“Kho báu” nằm dưới băng ở đảo Greenland
Greenland là lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch từ năm 1814 và hiện là hòn đảo lớn nhất thế giới, với diện tích khoảng 2,16 triệu km², rộng hơn gấp ba lần bang Texas (Mỹ). Nằm giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương, tiếp giáp lục địa Bắc Mỹ, Greenland chỉ có khoảng 57.000 cư dân, phân bố thưa thớt dọc theo các vùng ven biển không bị băng bao phủ.
Bước ngoặt quan trọng diễn ra vào năm 1979, khi Đan Mạch trao quyền tự chủ cho Greenland, cho phép hòn đảo này tự quyết trong các lĩnh vực như kinh tế, thuế khóa, giáo dục, văn hóa và phúc lợi xã hội. Tuy nhiên, Copenhagen vẫn nắm quyền kiểm soát hiến pháp, quốc phòng và giữ vai trò nhất định trong chính sách đối ngoại của Greenland.
Nằm trọn trong Vòng Bắc Cực, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt với lớp băng dày bao phủ phần lớn diện tích đã vô tình biến Greenland thành “két sắt tự nhiên”, bảo vệ những nguồn tài nguyên khổng lồ bên dưới suốt hàng triệu năm. Trong số các khu vực được giới địa chất đánh giá cao, bán đảo Jameson Land ở bờ đông Greenland nổi lên như một trong những bồn trũng dầu khí chưa được khai thác lớn nhất còn sót lại trên Trái đất.
Greenland được đánh giá là một vùng đa dạng tài nguyên khoáng sản
Theo một báo cáo của Cục Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), Greenland có thể chứa tới 52 tỷ thùng dầu, cùng trữ lượng khí tự nhiên đáng kể. Các phân tích địa chất còn cho thấy dầu tại đây có đặc tính gần tương đồng với dầu Brent ở Biển Bắc – loại dầu nhẹ, ít lưu huỳnh, dễ tinh chế và có giá trị thương mại cao trên thị trường quốc tế.
Không chỉ dừng ở dầu khí, Greenland còn được đánh giá là một vùng đa dạng tài nguyên khoáng sản. Khảo sát năm 2023 cho thấy 25 trong số 34 loại “nguyên liệu thô quan trọng” mà Liên minh châu Âu coi là thiết yếu đã được phát hiện tại hòn đảo này. Trong đó có đất hiếm, lithium, than chì – những vật liệu then chốt cho pin, xe điện, tuabin gió, công nghệ cao và cả ngành công nghiệp quốc phòng.
Xét theo không gian phân bố, Citronen Fjord ở phía bắc Greenland được cho là nơi sở hữu một trong những mỏ kẽm chưa khai thác lớn nhất thế giới. Phía tây đảo có tiềm năng về graphite và titan, trong khi miền nam chứa các mỏ vàng. Bên cạnh đó là trữ lượng đáng kể đất hiếm và khoáng sản chiến lược – yếu tố ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu của ngành năng lượng tái tạo, bán dẫn và công nghệ cao.
Trong bối cảnh thế giới tăng tốc chuyển đổi năng lượng và tìm cách giảm phụ thuộc vào một số nguồn cung truyền thống, Greenland ngày càng được nhìn nhận như một mắt xích chiến lược mới trên bản đồ tài nguyên toàn cầu.
Greenland có giàu không?
Nghịch lý của Greenland nằm ở chỗ: dù sở hữu tiềm năng tài nguyên rất lớn, hòn đảo này hiện vẫn là một nền kinh tế nhỏ, phụ thuộc đáng kể vào hỗ trợ tài chính từ Đan Mạch. Dân số chỉ khoảng 57.000 người nhưng phải duy trì hạ tầng trên một lãnh thổ rộng hơn 2 triệu km² khiến chi phí xây dựng, vận hành và khai thác luôn ở mức rất cao.
