Tại Caracas, quyền lực chính trị bắt đầu chuyển giao sau khi Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro bị lực lượng đặc nhiệm Mỹ bắt giữ. Nhưng cách đó hàng nghìn cây số, tại số 31 phố Threadneedle, London, một thực tế lạnh lùng vẫn không thay đổi: Kho vàng dự trữ của Venezuela vẫn bị khóa chặt.
6 năm đã trôi qua kể từ khi Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) từ chối yêu cầu hồi hương vàng của Caracas. Giờ đây, khi bàn cờ chính trị đảo chiều, những thỏi vàng này không chỉ là tài sản, mà trở thành nhân chứng cho một cuộc chiến pháp lý và tài chính chưa từng có tiền lệ.
Ngân hàng Trung ương Anh hiện giữ khoảng 400.000 thỏi vàng cho các chính phủ và tổ chức trên khắp thế giới (Ảnh: Shutterstock).
Két sắt đóng kín giữa London
Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) là nơi lưu giữ khoảng 400.000 thanh vàng, biến London thành trung tâm lưu trữ vàng lớn thứ 2 thế giới, chỉ sau Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tại New York. Trong số đó, có 31 tấn vàng thuộc sở hữu của Venezuela.
Năm 2020, hồ sơ tòa án định giá khối tài sản này khoảng 1,95 tỷ USD. Tuy nhiên, với đà tăng phi mã của giá vàng trong những năm qua, giá trị hiện tại của kho dự trữ này đã tăng vọt. Theo City A.M, con số bị phong tỏa hiện có thể lên tới 4,8 tỷ USD, trong khi Fox News nhận định giá trị thực tế đã vượt xa mốc 3 tỷ USD.
Dù ông Maduro đã không còn nắm quyền và bà Delcy Rodríguez được bổ nhiệm làm lãnh đạo lâm thời, cánh cửa hầm vàng vẫn chưa hề hé mở. Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper, trong phát biểu trước Quốc hội ngày 5/1, khẳng định khả năng giải phóng số vàng này là rất thấp.
Lý do được đưa ra không nằm ở kinh tế, mà ở nguyên tắc chính trị và pháp lý. Bà Cooper viện dẫn: "Điều quan trọng là phải duy trì áp lực để thúc đẩy quá trình chuyển tiếp sang dân chủ". Đây là hệ quả của học thuyết pháp lý "One Voice" (Một tiếng nói) tại Anh: Nếu Chính phủ Anh không công nhận một nguyên thủ quốc gia, tòa án cũng sẽ tuân theo lập trường đó.
Hệ quả là 31 tấn vàng, tương đương khoảng 15% tổng dự trữ ngoại hối của Venezuela, tiếp tục nằm trong trạng thái "đóng băng", bất chấp việc Caracas đang rất cần nguồn lực tài chính.
Dòng chảy của vàng: Từ Caracas đến những trung tâm tài chính
Để hiểu tại sao vàng của Venezuela lại nằm rải rác khắp châu Âu, cần nhìn lại bức tranh tài chính của quốc gia này trong hơn một thập kỷ qua.
Venezuela sở hữu trữ lượng vàng chính thức lớn nhất Mỹ Latinh. Theo Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council), nước này nắm giữ khoảng 161,2 tấn vàng, trị giá thị trường hơn 23 tỷ USD. Ngoài ra, "vành đai khai khoáng Orinoco" còn chứa đựng tiềm năng vàng chưa khai thác khổng lồ.
Tuy nhiên, áp lực kinh tế và các lệnh trừng phạt đã buộc dòng vàng này phải di chuyển.
Theo bà Rhona O’Connell, Trưởng bộ phận phân tích thị trường tại StoneX, Venezuela đã bán một lượng lớn vàng trong giai đoạn 2012–2016 để cứu vãn nền kinh tế. Chỉ riêng nửa đầu năm 2016, quốc gia này đã bán ra 85 tấn. Kể từ năm 2022 đến nay, dữ liệu cho thấy Venezuela tiếp tục bán ròng 179 tấn vàng.
