Ngày 11/6, SpaceX đã chào bán hơn 555 triệu cổ phiếu với giá 135 USD/cổ phiếu, định giá công ty ở mức gần 1.800 tỷ USD và ghi nhận đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất lịch sử với số tiền huy động hơn 75 tỷ USD.
Sự kiện IPO của công ty sản xuất tên lửa và tàu vũ trụ này khiến sự chú ý của giới đầu tư một lần nữa đổ dồn vào nền kinh tế không gian – lĩnh vực mà Morgan Stanley dự báo có thể đạt quy mô hàng nghìn tỷ USD trong những thập kỷ tới.
Trong nhiều năm, câu chuyện của ngành công nghiệp không gian xoay quanh những cái tên như SpaceX, Blue Origin hay Starlink. Nhà đầu tư theo dõi số lượng tên lửa được phóng, chi phí đưa hàng hóa lên quỹ đạo giảm nhanh ra sao và tốc độ mở rộng của các chòm vệ tinh. Nhưng khi ngành công nghiệp này bước vào giai đoạn trưởng thành hơn, một câu hỏi khác được đặt ra: Điều gì sẽ xảy ra nếu thế giới có đủ vốn, đủ công nghệ và đủ tên lửa, nhưng không có đủ vật liệu để sản xuất chúng?
Từ động cơ tên lửa đến chip AI: vì sao thế giới ngày càng cần vonfram?
Trong báo cáo Space 60 mới nhất, Morgan Stanley lần đầu tiên xếp "Raw Materials & Mining" (Nguyên liệu thô, khai khoáng) và "Specialty Materials" (vật liệu đặc chủng) vào nhóm nền tảng của chuỗi giá trị không gian. Điều đó phản ánh một thực tế rằng cuộc đua không gian không chỉ dành cho các công ty tên lửa, mà còn là cuộc đua giành quyền tiếp cận các vật liệu chiến lược.
Lịch sử cho thấy mọi cuộc cách mạng công nghiệp đều được xây dựng trên một lớp nguyên liệu nền tảng. Nếu dầu mỏ là nhiên liệu của thế kỷ XX, thì thế kỷ XXI đang chứng kiến sự trỗi dậy của các khoáng sản chiến lược – những vật liệu quyết định năng lực công nghệ, quốc phòng và ngày càng nhiều hơn là năng lực chinh phục không gian.
Trong số đó, vonfram đang nổi lên như một cái tên đáng chú ý. Vonfram không phải kim loại phổ biến nhất, nhưng lại là một trong những vật liệu khó thay thế nhất.
Với điểm nóng chảy khoảng 3.422 độ C – cao nhất trong tất cả các kim loại nguyên chất – vonfram được sử dụng trong các môi trường nhiệt độ và áp suất cực cao. Từ vòi phun động cơ tên lửa, các bộ phận chịu nhiệt trong ngành hàng không vũ trụ cho tới nhiều ứng dụng quốc phòng, đây là vật liệu đóng vai trò quan trọng trong những hệ thống hoạt động ở điều kiện khắc nghiệt nhất.
Câu chuyện của vonfram còn hiện diện trong các lĩnh vực được xem là động lực tăng trưởng của nền kinh tế hiện đại như bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu, công nghiệp chế tạo chính xác. Chính sự giao thoa giữa nhiều xu hướng lớn đã khiến thị trường vonfram bước vào một giai đoạn mới.
Theo dữ liệu Diamond Equity Research, giá APT tăng hơn 200% từ đầu năm 2026 và công ty này nâng giả định giá APT dài hạn lên mức 2.500 USD/mtu đến năm 2035, cao hơn rất nhiều so với mặt bằng lịch sử.
Diamond Equity Research cho rằng, động lực của thị trường hiện nay đến từ những yếu tố mang tính cấu trúc: nhu cầu quốc phòng gia tăng, làn sóng đầu tư vào AI và công nghệ cao.
Bên cạnh đó là ảnh hưởng từ cuộc tái cấu trúc chuỗi cung ứng của Mỹ, châu Âu cùng nhiều quốc gia đưa vonfram vào danh sách khoáng sản quan trọng. Khi một vật liệu được đưa vào diện dự trữ chiến lược, điều đó cho thấy một vấn đề lớn hơn cả giá cả là khả năng tiếp cận nguồn cung.
Việt Nam trong chuỗi cung ứng vonfram toàn cầu
Theo nghiên cứu, Trung Quốc hiện chiếm khoảng 80% nguồn cung vonfram toàn cầu và có thể vẫn nắm giữ gần 90% công suất tinh luyện vào năm 2030. Quốc gia này đã tiến hành hàng loạt động thái "siết cung" làm ảnh hưởng đến thị trường vonfram toàn cầu.
