Cú đảo chiều ngay trước giờ G: Gói trừng phạt Nga bị đình lại
Ngày 16/10/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh miễn áp dụng nhiều biện pháp trừng phạt, hạn chế và thuế quan nằm trong đạo luật trừng phạt Nga và Iran mang tên Lindsey O. Graham. Đáng chú ý, chính ông Trump đã ký đạo luật này thành luật hồi tháng 9.
Động thái diễn ra ngay trước thời điểm các biện pháp mới dự kiến bắt đầu được triển khai, tạo ra một bước ngoặt trong chính sách gây sức ép kinh tế của Washington đối với Moscow.
Theo Reuters, đạo luật mang tên Lindsey Graham được thiết kế để gia tăng sức ép lên Nga vì cuộc chiến tại Ukraine. Trong đó, Mỹ có thể áp thuế lên tới 100% đối với hàng hóa từ các quốc gia thuộc nhóm mua dầu khí Nga lớn nhất nếu những nước này tiếp tục mua năng lượng Nga theo các điều kiện quy định trong luật. Các biện pháp cũng nhắm đến những quốc gia bị xác định là tạo điều kiện để Nga né tránh trừng phạt.
Tuy nhiên, đạo luật đồng thời trao cho tổng thống quyền miễn áp dụng những biện pháp này nếu xác định chúng không phục vụ lợi ích quốc gia Mỹ.
Trong sắc lệnh ngày 16/10, ông Trump nêu rõ: “Tôi đã trình Quốc hội văn bản xác nhận rằng việc ban hành miễn trừ vào thời điểm này là vì lợi ích quốc gia của Mỹ.”
Tổng thống Mỹ Donald trump vừa ký sắc lệnh đình chỉ gói trừng phạt Nga. Ảnh: Reuters
Nhà Trắng không công bố một lời giải thích chi tiết trong sắc lệnh về lý do ông Trump quyết định đình chỉ các biện pháp mà chính mình vừa ký ban hành. Văn bản viện dẫn thẩm quyền miễn trừ theo đạo luật, đồng thời quy định những miễn trừ này tiếp tục có hiệu lực cho đến khi tổng thống hoặc các quan chức được ủy quyền xác định cần có hành động tiếp theo.
Điều đó có nghĩa Washington chưa xóa bỏ toàn bộ hệ thống trừng phạt Nga. Sắc lệnh chỉ đình chỉ việc áp dụng những biện pháp thuộc phạm vi đạo luật mới, đồng thời nêu rõ các lệnh trừng phạt đã tồn tại theo những sắc lệnh trước đó vẫn được giữ nguyên.
Dù vậy, quyết định vẫn tạo ra một nghịch lý chính trị: Quốc hội Mỹ vừa thông qua một gói biện pháp nhằm siết chặt sức ép lên Moscow, nhưng Nhà Trắng lại sử dụng chính điều khoản trong đạo luật để tạm thời không triển khai nhiều nội dung quan trọng.
Vì sao Washington phải tính lại sức ép với Moscow?
Muốn hiểu quyết định ngày 16/10, cần nhìn lại một diễn biến xảy ra trước đó một tuần.
Ngày 9/10, ông Trump tuyên bố Nga sẽ cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu sau cuộc trao đổi mà ông mô tả là “rất thành công” với Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Theo Reuters, ông Trump còn cho biết Nga có thể tiếp tục cung cấp những lô nhiên liệu lớn hơn trong thời gian tới, tùy thuộc vào tình trạng hoạt động của các nhà máy lọc dầu nước này.
Động thái đi kèm với việc Mỹ tạm thời nới trừng phạt đối với nhiên liệu Nga, vốn được áp dụng từ tháng 10/2025 do cuộc chiến tại Ukraine.
Mỹ đang đối mặt với áp lực giá nhiên liệu, trong khi ông Trump chuẩn bị bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11. Đảng Cộng hòa cần bảo vệ thế đa số tại Quốc hội, khiến chi phí sinh hoạt và giá năng lượng trở thành vấn đề chính trị nhạy cảm.
Theo một nguồn tin am hiểu cuộc thảo luận nội bộ được Reuters dẫn lại, sự thất vọng của ông Trump đối với Tổng thống Zelensky và mong muốn tăng nguồn cung nhiên liệu đã góp phần thúc đẩy Washington tìm cách tiếp cận Moscow để giải quyết bài toán năng lượng.
