Dữ liệu từ Wells Fargo Supply Chain Finance cho thấy sự dịch chuyển khỏi Trung Quốc đã tăng tốc đáng kể kể từ cuộc chiến thương mại 2018–2020. Trong giai đoạn đó, mức độ đa dạng hóa nguồn cung gần như tăng gấp đôi. Đây không chỉ là phản ứng ngắn hạn, mà là xu hướng dài hạn được thúc đẩy bởi thuế quan, rủi ro chính trị và nhu cầu phân tán rủi ro.
Hiện nay, tỷ lệ nhà cung cấp giữa Bắc Á (Trung Quốc, Hàn Quốc) và Nam Á – Đông Nam Á đã đạt mức 50/50. Những nhà cung ứng quy mô vừa đã chuyển dịch mạnh sang Đài Loan (Trung Quốc), Việt Nam, Indonesia, Thái Lan, Ấn Độ và Malaysia.
Cùng lúc đó, nhập khẩu Mỹ từ Trung Quốc giảm 26% so với năm trước, trong khi thương mại Trung Quốc với các nước Đông Nam Á lại tăng mạnh: Indonesia tăng 29,2%, Việt Nam 23%, Ấn Độ 19,4% và Thái Lan 4,3%.
Một container được dỡ xuống từ tàu chở hàng Wanhai 175 tại Cảng Tân Vũ do Tổng công ty Hàng hải Việt Nam khai thác tại Cảng Hải Phòng, Việt Nam.
Việt Nam và Đông Nam Á trở thành “bến đỗ mới” của chuỗi cung ứng
Số liệu từ Project 44 cho thấy khi hàng hóa rời Trung Quốc, phần lớn đang chạy về Đông Nam Á – đặc biệt là Việt Nam. Từ đầu năm, xuất khẩu Trung Quốc sang ASEAN tăng hơn 8% và sang EU tăng gần 15%.
Lợi thế của khu vực này gồm: chi phí lao động cạnh tranh, vị trí gần Trung Quốc giúp giảm chi phí logistics, và dòng vốn FDI tăng nhờ nỗ lực đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu.
Song song, thương mại từ Việt Nam, Thái Lan, Indonesia sang Mỹ cũng tăng mạnh: Việt Nam tăng 23%, Thái Lan 9,3% và Indonesia 5,4%. Điều này cho thấy Mỹ đang nhập khẩu nhiều hơn từ các nền kinh tế thay thế Trung Quốc trong chuỗi cung ứng.
Thuế quan của ông Trump đang tạo áp lực tài chính gì lên doanh nghiệp Mỹ?
Trong ngắn hạn, tác động của các gói thuế quan chưa được Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết vẫn hiện rõ trong bảng cân đối của doanh nghiệp. Nhiều công ty phải đàm phán lại điều khoản thanh toán để duy trì dòng tiền.
HSBC cho biết nhu cầu vốn lưu động tăng mạnh do thuế áp lên hàng hóa nhập khẩu đã tăng từ 1,5% lên mức hai chữ số. Các ngành có biên lợi nhuận thấp như dược phẩm gốc và may mặc chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
Để hỗ trợ doanh nghiệp, các nền tảng tài chính như Trade Pay của HSBC – giúp tối ưu thu tiền, trả tiền và tồn kho – đang được sử dụng nhiều hơn. Kể từ khi Trump công bố đợt thuế quan mới vào tháng 4, HSBC ghi nhận dòng tài trợ thương mại tăng khoảng 20% trên toàn bộ nhóm khách hàng.
Khi lượng hàng tích trữ trước thuế từ đầu năm 2025 dần cạn, doanh nghiệp Mỹ buộc phải tìm thêm vốn lưu động. 70% công ty Mỹ trong khảo sát của HSBC cho biết nhu cầu vốn lưu động năm nay tăng lên, khiến họ phải xem xét lại chiến lược chuỗi cung ứng và điều khoản thanh toán.
Tương lai chuỗi cung ứng toàn cầu
Xu hướng phân tán khỏi Trung Quốc không còn là dự đoán mà đã trở thành thực tế với số liệu rõ ràng. Dù chưa biết chính xác tương lai thuế quan của Trump sẽ ra sao, các doanh nghiệp đã hành động: đa dạng hóa nguồn cung, tăng dự trữ tiền mặt và điều chỉnh chiến lược tài chính.
Khu vực Nam Á – Đông Nam Á nổi lên như trung tâm sản xuất thay thế, trong khi Trung Quốc vẫn duy trì lợi thế khi xuất khẩu sang ASEAN và EU tăng mạnh. Cuộc “tái cấu trúc toàn cầu” này có thể còn tiếp diễn nhiều năm tới.
