Chiều 21/8, tại Hội trường Diên Hồng, Quốc hội thảo luận về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023. Nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm, cho ý kiến, kiến nghị cải cách các chính sách.
Phí thuê và giá mua nhà ở xã hội quá cao so với thu nhập trung bình
Đại biểu Phan Thị Thuý Linh tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Nhà ở. Theo bà Linh, lần đầu tiên nhà cho thuê được xác định là loại hình nhà ở độc lập và có hẳn chương riêng, đúng theo tinh thần Nghị quyết 21. Tại các hội nghị đối thoại với công nhân và người lao động, nội dung nóng nhất, được quan tâm nhiều nhất vẫn là vấn đề nhà ở.
Đại biểu Phan Thị Thúy Linh (Đoàn ĐBQH TP. Đà Nẵng) - (Ảnh: Media QH.VN)
Nữ đại biểu Đà Nẵng kiến nghị bốn vấn đề, thứ nhất, đề nghị luật hóa thời hạn và cơ chế xét duyệt hồ sơ nhà ở xã hội. Thời gian qua, nhiều ý kiến phản ánh quy trình xét duyệt hồ sơ và chứng minh thu nhập quá phức tạp, kéo dài hàng năm. Nguyên nhân do pháp luật hiện hành không quy định thời hạn cụ thể cho việc xét duyệt. Khoản 5 Điều 61 và Khoản 10 Điều 70 dự thảo đều giao Chính phủ quy định trình tự, thủ tục, còn luật không đặt giới hạn thời gian. Đề nghị quy định thời hạn xét duyệt trong luật; đồng thời khi số hồ sơ vượt số căn hộ, phải xét theo tiêu chí ưu tiên công khai, không chỉ dựa vào bốc thăm.
Thứ hai, đề nghị xem lại giá thuê và giá bán phải sát với khả năng chi trả của người lao động. Thu nhập bình quân của người lao động hiện nay khoảng 9 triệu đồng/tháng, nhiều địa phương chỉ 6-8 triệu đồng.
Trong khi đó, một căn nhà ở xã hội khoảng 50m2 mở bán đầu năm nay đã trên 1 tỷ đồng, tương đương 10 năm thu nhập. Tiền thuê mỗi tháng khoảng 5 triệu đồng theo công thức tính hiện nay là quá cao. Dự thảo có 4 công thức tính giá thuê theo các điều 37, 43, 49, 69 nhưng đều xuất phát từ chi phí đầu tư, không dựa vào khả năng chi trả. Nghị quyết 21 yêu cầu phát triển nhà ở cho thuê với giá phù hợp, cần hướng tới khả năng chi trả của người dân.
Thứ ba, về nhà lưu trú công nhân trong khu công nghiệp, bà Linh cho rằng theo Khoản 1 Điều 45, quỹ đất nhà lưu trú công nhân trong khu công nghiệp chỉ được bố trí trong phần đất thương mại dịch vụ. Điều 47 giao doanh nghiệp hạ tầng lập quy hoạch, đầu tư hạ tầng rồi mới cho doanh nghiệp sản xuất thuê đất.
Trong khi đó, tại Khoản 1 Điều 41, nhà lưu trú ngoài khu công nghiệp lại được tính trên cả đất sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Cùng một loại công trình phục vụ người lao động nhưng trong khu công nghiệp lại quy định chặt chẽ hơn ngoài khu công nghiệp. Đề nghị nghiên cứu bổ sung đất sản xuất kinh doanh vào Khoản 1 Điều 45 và cho phép doanh nghiệp sản xuất được trực tiếp đầu tư nhà lưu trú trong khuôn viên nhà máy trên đất thuê thêm. Đồng thời bổ sung chính sách khuyến khích mạnh hơn tại Điều 48.
Thứ tư, đề nghị cho phép thực hiện hình thức thuê mua đối với dự án bằng nguồn tài chính công đoàn. Tại Khoản 2 Điều 32, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam là cơ quan chủ quản dự án nhà ở bằng nguồn tài chính công đoàn nhưng chỉ để cho thuê. Tài chính công đoàn không phải ngân sách nhà nước, đây là nguồn đóng góp của người sử dụng lao động và đoàn viên để chăm lo lại cho người lao động.