Không chỉ Anh, Thụy Sĩ cũng là một điểm đến quan trọng. Dữ liệu hải quan cho thấy Venezuela từng xuất khẩu khoảng 127 tấn vàng sang Thụy Sĩ, trị giá ước tính 5,2 tỷ USD. Tuy nhiên, tương tự như London, giới chức Thụy Sĩ cũng đã đóng băng các tài sản liên quan đến ông Maduro ngay sau khi ông bị bắt.
Phao cứu sinh hay con dao hai lưỡi?
Trong lý thuyết tài chính, vàng được xem là “nguồn thanh khoản cuối cùng” - tài sản có thể nhanh chóng chuyển đổi thành ngoại tệ mạnh khi tiền tệ biến động hoặc thị trường vốn tê liệt.
Nhưng câu chuyện tại London cho thấy một thực tế khác, đó là thanh khoản của vàng không chỉ nằm ở giá trị, mà phụ thuộc quyết định vào quyền tiếp cận pháp lý.
31 tấn vàng của Venezuela bị “đóng băng” không phải vì thiếu người mua, mà do tranh chấp kéo dài về tính chính danh, ai mới là đại diện hợp pháp của Ngân hàng Trung ương Venezuela có quyền ra lệnh xử lý tài sản. Sự giằng co pháp lý này đã khiến mọi chỉ đạo từ Caracas trở nên vô hiệu tại Anh.
Ngay cả khi chính quyền hiện tại nỗ lực tiếp cận, London vẫn giữ lập trường cứng rắn. Trong bối cảnh Washington phát tín hiệu nới lỏng để khơi thông dầu mỏ, Anh lại kiên định với nguyên tắc công nhận chính phủ.
Từ “phao cứu sinh” tài chính, số vàng này rốt cuộc trở thành “con tin” mắc kẹt giữa những toan tính địa chính trị chồng chéo.
Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper cho biết số vàng của Venezuela trị giá 4,8 tỷ USD sẽ tiếp tục bị phong tỏa tại Ngân hàng Trung ương Anh, bất chấp việc ông Maduro đã bị bắt (Ảnh: iStock).
Xu hướng đóng băng tài sản quốc gia
Câu chuyện của Venezuela không phải là cá biệt mà phản ánh một xu hướng địa chính trị tài chính ngày càng rõ nét. Việc đóng băng tài sản của ngân hàng trung ương nước ngoài đang trở thành công cụ trừng phạt phổ biến của phương Tây.
Sau khi xung đột Ukraine nổ ra năm 2022, Mỹ và EU đã đóng băng khoảng 300 tỷ USD tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga. Trước đó, tài sản của Iran, Triều Tiên hay Afghanistan cũng chịu chung số phận.
Các nhà phân tích tài chính cho rằng, chính rủi ro bị phong tỏa tài sản tại các trung tâm tài chính phương Tây như London hay New York đã thúc đẩy nhiều quốc gia đang phát triển ồ ạt mua vàng và rút tài sản về nước trong những năm gần đây, góp phần đẩy giá vàng lên đỉnh lịch sử.
Không chỉ tại Anh, "vòi bạch tuộc" tài chính của Venezuela cũng bị chặn tại các nơi khác. Dữ liệu hải quan Thụy Sĩ cho thấy, từ năm 2012 đến 2016, Venezuela đã xuất khẩu khoảng 127 tấn vàng sang Thụy Sĩ. Hiện tại, giới chức Thụy Sĩ cũng đã đóng băng các tài sản liên quan đến ông Maduro và các cộng sự ngay sau vụ bắt giữ.
Theo số liệu từ Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), Venezuela đã phải bán ròng 179 tấn vàng kể từ năm 2022 để duy trì nền kinh tế. Với việc kho vàng tại Anh vẫn "nội bất xuất, ngoại bất nhập", Caracas đang mất đi một trong những công cụ tài chính cuối cùng để tái thiết đất nước sau biến động chính trị.