Những diễn biến này cho thấy chính sách trừng phạt Nga không còn chỉ được đặt trong khuôn khổ gây sức ép liên quan đến chiến sự Ukraine. Với chính quyền Trump, tác động của các biện pháp đối với nguồn cung năng lượng và giá nhiên liệu trong nước cũng là một yếu tố cần tính đến.
Phản ứng từ Kiev và châu Âu đến gần như ngay lập tức. Ảnh: DPA
Phản ứng từ Kiev và châu Âu đến gần như ngay lập tức
Quyết định tạm đình chỉ các biện pháp trừng phạt Nga của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã vấp phải phản ứng từ Kyiv, trong khi các lãnh đạo châu Âu phát đi thông điệp cứng rắn rằng đây không phải lúc giảm sức ép lên Moscow.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky công khai chỉ trích quyết định của ông Trump, cho rằng việc đình chỉ các biện pháp trừng phạt mới có nguy cơ giúp Nga tiếp tục cuộc chiến.
“Quyết định đảo ngược tất cả những điều này, ngăn chặn toàn bộ những biện pháp đó, theo tôi là sai lầm. Điều đó chắc chắn chỉ giúp ích cho người Nga”, ông Zelensky viết trên mạng xã hội, theo Reuters ngày 17/10.
Nhà lãnh đạo Ukraine cũng bày tỏ lo ngại đây có thể không phải lần cuối Washington điều chỉnh chính sách theo hướng giảm sức ép kinh tế lên Moscow. Trước đó, ông kỳ vọng Đạo luật Lindsey Graham sẽ tạo thêm công cụ để buộc Nga phải trả giá cho chiến dịch quân sự tại Ukraine.
Không chỉ phản đối quyết định về trừng phạt, ông Zelensky còn bác bỏ việc đơn phương dừng các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở năng lượng Nga theo mong muốn của Tổng thống Mỹ.
Theo Reuters ngày 17/10, bất đồng giữa hai nhà lãnh đạo ngày càng rõ rệt trong bối cảnh ông Trump không hài lòng với các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu Nga, một phần do lo ngại tác động đến nguồn cung và giá nhiên liệu.
Kiev lập luận rằng các cơ sở năng lượng của Nga không chỉ tạo ra nguồn thu cho Moscow mà còn góp phần duy trì hoạt động quân sự. Vì vậy, các cuộc tấn công nhằm vào những mục tiêu này là một cách gây sức ép lên nguồn lực của Nga.
Tuy nhiên, Ukraine chưa đóng cánh cửa ngoại giao. Theo Reuters, các quan chức Ukraine cho biết Kiev vẫn muốn duy trì đối thoại với hai đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner. Đại diện ngoại giao Ukraine tại Washington cũng khẳng định nước này sẵn sàng tham gia đàm phán với Nga.
Trong khi Washington tạm đình chỉ một số biện pháp mới, các lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) lại khẳng định sẽ tiếp tục gia tăng sức ép lên Moscow.
Ngày 16/10, tại Brussels, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tuyên bố EU đang chuẩn bị gói trừng phạt thứ 22 nhằm vào Nga.
“Chúng ta phải gia tăng sức ép lên Nga”, bà Von der Leyen nói, đồng thời khẳng định EU sẽ không dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt cho đến khi Moscow chấm dứt chiến tranh.
Bà cũng chỉ trích việc Nga tiếp tục các cuộc tấn công, bất chấp đề xuất ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng do ông Trump đưa ra. Theo bà, EU từng ủng hộ sáng kiến này nhưng Nga không thực hiện cam kết như kỳ vọng.
Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa cũng đưa ra thông điệp dứt khoát về việc duy trì hỗ trợ cho Kyiv.
“Đây không phải lúc rút lại sự hỗ trợ dành cho Ukraine. Đây không phải lúc nới lỏng các biện pháp trừng phạt Nga. Bây giờ là lúc tăng cường hỗ trợ của chúng ta. Tăng cường sức ép của chúng ta”, ông Costa tuyên bố ngày 16/10.
Trong khi đó, Đại diện cấp cao EU về chính sách đối ngoại Kaja Kallas nhấn mạnh rằng Ukraine cần được hỗ trợ khẩn cấp để chống đỡ các cuộc tấn công và chuẩn bị cho mùa đông.
“Tình hình thực sự nghiêm trọng. Chúng ta cũng cần hỗ trợ Ukraine vượt qua mùa đông, bởi mùa đông sắp tới sẽ rất khắc nghiệt”, bà Kallas nói.
Bà đồng thời nhấn mạnh nhu cầu tăng cường năng lực phòng không của Ukraine: “Họ cần hệ thống phòng không, điều đó rất rõ ràng”.
