Chuyên gia FTSE và UBS: Tập trung vào một vài bluechip không phải rủi ro riêng của TTCK Việt Nam

Mức độ tập trung của thị trường chứng khoán Việt Nam vào một số nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn, trong đó có nhóm doanh nghiệp liên quan đến Vingroup, là vấn đề được nhắc đến nhiều trong thời gian gần đây. Diễn biến của chỉ số trong nhiều giai đoạn cho thấy sự phụ thuộc đáng kể vào một số mã dẫn dắt, qua đó đặt ra câu hỏi về mức độ ổn định của thị trường.

Tuy nhiên, theo góc nhìn từ các tổ chức quốc tế, hiện tượng này không phải là đặc thù riêng của Việt Nam, mà là đặc điểm phổ biến tại nhiều thị trường.

Tại webinar “FTSE Inclusion - Structural Changes and Investment Opportunities” do CTCP Chứng khoán SSI tổ chức, ông David Rabinowitz, Giám đốc Phân tích Chỉ số Toàn cầu và Cấu trúc Thị trường châu Á – Thái Bình Dương tại UBS (định chế tài chính hàng đầu Thuỵ Sĩ), cho rằng mức độ tập trung vào một số cổ phiếu lớn tồn tại ở nhiều thị trường phát triển như Mỹ hay Úc.

Theo ông, các thị trường lớn thường có một số doanh nghiệp dẫn dắt về quy mô và thanh khoản, từ đó chiếm tỷ trọng đáng kể trong các bộ chỉ số. Vì vậy, sự hiện diện của yếu tố tập trung không phải là dấu hiệu bất thường, mà là một phần trong cấu trúc vận hành của thị trường.

Ở góc độ xây dựng chỉ số, các yếu tố này đã được tính toán thông qua cơ chế giới hạn tỷ trọng và phương pháp phân bổ, nhằm đảm bảo chỉ số vẫn phản ánh tương đối đầy đủ diễn biến chung của thị trường. Điều này cũng được áp dụng trong nhiều bộ chỉ số lớn, bao gồm cả các chỉ số nội địa như VN30.

Dữ liệu trên thị trường cho thấy, một số nhóm ngành có thể chiếm tỷ trọng đáng kể trong các rổ chỉ số. Chẳng hạn, nhóm tài chính từng chiếm khoảng 27% tỷ trọng trong một số giai đoạn, phản ánh vai trò lớn của nhóm này trong cấu trúc thị trường. Tuy nhiên, mức độ phân bổ này không cố định mà có thể thay đổi theo thời gian, cùng với sự xuất hiện của các doanh nghiệp mới và sự dịch chuyển của dòng tiền.

Ở góc nhìn khác, bà Wanming Du, Giám đốc Chính sách khu vực châu Á – Thái Bình Dương của FTSE Russell, cho rằng vấn đề không nằm ở việc thị trường có tập trung hay không, mà nằm ở cách thị trường kiểm soát và đánh giá rủi ro phát sinh từ cấu trúc đó.

Theo đó, các bộ chỉ số quốc tế đặt trọng tâm vào những yếu tố như tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float), mức độ minh bạch thông tin và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư. Đây là những tiêu chí nhằm đảm bảo rằng mức độ tập trung, nếu có, vẫn phản ánh đúng cung – cầu thực tế trên thị trường.

Kinh nghiệm từ một số thị trường cho thấy rủi ro có thể phát sinh khi tỷ lệ sở hữu tập trung cao nhưng lượng cổ phiếu thực sự lưu hành thấp. Trong trường hợp đó, biến động giá có thể trở nên mạnh hơn do nguồn cung hạn chế, đặc biệt khi dòng vốn lớn tham gia.

Bà Wanming Du dẫn lại trường hợp của một số thị trường như Indonesia, nơi các vấn đề liên quan đến minh bạch dữ liệu và cấu trúc sở hữu từng khiến nhà đầu tư đặt ra nhiều quan ngại. Tương tự, tại Hong Kong, đã có thời điểm một số cổ phiếu có tỷ lệ free-float thấp ghi nhận biến động giá lớn, không phản ánh đầy đủ trạng thái cung – cầu.

Đối với Việt Nam, các yếu tố này được xem là những tiêu chí quan trọng trong quá trình đánh giá nâng hạng. Trong đó, việc công bố đầy đủ thông tin về tỷ lệ sở hữu, free-float và các điều kiện tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài đóng vai trò then chốt.

Một điểm khác biệt đáng chú ý nằm ở cơ cấu nhà đầu tư. Hiện nay, thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào nhà đầu tư cá nhân, với tỷ trọng khoảng 90%, trong khi nhà đầu tư tổ chức chiếm khoảng 10%. Cấu trúc này có thể ảnh hưởng đến mức độ ổn định của dòng tiền và cách thị trường phản ứng với các biến động.

Kinh nghiệm từ Trung Quốc cho thấy, cơ cấu này có thể thay đổi theo thời gian khi thị trường phát triển. Trước năm 2014, tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân tại Trung Quốc cũng ở mức cao, nhưng sau đó đã giảm dần khi các yếu tố về minh bạch và chuẩn hóa được cải thiện, kéo theo sự gia tăng của dòng vốn tổ chức.

Ở góc độ dòng vốn, các chuyên gia cho rằng yếu tố thanh khoản và độ sâu của thị trường vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút vốn quy mô lớn. Điều này không chỉ liên quan đến quy mô vốn hóa, mà còn phụ thuộc vào khả năng thị trường hấp thụ dòng tiền mà không tạo ra biến động quá lớn.

Tổng thể, các ý kiến cho thấy mức độ tập trung vào một số cổ phiếu lớn không phải là rủi ro mang tính đặc thù của thị trường Việt Nam. Vấn đề cốt lõi nằm ở việc đảm bảo cấu trúc thị trường đủ minh bạch, có độ sâu và cho phép nhà đầu tư tiếp cận một cách hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, quá trình nâng hạng không chỉ là việc thay đổi phân loại thị trường, mà còn gắn với việc hoàn thiện các tiêu chí vận hành, từ minh bạch thông tin đến cấu trúc sở hữu và khả năng tiếp cận. Đây được xem là nền tảng để thị trường có thể hấp thụ dòng vốn quốc tế trong dài hạn mà không làm gia tăng rủi ro từ sự tập trung.