Suốt nhiều thế hệ, những nghệ nhân điêu khắc bậc thầy đã tạo ra các thiết kế và dòng chữ đặt riêng trên giấy viết thư của Crane Stationery — thương hiệu có lịch sử lâu đời từ thời Paul Revere, người mà theo truyền thuyết của công ty, từng là một trong những khách hàng đầu tiên.
Tại Crane, điêu khắc thủ công trên giấy không phải là vẽ hay in đơn thuần. Có những thứ máy móc không thay thế được: là cảm giác của giấy khi được ép đúng lực, là độ sâu của nét khắc, và là sự tinh tế mà chỉ đôi tay con người mới tạo ra. Với Crane, mỗi tấm thiệp cưới hay giấy viết thư không chỉ là sản phẩm — đó là vật lưu giữ khoảnh khắc chỉ tỏa sáng một lần trong đời.
Thế nhưng ngày nay, lực lượng thợ thủ công tinh hoa ấy chỉ còn lại chưa đầy một chục người, và ít nhất, một người trong số họ sẽ nghỉ hưu trong năm nay. Nguyên nhân không chỉ đến từ trí tuệ nhân tạo hay tự động hóa, mà nằm ở một thực tế đáng lo ngại hơn: ngày càng khó thu hút người trẻ theo học nghề thủ công đòi hỏi độ chính xác gần như tuyệt đối này.
“Nếu bạn thực sự đam mê in ấn, hãy chuẩn bị tinh thần — bạn sẽ luôn có việc làm tại Crane”, ông Robert Buhler, Giám đốc điều hành công ty hơn 200 năm tuổi, chia sẻ.
Minh chứng rõ ràng nhất cho tình trạng thiếu hụt nhân lực là mùa lễ hội vừa qua, khi Crane buộc phải ngừng nhận đơn hàng sớm hai tuần vì không đủ thợ khắc. Theo Hiệp hội Đồ họa Khắc Quốc tế, hiện toàn nước Mỹ chỉ còn hơn 300 thợ khắc lành nghề, và Buhler cho biết một số người giỏi nhất trong số đó đang làm việc tại Crane.
Sự mai một của nghề khắc phần lớn bắt nguồn từ thời gian đào tạo kéo dài và cường độ công việc khắc nghiệt. Những người thợ như Spencer Goodrow, 33 tuổi, dành cả ngày khắc các đường nét cực nhỏ lên những tấm đồng — sai số cho phép thậm chí còn nhỏ hơn sợi tóc mảnh. Họ đứng trước những cỗ máy in cổ suốt tám tiếng mỗi ngày để tạo ra thiệp mời, thiệp chúc mừng và văn phòng phẩm đặt riêng.
Chỉ khoảng một nửa số học viên có thể hoàn thành chương trình đào tạo. Một số bỏ cuộc giữa chừng, số khác không đáp ứng được tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe. Trong năm đầu tiên, học viên thường chỉ được làm việc với một màu duy nhất trước khi được giao các thiết kế phức tạp hơn.
“Các bạn sẽ phát điên vì nó,” Goodrow thường nói với người học việc khi nhắc đến việc vận hành máy in — những cỗ máy mà theo ông, “còn lớn tuổi hơn cả ông nội mình”.
Thu nhập cũng là một rào cản. Dù kỹ năng thủ công không thể thay thế bằng máy móc và ngày càng được săn đón, mức lương lại không theo kịp độ tinh xảo của công việc. Người học việc khởi điểm với mức 18,50 USD/giờ. Sau khi hoàn thành chương trình và cộng thêm tiền thưởng hàng quý, một thợ khắc mới có thể đạt thu nhập khoảng 60.000 USD/năm.
Ông Buhler cho biết kể từ khi mua lại Crane gần hai năm trước, ông đã tăng lương trung bình 14% cho toàn bộ nhân viên, riêng các thợ khắc cao cấp được tăng tới 22%. Công ty cũng cải thiện gói bảo hiểm y tế và hỗ trợ chi phí đi lại. Tuy vậy, kế hoạch tăng lương tiếp theo phải tạm hoãn do Crane vừa chi một khoản lớn để chuyển sang trụ sở mới.
