Cú hích lớn từ dòng vốn giải ngân, vì sao cổ phiếu đầu tư công vẫn gây thất vọng?

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, đầu tư công tiếp tục được nhìn nhận là một trong những động lực có tính ổn định hơn đối với tăng trưởng Việt Nam. Khi dòng vốn ngân sách được đẩy nhanh, các dự án hạ tầng có thêm nguồn lực triển khai, kéo theo kỳ vọng đối với nhóm xây dựng, vật liệu, hạ tầng giao thông và các doanh nghiệp trong chuỗi đầu tư công.

Tuy nhiên, giữa tác động vĩ mô của đầu tư công và hiệu quả đầu tư trên thị trường chứng khoán luôn có một khoảng cách. Đầu tư công giải ngân tốt có thể hỗ trợ GDP, nhưng không đồng nghĩa mọi cổ phiếu gắn với đầu tư công đều tăng lợi nhuận tương ứng.

Tại Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit, ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cho rằng mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công trong năm nay là rất thách thức do quy mô kế hoạch vốn hơn 1 triệu tỷ đồng.

“Năm nay, mục tiêu giải ngân 100% rất thách thức vì quy mô đầu tư công hơn 1 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, tôi đánh giá nếu giải ngân được 95% thì cũng là một cú hích rất tốt cho nền kinh tế. Trong kịch bản này, đầu tư công vẫn tăng 18,5% so với năm 2025”, ông Thành nói.

Theo ông, một thuận lợi của các dự án năm nay là một số dự án đã bước vào giai đoạn nước rút, không còn vướng nhiều ở khâu giải phóng mặt bằng mà chuyển sang giai đoạn cuối như lắp đặt máy móc, thiết bị và triển khai. Dù vậy, rủi ro ở giai đoạn này chủ yếu nằm ở hồ sơ, sổ sách và khả năng phát sinh tranh chấp giữa chủ đầu tư với nhà thầu.

“Yếu tố lớn nhất là câu chuyện vượt dự toán. Các nhà thầu đều yêu cầu điều chỉnh chi phí đầu tư, tổng mức đầu tư do chi phí vật liệu xây dựng, mua sắm máy móc thiết bị tăng. Vì vậy, tính linh hoạt và khả năng thích ứng của các cơ quan chủ quản, bộ ngành, địa phương rất quan trọng”, ông Thành phân tích.

Ở góc nhìn chính sách, TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội khóa XVI, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, cũng cho rằng giải ngân 100% là nhiệm vụ rất thách thức. Theo ông, khi đi xuống thực tế, các vướng mắc trong giải ngân không có một nguyên nhân đại diện duy nhất, bởi mỗi dự án có quy mô, địa phương và bối cảnh khác nhau.

“Về giải ngân vốn đầu tư công, có hai lý do khá phổ biến mà tôi ghi nhận và mong Chính phủ xem xét. Thứ nhất là sự sẵn có của nguồn nguyên vật liệu san lấp, các mỏ”, ông Hiếu nêu.

Vấn đề thứ hai là tăng giá nguyên vật liệu. Theo ông Hiếu, việc tăng giá có thể đến từ nguyên vật liệu nhập khẩu, nguyên vật liệu trong nước, tình trạng khan hiếm hoặc các yếu tố khác. Trong bối cảnh đó, nhà đầu tư mong muốn Nhà nước chia sẻ một phần chi phí tăng thêm, nhất là với các gói thầu đơn giá cố định hoặc gói thầu trọn gói.

“Với các gói thầu khác, mức độ và tần suất điều chỉnh đơn giá cần kịp thời hơn, phù hợp hơn với diễn biến thực tế và từng địa phương”, ông Hiếu nói.