Vì vậy, Đại biểu Phan Thị Thuý Linh cho rằng cần vận hành như một quỹ có khả năng tái tạo, không nên chỉ đóng khung ở hình thức cho thuê. Nếu chỉ cho thuê, thời gian hoàn vốn từ 15-25 năm, gần như không có vòng quay thứ hai. Thêm hình thức thuê mua sẽ rút ngắn thời gian thu hồi vốn để đầu tư dự án mới, tạo thêm cơ hội cho công nhân có chỗ an cư. Điều này cũng phù hợp với Kết luận 24 của Bộ Chính trị về việc mở rộng đối tượng mua, thuê mua nhà ở xã hội.
Đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau) đồng tình việc doanh nghiệp cùng nhà nước tham gia giải quyết nhu cầu nhà ở, nhưng đây là những nghĩa vụ ảnh hưởng trực tiếp đến quỹ đất, tổng mức đầu tư và phương án tài chính của dự án.
Đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau) - (Ảnh: Quang Vinh)
Doanh nghiệp phải biết ngay từ đầu mình phải dành bao nhiêu đất, thực hiện nghĩa vụ nào, hình thức nào. Đặc biệt cần làm rõ mối quan hệ giữa phát triển nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê, hai nghĩa vụ này có cộng dồn hay được lựa chọn hoán đổi trong trường hợp nào. Nghĩa vụ phải được tính trước khi doanh nghiệp quyết định đầu tư và cần giữ ổn định trong quá trình thực hiện.
Về chương trình phát triển nhà ở, Đại biểu Thanh cho rằng, Chương trình phát triển nhà ở cấp tỉnh là cần thiết để địa phương dự báo nhu cầu và chủ động nguồn lực. Tuy nhiên, dự thảo yêu cầu dự án phải phù hợp với chương trình phát triển nhà ở.
Nếu một dự án đã phù hợp với quy hoạch đất đai, đáp ứng điều kiện đầu tư xây dựng nhưng phải chờ thêm bước xác định phù hợp với chương trình nhà ở thì có thể phát sinh thêm thủ tục hành chính. Cần xem xét việc cập nhật chương trình thực hiện ngay trong các thủ tục đầu tư hiện có, không tạo thêm thủ tục riêng, đồng thời có cơ chế xử lý khi địa phương chưa kịp ban hành hoặc điều chỉnh chương trình.
Đại biểu Sí Thị Mai Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) đặc biệt trăn trở trước khó khăn về nhà ở của đồng bào dân tộc thiểu số, người dân vùng sâu, vùng xa.
Đại biểu Sí Thị Mai Anh, Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai - (Ảnh: Quang Vinh)
Nữ đại biểu kiến nghị các nội dung trong đó về chính sách hỗ trợ nhà ở qua chương trình mục tiêu quốc gia. Tại Khoản 1 Điều 59, dự thảo đang giới hạn đối tượng hỗ trợ là hộ nghèo, cận nghèo, hộ mới thoát nghèo tại khu vực nông thôn vùng thường xuyên bị thiên tai, biến đổi khí hậu. Quy định này chưa bao quát.
“Tôi đề nghị bổ sung cụm từ "vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng biên giới" nhằm đảm bảo tương thích hoàn toàn với Chương trình Mục tiêu Quốc gia phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đảm bảo không bỏ sót các hộ gia đình tại các địa bàn đặc thù”, Đại biểu Mai Anh nói.
Về phát triển nhà ở đồng bào dân tộc thiểu số phải gắn với bản sắc văn hóa và kiến trúc truyền thống, theo Đại biểu tại Điểm e Khoản 2 Điều 6 dự thảo đã có quy định này. Tuy nhiên, “Tôi cho rằng cần cụ thể hóa ngay tại Điểm d Khoản 1 Điều 6 về thiết kế mẫu, thiết kế điển hình theo hướng lồng ghép bản sắc văn hóa từng dân tộc, từng vùng miền”, Đại biểu Mai Anh nói.
