thuộc nhóm kim loại có giá trị cao nhất thế giới.
Theo UN Comtrade, riêng năm 2023, DRC xuất khẩu cobalt và các sản phẩm liên quan trị giá hơn 9,8 tỷ USD, chiếm tỷ trọng lớn nhất trong kim ngạch khoáng sản của quốc gia này. Các mặt hàng chủ yếu gồm cobalt thô, tinh quặng cobalt và hợp kim cobalt. Trung Quốc, Hàn Quốc và Bỉ là những thị trường nhập khẩu chính.
Ngoài các mỏ quy mô lớn như Tenke Fungurume, Mutanda hay Kisanfu, nhiều khu vực khác của Congo cũng đang được cấp phép thăm dò mới. Theo Bộ Mỏ Congo, tính đến cuối năm 2024, nước này có hơn 70 giấy phép khai thác cobalt còn hiệu lực, trong đó có nhiều dự án do các nhà đầu tư đến từ Trung Quốc, Canada và châu Âu nắm giữ.
Congo hiện cũng đang tìm cách gia tăng tỷ lệ tinh luyện trong nước. Chính phủ nước này cho biết đang đàm phán với một số tập đoàn quốc tế để xây dựng khu công nghiệp luyện pin tại Kolwezi, nhằm nâng giá trị xuất khẩu và giảm phụ thuộc vào xuất thô. Dự án này nằm trong chiến lược "tăng giá trị tại chỗ" giai đoạn 2024–2030, tập trung vào ba nguyên liệu chiến lược: cobalt, đồng và lithium.
Trong bức tranh chuyển dịch năng lượng toàn cầu, cobalt được ví như "dầu mỏ mới". Khi các quốc gia đẩy mạnh mục tiêu giảm phát thải carbon và mở rộng hạ tầng xe điện, vai trò của kim loại này càng trở nên trung tâm. Mỗi chiếc xe điện chạy trên đường hôm nay – từ châu Âu đến châu Á – đều mang trong mình một phần năng lượng đến từ những mỏ cobalt sâu trong lòng đất Congo.