Từ cú hích vĩ mô đến lợi nhuận doanh nghiệp

Nếu nhìn từ góc độ nền kinh tế, giải ngân đầu tư công ở mức cao có thể tạo thêm việc làm, hỗ trợ tổng cầu và duy trì động lực tăng trưởng trong bối cảnh bên ngoài còn nhiều cú sốc. Tuy nhiên, khi đi vào từng doanh nghiệp niêm yết, câu chuyện sẽ cụ thể hơn: doanh nghiệp có nhận được dự án hay không, giá hợp đồng có được điều chỉnh kịp thời hay không, biên lợi nhuận có bị bào mòn bởi chi phí vật liệu và lãi vay hay không.

Cũng tại Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit, ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), cho rằng xây dựng và đầu tư công là nhóm thường được thị trường kỳ vọng lớn nhưng kết quả thực tế không dễ như kỳ vọng.

“Trên thị trường, có những nhóm ngành chúng ta kỳ vọng rất lớn nhưng luôn luôn thất vọng như ngành xây dựng và đầu tư công. Chúng ta đã kể rất nhiều câu chuyện về việc các doanh nghiệp trong ngành sẽ được hưởng lợi từ giải ngân đầu tư công, từ dòng tiền ngân sách được đẩy mạnh. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp trong lĩnh vực này vẫn tồn tại nhiều hạn chế trong hoạt động kinh doanh”, ông Hạnh nêu quan điểm.

Theo ông, bản chất của việc kinh doanh yếu kém ở nhiều doanh nghiệp xây dựng - hạ tầng đến từ việc sử dụng đòn bẩy quá lớn. “Vốn họ chỉ có một nhưng vay gấp 5 - 10 lần vốn chủ sở hữu”, ông nói.

Trong môi trường lãi suất cao và giá vật liệu tăng, áp lực với nhóm doanh nghiệp này càng lớn hơn. “Các doanh nghiệp này không lỗ đã là may chứ chưa thể kỳ vọng vào mức hưởng lợi lớn”, ông Hạnh nhận định.

Theo ông, các doanh nghiệp xây dựng - hạ tầng vẫn có lợi ích nhất định khi có dự án và có dòng tiền luân chuyển để duy trì hoạt động. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở khả năng chuyển hóa các dự án đó thành kết quả kinh doanh và giá cổ phiếu.

“Để chuyển hóa thành kết quả kinh doanh đột biến hay tạo ra mức tăng trưởng mạnh cho giá cổ phiếu thì khả năng xảy ra là rất thấp. Nhà đầu tư có thể kỳ vọng nhưng kỳ vọng đó khó phản ánh vào thực tế”, ông Hạnh nói.

Nhận định này cho thấy câu chuyện đầu tư công trên thị trường chứng khoán cần được nhìn theo hai lớp. Lớp thứ nhất là câu chuyện vĩ mô, khi dòng vốn ngân sách được kỳ vọng trở thành động lực ổn định cho tăng trưởng. Lớp thứ hai là năng lực chuyển hóa ở từng doanh nghiệp, bao gồm sức khỏe tài chính, khả năng kiểm soát chi phí, năng lực thi công và dòng tiền thu về từ dự án.

Với nhà đầu tư, việc một doanh nghiệp được xếp vào nhóm “cổ phiếu đầu tư công” chưa đủ để bảo đảm triển vọng lợi nhuận. Trong cùng một câu chuyện chính sách, mức độ hưởng lợi có thể khác nhau rất lớn giữa doanh nghiệp vật liệu, nhà thầu xây dựng, doanh nghiệp hạ tầng hay các đơn vị có bảng cân đối lành mạnh hơn.

Vì vậy, đầu tư công có thể là cú hích lớn cho nền kinh tế, ngay cả khi tỷ lệ giải ngân không đạt tuyệt đối 100%. Nhưng trên thị trường chứng khoán, cơ hội với nhóm cổ phiếu liên quan vẫn cần được chọn lọc theo từng doanh nghiệp, thay vì kỳ vọng đồng loạt vào cả nhóm ngành.