Trước đó, vào đầu đại dịch, sau thay đổi quyền sở hữu năm 2018, Crane đã cắt giảm khoảng 200 việc làm khi chuyển từ North Adams (Massachusetts) đến khu vực Albany (New York). Tương lai công ty tiếp tục trở nên bất định vào đầu năm 2024 khi công ty mẹ Mohawk Fine Papers bị một tập đoàn Ý thâu tóm.
Năm 2024, Crane còn khoảng 72 nhân viên khi Buhler — một thợ khắc tự học, từng điều hành doanh nghiệp văn phòng phẩm riêng tại Bắc Carolina — quyết định mua cổ phần.
Với những người gắn bó lâu năm như John Collins, 66 tuổi, trưởng bộ phận khắc chữ, Crane từng là trụ cột kinh tế của cả cộng đồng North Adams. Giờ đây, ông vẫn di chuyển hơn một tiếng mỗi chiều đến Albany vì không muốn bắt đầu lại sự nghiệp mới ở tuổi 60.
Khi Collins gia nhập công ty năm 1995, ông được đào tạo trực tiếp ba tháng liền, tám tiếng mỗi ngày, trước khi được phép sử dụng máy in riêng. Khi đó, Crane có khoảng hai chục thợ khắc, và việc tuyển dụng chưa bao giờ là vấn đề. “Thế hệ lao động ngày nay không còn giống thế hệ tôi lớn lên nữa,” Collins nói — người dự định nghỉ hưu trong năm nay.
Tất cả thợ khắc tại Crane đều bắt đầu từ con số không. Mỗi chi tiết in trên giấy — từ tên riêng, hoa văn cho đến cây thông Noel cầu kỳ — đều được khắc trên một tấm đồng riêng biệt. Quy trình kết hợp giữa khắc laser và hoàn thiện thủ công bằng tay.
Phần tốn thời gian nhất là tạo tấm bìa ép dày để ép giấy vào khuôn đồng, hoạt động như một bản âm. Sau đó, thợ khắc phải căn chỉnh cực kỳ chính xác giữa giấy và mực. Độ ẩm, nhiệt độ và sự “khó tính” của các cỗ máy in cổ đều có thể làm hỏng thành phẩm.
“Để trở thành thợ khắc tại Crane, bạn phải sống trong trạng thái hoàn hảo mỗi ngày,” Buhler nói.
Mỗi màu mực đòi hỏi một tấm đồng riêng, khiến độ phức tạp tăng theo cấp số nhân. Một tấm thiệp Giáng sinh hình cây thông, chẳng hạn, có thể chứa một hình vũ công ba lê tí hon với ba màu khác nhau — kể cả đôi môi đỏ. Chỉ cần lệch một chút, toàn bộ quy trình phải làm lại từ đầu.
“Nhiều lỗi nhỏ đến mức mắt thường không nhận ra,” Buhler nói. “Nhưng khách hàng của chúng tôi thì nhận ra.” Trong số đó có cả Jimmy Fallon, người từng sử dụng văn phòng phẩm Crane trong chương trình The Tonight Show. Bộ phận kiểm soát chất lượng gồm sáu người của Crane cũng soi xét từng chi tiết nhỏ nhất — từ vết xước trên giấy đến độ lệch màu không đáng kể.
Một số thợ trẻ vẫn tìm thấy tình yêu với nghề. Lucien Myette, 31 tuổi, gia nhập Crane bốn năm trước sau khi nghỉ việc tại một cửa hàng tiện lợi. Ban đầu làm ở bộ phận đóng gói, anh thường đến sớm chỉ để đứng nhìn các thợ khắc làm việc.
“Tôi biết mình muốn làm công việc này. Tôi cần nó,” Myette nhớ lại khoảnh khắc có một vị trí trống trong xưởng.
Giờ đây, Crane tin tưởng giao cho anh những thiết kế phức tạp nhất. Với Myette, nghề khắc hấp dẫn bởi sự giao thoa giữa nghệ thuật và kỹ thuật — và bởi cảm giác đang tạo ra những vật phẩm xứng đáng được gìn giữ trọn đời.
“Dù tôi làm thiệp cưới mỗi tuần, thì với khách hàng, đó là khoảnh khắc chỉ có một lần trong đời,” anh nói. “Và tôi muốn họ nhận được điều tốt đẹp nhất có thể.”
Theo: WSJ