Theo nữ đại biểu: “Nhà ở của đồng bào không chỉ là nơi che mưa che nắng mà còn là không gian văn hóa gắn với tập quán nhà sàn, bếp lửa, không gian sinh hoạt cộng đồng”.
Thứ ba, theo đại biểu Sí Thị Mai Anh: “Chăm lo cho thế hệ tương lai và những người góp phần giữ đất biên cương. Vì vậy, đối với học sinh dân tộc thiểu số, Điểm i Khoản 1 Điều 61 chỉ mới đề cập đối tượng học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú công lập. Đề nghị bổ sung nhóm học sinh phổ thông dân tộc bán trú công lập và học sinh tại các trường không phải trường bán trú nhưng có học sinh ở bán trú. Nhu cầu về chỗ ở an toàn của các em này cũng tương tự học sinh nội trú”.
Không để người dân mất chỗ ở chỉ vì không đủ tiền đóng góp xây dựng lại
Đối với nhà ở công vụ vùng biên giới hải đảo (Điểm 5 Khoản 5 Điều 55), đại biểu đánh giá cao quy định miễn thuế, tiền thuê nhà công vụ cho cán bộ, công chức, viên chức được điều động đến vùng sâu, vùng xa. Tuy nhiên, để chính sách thực chất, vấn đề không chỉ là miễn tiền thuê mà phải có nhà để ở.
Đại biểu nói: “Nhiều giáo viên, y bác sĩ vùng cao vẫn đang ở nhà mượn, nhà thuê không đảm bảo điều kiện tối thiểu. Đề nghị luật quy định rõ trách nhiệm ưu tiên bố trí ngân sách nhà nước để đầu tư xây dựng các dãy nhà công vụ kiên cố”.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP.Hải Phòng) cho rằng, đối với phát triển nhà ở cho thuê, đề nghị phân biệt rõ chính sách khuyến khích thị trường và chính sách hỗ trợ từ nguồn lực công.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP.Hải Phòng) - (Ảnh: Quang Vinh)
Theo bà nga, dự thảo đang dành cho dự án nhà ở cho thuê ngoài nhà nước gói ưu đãi khá lớn (giao chủ đầu tư không qua đấu thầu, miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, bố trí diện tích thương mại...). Trong khi đó, đối tượng thuê được xác định rất rộng.
Vì vậy, đại biểu Nga cho rằn cần trả lời rõ: Nhà nước đang ưu đãi cho một loại hình kinh doanh hay ưu đãi để đạt mục tiêu xã hội? Nếu chỉ xây nhà cho thuê theo giá thị trường mà vẫn được hưởng cơ chế đặc biệt thì rất khó định lượng nguồn lực nhà nước bỏ ra và lợi ích thực sự người dân nhận được. Mức ưu đãi phải tương ứng với nghĩa vụ xã hội mà chủ đầu tư cam kết (thời gian cho thuê, đối tượng thụ hưởng, giá thuê).
Thứ hai, đối với cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư, cần đảm bảo không có người dân bị mất chỗ ở chỉ vì không đủ khả năng tài chính để đóng góp xây dựng lại. Dự thảo quy định với nhiều chung cư xây sau năm 1994, chủ sở hữu phải đóng góp kinh phí để xây dựng lại, nếu không đóng góp thì được bồi thường giá trị quyền sử dụng đất.
“Vấn đề là thực tế có những chung cư tái định cư, nhà ở xã hội mà cư dân có thu nhập thấp, giá trị quyền sử dụng đất phân bổ cho mỗi căn hộ không lớn”, bà Nga nói.
Theo đại biểu, nếu số tiền bồi thường không đủ để tạo lập chỗ ở mới, họ sẽ rơi vào tình trạng không có nơi cư trú. Luật phải giải quyết đồng thời quyền tài sản và quyền có chỗ ở. Cần có thêm lưới an sinh như: cho phép cư dân tiếp cận nhà ở xã hội, được thuê hoặc thuê mua nhà ở với cơ chế hỗ trợ phù hợp.