Yếu tố môi trường cũng đóng vai trò quyết định. Chính quyền Greenland đã hạn chế cấp phép khai thác dầu khí mới do lo ngại tác động đến hệ sinh thái Bắc Cực. Ngành khai khoáng nói chung đối mặt với hàng loạt rào cản: thủ tục hành chính phức tạp, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, chi phí đầu tư lớn và đặc biệt là sự phản đối từ cộng đồng bản địa – những người lo ngại mất sinh kế truyền thống và tổn hại môi trường sống.
Kinh tế Greenland hiện nay phụ thuộc gần như tuyệt đối vào ngành đánh bắt cá, lĩnh vực chiếm hơn 90% kim ngạch xuất khẩu. Các nguồn lực khác, dù được đánh giá có giá trị rất lớn, vẫn chủ yếu tồn tại ở dạng tiềm năng, chưa thể chuyển hóa thành tăng trưởng thực tế.
Nền kinh tế của hòn đảo chỉ tăng trưởng 0,8% trong năm 2025 và được dự báo tiếp tục giữ mức tương tự trong năm 2026, thấp hơn đáng kể so với mức 2% ghi nhận vào năm 2022. Theo đánh giá của Ngân hàng Trung ương Đan Mạch, xu hướng tăng trưởng chậm lại của Greenland nhiều khả năng sẽ còn kéo dài trong thời gian tới.
Báo cáo của ông Soren Bjerregaard - trưởng bộ phận chứng khoán và cán cân thanh toán của Ngân hàng Trung ương Đan Mạch (Danmarks Nationalbank) cho biết rằng trữ lượng tôm đang giảm xuống, khiến ngành đánh bắt hải sản gặp khó khăn, và nền tài chính công của Greenland “xấu đi một cách đáng ngạc nhiên trong năm 2025”. Áp lực tài chính công của hòn đảo đến từ việc chính quyền Greenland thu được ít cổ tức hơn từ các công ty nhà nước.
Trong bối cảnh đó, sự suy giảm và già hóa dân số đang trở thành lực cản dài hạn, khiến bài toán cân đối tài chính ngày càng khó khăn hơn. Dân số Greenland đạt 56.699 người trong quý IV/2025, nhưng được dự báo sẽ giảm khoảng 20% vào năm 2050.
Mỗi năm, Copenhagen chi khoảng 4,3 tỷ krone (tương đương 610 triệu USD) để trợ cấp ngân sách cho Greenland, giúp duy trì hoạt động của nền kinh tế vốn tăng trưởng rất chậm. Ngoài ra, Đan Mạch còn chi trả cho các lĩnh vực như cảnh sát, tư pháp và quốc phòng, nâng tổng chi tiêu hằng năm dành cho hòn đảo này lên gần 1 tỷ USD.
Giá trị vượt ra ngoài kinh tế ở Greenland
Bên cạnh tài nguyên, Greenland còn sở hữu giá trị địa chiến lược ngày càng lớn. Hòn đảo nằm trên trục kết nối hàng hải quan trọng giữa Bắc Mỹ và châu Âu, đồng thời là một phần của hành lang chiến lược Greenland-Iceland-Anh, có vai trò then chốt trong an ninh khu vực Bắc Đại Tây Dương.
Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi cục diện này. Khi băng tan nhanh hơn, các tuyến vận tải qua Bắc Cực dần trở nên khả thi về mặt thương mại. Tuyến Northwest Passage chạy dọc bờ Greenland có thể rút ngắn hành trình từ Tây Âu sang Đông Á tới khoảng 40% so với tuyến qua kênh đào Suez. Theo Hội đồng Bắc Cực, lưu lượng vận chuyển hàng hóa qua khu vực này đã tăng 37% trong thập kỷ đến năm 2024, chủ yếu nhờ băng tan và mùa vận tải kéo dài hơn.
Bản đồ vị trí đảo Greenland
Chính sự kết hợp giữa tài nguyên, vị trí địa lý và thay đổi khí hậu đã khiến Greenland không chỉ được nhìn nhận như một “mỏ khoáng sản khổng lồ”, mà còn là điểm nóng trong cạnh tranh địa chính trị toàn cầu. Việc cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump từng công khai bày tỏ mong muốn kiểm soát Greenland là minh chứng rõ ràng cho việc giá trị của hòn đảo này đã vượt xa những con số kinh tế thuần túy.
