Hà Nội đang đứng trước một "cuộc cách mạng" đô thị chưa từng có với kế hoạch di dời hơn 860.000 người khỏi khu vực từ vành đai 3 trở vào. Mục tiêu không chỉ là giảm áp lực hạ tầng, dân số và môi trường cho khu vực lõi, mà còn tái cấu trúc không gian phát triển theo hướng đa trung tâm, bền vững hơn trong dài hạn.
Kinh nghiệm giãn dân từ các siêu đô thị
Giữa thế kỷ 19, Paris rơi vào khủng hoảng đô thị với hạ tầng quá tải, mật độ dân cư cao và điều kiện vệ sinh xuống cấp nghiêm trọng. Nam tước Haussmann đã thực hiện một cuộc tái cấu trúc mang tính bước ngoặt bằng cách phá bỏ hơn 20.000 ngôi nhà cũ để xây dựng các đại lộ rộng lớn và hệ thống công viên. Cuộc "di dân cưỡng bách" này góp phần tạo nên một Paris hoa lệ như ngày nay,.
Một ví dụ gần gũi và mang tính thời đại hơn là Seoul. Trong giai đoạn bùng nổ kinh tế, thành phố này đối mặt với áp lực dân số khổng lồ. Thay vì chỉ yêu cầu người dân rời đi, Chính phủ Hàn Quốc xây dựng các "thành phố mới" như Bundang, Ilsan và phát triển nơi đây thành những trung tâm kinh tế độc lập.
Bắc Kinh là ví dụ tiêu biểu về giãn dân gắn với tái phân bố chức năng đô thị ở quy mô vùng. Thay vì chỉ cải tạo nội đô, thành phố này xây dựng Tân khu Hùng An, một đô thị mới cách trung tâm hơn 100 km để chia sẻ gánh nặng dân số, hành chính và kinh tế.
Tokyo lại đi theo con đường khác phát triển mô hình đa trung tâm trong nhiều thập kỷ. Các khu vực xung quanh các nhà ga lớn được quy hoạch thành những trung tâm phụ, nơi tập trung việc làm, thương mại, giáo dục và dịch vụ. Nhờ hệ thống giao thông công cộng cực kỳ hiệu quả, người dân có thể sinh sống ở xa trung tâm mà vẫn thuận tiện tiếp cận nơi làm việc. Việc giãn dân vì thế diễn ra một cách tự nhiên, không mang tính hành chính
Chính phủ Hàn Quốc xây dựng các "thành phố mới" như Bundang, Ilsan và phát triển nơi đây thành những trung tâm kinh tế độc lập.
Giãn dân của Hà Nội là cần thiết
Theo báo cáo, Quy hoạch thủ đô thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Quy hoạch chung thủ đô đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065 hiện không còn phù hợp bối cảnh phát triển, cần điều chỉnh để thống nhất với quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng đồng bằng sông Hồng và các quy hoạch ngành, lĩnh vực liên quan.
Thực tế cho thấy, trong khoảng 20 năm qua, diện tích đô thị Hà Nội đã mở rộng với tốc độ rất nhanh. Nếu đầu những năm 2000, diện tích đô thị chỉ khoảng 100km² thì đến nay, theo quan sát từ bản đồ vệ tinh ban đêm, các khu vực phát triển đô thị kể cả những nơi chưa phát sáng nhưng đã được khoanh vùng đã lên tới hàng trăm km², trải rộng từ Hòa Lạc, Bắc sông Hồng đến các khu phía Nam Thủ đô.
“Đất đô thị tăng lên gấp nhiều lần, nhưng việc giãn dân khu trung tâm lại không đạt như kỳ vọng. Có nơi dân giảm, như khu phố cổ từ khoảng 230.000 người xuống còn hơn 170.000 người, nhưng có nơi dân lại tăng nhanh. Điển hình là khu vực hành lang thoát lũ sông Hồng. Theo các đề xuất quy hoạch từ hơn một thập kỷ trước, khu vực này cần giải tỏa khoảng 150.000 người. Thế nhưng đến nay, con số đã tăng lên khoảng 300.000 người - không giảm mà còn tăng gấp đôi", KTS Trần Huy Ánh - Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội trao đổi trên truyền thông
Trao đổi trên truyền thông, đại biểu Quốc hội Trương Xuân Cừ cho rằng quy hoạch thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm là hoàn toàn thỏa đáng và cần thiết. Hà Nội là thủ đô văn minh, văn hiến, anh hùng, hòa bình bên cạnh những khu vực đã được đầu tư khang trang, hiện đại, vẫn còn nhiều khu phố, đặc biệt là khu phố cổ, bộc lộ không ít hạn chế về hạ tầng, môi trường sống và điều kiện sinh hoạt của người dân.
Hệ thống giao thông chật hẹp, các công trình thiết yếu mang tính chắp vá, tạm bợ khiến đời sống nhiều hộ dân, nhất là người lao động sinh sống trong các ngõ nhỏ, còn gặp nhiều khó khăn. Đại biểu Trương Xuân Cừ khẳng định nếu không có quyết tâm và lộ trình thực hiện rõ ràng, Hà Nội sẽ khó tạo ra đột phá trong phát triển đô thị hiện đại, còn đời sống một bộ phận người dân tiếp tục chịu nhiều vất vả.
Trong bối cảnh Hà Nội hướng tới mục tiêu phát triển đô thị xanh, thông minh và bền vững, bài toán di dời hơn 860.000 dân cần được xem là cơ hội để tổ chức lại cấu trúc đô thị theo hướng cân bằng hơn giữa lõi và vùng mở rộng, giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội, giữa phát triển hạ tầng và bảo vệ sinh kế người dân.
