Gần đây, một đoạn video vừa lan truyền rộng rãi đã khiến cộng đồng mạng Trung Quốc không ngừng xôn xao: Giữa đêm tối, một shipper giao đồ ăn bật khóc ngay giữa ca làm việc, sau đó không ngừng nức nở về những điều mình đã phải trải qua. Điều đó khiến cho ai xem xong cũng cảm thấy thương cảm, thậm chỉ còn không cầm được nước mắt.
(Nguồn: @chinaminutes)
Trong clip, người đàn ông mặc đồng phục giao hàng, mũ bảo hộ, rưng rưng nước mắt và trải lòng về cuộc sống hàng ngày: "Tôi giao đồ ăn hơn 10 tiếng mỗi ngày, không nghỉ. Nếu tôi lơ là chỉ một giây, cuộc sống sẽ trừng phạt tôi bằng một chiếc bụng đói." Anh thừa nhận đã nghỉ học từ nhỏ, giờ làm đủ ca không đủ ăn, không đủ lo cho cha mẹ, và chẳng có tương lai rõ ràng.
Sau khi video lan rộng, hàng nghìn người đã bày tỏ đồng cảm, thậm chí chia sẻ rằng họ hoặc người quen cũng từng trải qua áp lực tương tự. Nhiều bình luận gợi lên nỗi lo âu về điều kiện làm việc, quyền lợi và phúc lợi của lực lượng giao hàng - những người được xem là "xương sống" của mô hình gọi đồ ăn online.
Nhìn rộng hơn, câu chuyện của anh shipper không phải là cá biệt. Tại Trung Quốc, nhiều báo chí, nghiên cứu và phóng sự gần đây cho thấy: trong mô hình làm việc theo đơn (gig economy), đặc biệt là giao đồ ăn, áp lực về thời gian giao hàng, số lượng đơn hàng, chỉ tiêu doanh thu, cộng thêm mức thu nhập bấp bênh và thiếu bảo hiểm xã hội - đã tạo ra một áp lực vừa thể chất vừa tâm lý rất lớn.
Theo bài phân tích của các học giả Trung Quốc, nhiều shipper phải làm việc liên tục từ sáng sớm đến đêm khuya, đôi khi hơn 12, 14 tiếng mỗi ngày, chỉ để "chạy deadline" đơn hàng. Họ ít có thời gian nghỉ ngơi, ăn uống thất thường, cơ thể và tinh thần dễ cạn kiệt - dẫn đến nhiều hệ lụy như stress, suy nhược, thậm chí là tai nạn giao thông.
(Nguồn: @chinaminutes)
Trong video gây xúc động trên, anh shipper không chỉ khóc vì mệt mỏi. Anh nói rằng anh cảm thấy có lỗi vì không thể lo đầy đủ cho gia đình, không có thời gian sống cho bản thân, và mơ ước về tương lai giờ chỉ là… đủ no mỗi ngày. Những lời tâm sự ấy làm dấy lên suy ngẫm: đằng sau những đơn hàng nhanh - lại là quãng đời khốc liệt, đánh đổi sức khỏe, thời gian, và cả ước mơ.
Ngay sau khi clip lan truyền, mạng xã hội tràn ngập các bình luận đồng cảm, bày tỏ tiếc nuối cho người shipper và giận dữ trước điều kiện lao động dường như quá khắc nghiệt. Nhiều người kêu gọi cần có quy định pháp lý chặt hơn, bảo vệ quyền lợi cho người lao động trong nền kinh tế gig - từ mức lương tối thiểu, bảo hiểm xã hội, đến nghỉ ngơi hợp lý.
Một số khác phân tích rằng, chính các thuật toán phân đơn, yêu cầu giao nhanh, đánh giá sao, điểm "độ tin cậy", đã ép nhiều shipper vào guồng làm việc không ngừng. Khi giao hàng không kịp - có thể bị trừ tiền, giảm đơn sau - nên nhiều người buộc phải chấp nhận làm hơn giờ, chạy "bon bon" để không mất thu nhập.
(Ảnh minh hoạ, nguồn: Bloomberg)
Nhìn từ góc độ người tiêu dùng, chúng ta có thể cảm thấy tiện lợi khi chỉ cần vài cú chạm app là có đồ ăn giao tận nơi. Nhưng ít ai để ý rằng sau mỗi đơn, có thể là giọt mồ hôi, căng thẳng, hay thậm chí cả nước mắt của người shipper - vốn đang không ngừng chạy để nuôi sống bản thân và gia đình.
(Nguồn: @chinaminutes, ndtv.com, thehansindia.com...)
