Đây không chỉ là cảm giác rét buốt thông thường mà là chuỗi phản ứng sinh lý nhằm duy trì thân nhiệt và bảo vệ các cơ quan sống còn. Nếu tiếp xúc lạnh kéo dài hoặc không được giữ ấm đúng cách, những phản ứng này có thể chuyển từ cơ chế thích nghi sang nguy cơ đe dọa sức khỏe.
Trước hết, cơ thể co mạch để giữ nhiệt. Khi trời quá lạnh, các mạch máu ngoại vi ở da và tứ chi sẽ co lại nhằm hạn chế mất nhiệt, ưu tiên máu cho tim, não và các cơ quan quan trọng. Hệ quả là tay chân lạnh, tê cứng, da tái hoặc chuyển sang màu tím nhạt. Việc co mạch kéo dài cũng khiến huyết áp có xu hướng tăng, làm gia tăng nguy cơ biến cố tim mạch ở người cao tuổi và người có bệnh nền.
Song song với đó, phản xạ run xuất hiện để sinh nhiệt. Run cơ là cách cơ thể tạo thêm nhiệt lượng thông qua co cơ liên tục. Tuy nhiên, khi nhiệt độ quá thấp hoặc cơ thể đã mệt mỏi, dự trữ năng lượng cạn dần, phản xạ run có thể giảm hoặc biến mất. Đây là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, cho thấy cơ thể đang mất khả năng tự điều chỉnh thân nhiệt.
Ở mức độ nặng hơn, nguy cơ hạ thân nhiệt trở nên rõ rệt. Hạ thân nhiệt xảy ra khi nhiệt độ trung tâm cơ thể giảm xuống dưới mức an toàn, gây rối loạn chức năng thần kinh và tim mạch. Người bị hạ thân nhiệt có thể lơ mơ, nói chậm, mất phối hợp động tác, thở chậm, nhịp tim rối loạn. Trong điều kiện dưới 0°C, đặc biệt khi có gió mạnh, mưa tuyết hoặc quần áo ẩm ướt, tình trạng này có thể diễn tiến rất nhanh.
Không chỉ ảnh hưởng toàn thân, lạnh sâu còn tác động trực tiếp đến hệ hô hấp. Không khí lạnh và khô có thể gây co thắt đường thở, làm nặng thêm các bệnh lý như hen phế quản, viêm phế quản mạn tính. Nhiều người xuất hiện cảm giác khó thở, tức ngực, ho khan khi hít phải không khí quá lạnh trong thời gian dài.
Ngoài ra, chức năng thần kinh và khả năng nhận thức cũng bị suy giảm. Nhiệt độ thấp làm chậm dẫn truyền thần kinh, khiến phản xạ kém hơn, dễ mất tập trung và tăng nguy cơ tai nạn, đặc biệt khi lái xe hoặc lao động ngoài trời. Một số người có thể đánh giá sai mức độ nguy hiểm của lạnh, dẫn đến chủ quan và chậm tìm kiếm sự hỗ trợ.
Trong điều kiện nhiệt độ dưới 0°C, một số nhóm đối tượng dễ tổn thương hơn. Trẻ nhỏ có khả năng điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện, người cao tuổi giảm cảm giác lạnh và phản xạ bảo vệ, trong khi người mắc bệnh tim mạch, hô hấp hoặc suy dinh dưỡng khó thích nghi với lạnh sâu. Đây là những nhóm cần được bảo vệ đặc biệt khi xảy ra rét đậm, rét hại.
Thực tế cho thấy, nhiệt độ dưới 0°C không chỉ gây khó chịu mà có thể nhanh chóng dẫn tới các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng nếu không được phòng ngừa. Giữ ấm đúng cách, hạn chế tiếp xúc lạnh kéo dài, tránh gió lùa và theo dõi các dấu hiệu bất thường của cơ thể là những biện pháp quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro trong những đợt lạnh sâu, băng giá.