Masan High-Tech Materials (UPCom: MSR) đưa ra số liệu cho biết, Trung Quốc đã chuyển từ vị thế xuất khẩu ròng sang nhập khẩu ròng nguyên liệu vonfram. Trong quý I/2026, không ghi nhận lô hàng xuất khẩu APT nào từ Trung Quốc, trong khi xuất khẩu WO₃ giảm gần 88% so với cùng kỳ.
Financial Times mới đây cũng đưa tin, các doanh nghiệp và thương nhân Trung Quốc đang tích cực thu mua phế liệu vonfram từ Mỹ và nhiều khu vực khác trên thế giới. Tờ báo dẫn lời các nhà giao dịch, hoạt động này được thúc đẩy bởi tình trạng thiếu hụt nguồn cung ngoài Trung Quốc cũng như nhu cầu ngày càng tăng từ các ngành công nghiệp quốc phòng, hàng không vũ trụ và sản xuất công cụ công nghiệp.
Giá vonfram tại Mỹ đã tăng hơn 200% kể từ tháng 5/2025, trong khi giá phế liệu vonfram tăng tới 350% theo dữ liệu của Argus Media.
Tình hình cho thấy rằng vấn đề của ngành vonfram sau khi Trung Quốc hạn chế xuất khẩu - đã chuyển dịch mạnh hơn sang năng lực chế biến. Giá trị thực sự được tạo ra ở các công đoạn tinh luyện, hóa chất vonfram, vật liệu công nghệ cao và tái chế.
Đó là lý do vì sao thế giới bắt đầu định giá lại các doanh nghiệp sở hữu chuỗi giá trị tích hợp. Các doanh nghiệp sở hữu đồng thời năng lực khai thác, chế biến và tái chế đang được xem là có vị thế thuận lợi hơn so với các doanh nghiệp chỉ sở hữu tài nguyên, bởi vì khách hàng ngày càng ưu tiên tính ổn định và khả năng truy xuất nguồn gốc của chuỗi cung ứng. Thị trường đang trả thêm một "phần bù an ninh chuỗi cung ứng" cho các doanh nghiệp có khả năng đáp ứng nhu cầu dài hạn khi địa chính trị ngày càng phức tạp.
Trong bối cảnh đó, Masan High-Tech Materials (UpCom: MSR) nổi lên như một trường hợp đặc biệt.
Không chỉ sở hữu mỏ Núi Pháo – một trong những mỏ vonfram lớn nhất thế giới ngoài Trung Quốc – MSR còn xây dựng được chuỗi giá trị trải dài từ khai thác đến chế biến sâu.
Đối với Masan Group (HOSE: MSN), đơn vị hiện sở hữu khoảng 93% lợi ích kinh tế tại MSR, xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng vật liệu chiến lược toàn cầu cũng đang góp phần củng cố vai trò dài hạn của một trong những tài sản vật liệu quan trọng nhất trong hệ sinh thái của Tập đoàn.
Theo các dữ liệu ngành, MSR hiện đóng góp khoảng 21% nguồn cung vonfram ngoài Trung Quốc. Nhưng khác với mô hình khai khoáng truyền thống, giá trị của MSR nằm ở khả năng chuyển hóa tài nguyên thành các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao phục vụ những ngành công nghiệp chiến lược nhất của nền kinh tế toàn cầu.
Theo doanh nghiệp, nhà máy MTC của MSR là một trong những cơ sở tinh luyện vonfram độc lập lớn nhất ngoài Trung Quốc và đang đàm phán thêm các hợp đồng bao tiêu dài hạn với khách hàng chiến lược toàn cầu. Bên cạnh đó, tái chế cũng là một trong những định hướng chiến lược dài hạn của doanh nghiệp nhằm mở rộng nguồn nguyên liệu và phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn.
Đây cũng là lý do nhiều tổ chức phân tích ngày càng nhìn nhận MSR không đơn thuần là một công ty khai khoáng, mà là một nền tảng vật liệu chiến lược.
Nói tóm lại, nếu giai đoạn đầu của nền kinh tế không gian tạo ra những doanh nghiệp trị giá hàng trăm tỷ USD nhờ công nghệ tên lửa và vệ tinh, thì giai đoạn tiếp theo có thể chứng kiến sự tái định giá của một lớp tài sản khác: những doanh nghiệp kiểm soát được nguồn cung vật liệu chiến lược phía sau các công nghệ đó.
