Đây là một trong những điểm mới tại Nghị định số 278/2026/NĐ-CP của Chính phủ về cơ chế điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân.
Siết lại quy trình tăng giá điện từ 2% trở lên
Cụ thể, Nghị định quy định, trường hợp giá bán lẻ điện bình quân tính toán giảm dưới 1% hoặc tăng dưới 2% so với giá bán lẻ điện bình quân hiện hành, EVN có trách nhiệm báo cáo Bộ Công Thương về việc không điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân và lập hồ sơ để bộ kiểm tra, giám sát.
Nghị định 278 cũng quy định, trường hợp giá bán lẻ điện bình quân tính toán giảm từ 1% trở lên so với giá bán lẻ điện bình quân hiện hành, EVN phải lập hồ sơ, báo cáo Bộ Công Thương và thực hiện giảm giá điện tương ứng.
Trường hợp giá bán lẻ điện bình quân cần điều chỉnh tăng từ 2-5% so với giá bán lẻ điện bình quân hiện hành, EVN phải báo cáo Bộ Công Thương và điều chỉnh tăng giá bán lẻ điện bình quân sau khi Bộ có ý kiến bằng văn bản.
Nhận định về việc EVN không được phép tự ý tăng giá điện đối với các mức điều chỉnh từ 2% trở lên mà bắt buộc phải xin ý kiến Bộ Công Thương, chuyên gia năng lượng, TS Ngô Tuấn Kiệt, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học năng lượng nói: “Đây là Nghị định phù hợp, tránh việc EVN vừa kinh doanh, vừa tăng giá”.
Từ ngày 9/7, EVN chỉ được điều chỉnh tăng giá bán lẻ điện bình quân từ 2% đến dưới 5% sau khi lập hồ sơ và nhận ý kiến bằng văn bản của Bộ Công Thương. (Ảnh: EVN)
Nghị định số 278/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 72/2025/NĐ-CP ngày 28/3/2025, trong đó có quy định về cơ chế điều chỉnh mức giá bán lẻ điện bình quân.
Ông Kiệt lý giải về sự sửa đổi: “ Trước đây EVN được quyết định tăng giá điện ở mức 5% sau khi kiểm tra chi phí sản xuất kinh doanh điện của mình. Theo đó, khi giá bán điện bình quân giảm từ 1% trở lên so với giá bán điện bình quân hiện hành, giá điện được phép điều chỉnh giảm tương ứng. Khi giá bán điện bình quân tăng từ 3% trở lên, giá điện được phép điều chỉnh tăng. Thời gian điều chỉnh giá bán điện bình quân tối thiểu là 3 tháng kể từ lần điều chỉnh giá điện gần nhất.
Tuy nhiên, báo cáo gần đây cho thấy, EVN hoạt động sản xuất kinh doanh đã có lãi nên nhà nước kiểm soát việc tăng giá là hoàn toàn phù hợp” .
Người tiêu dùng hưởng lợi
Cũng theo TS Ngô Tuấn Kiệt, khi việc tăng giá có sự kiểm soát của cơ quan nhà nước là Bộ Công Thương, người tiêu dùng được hưởng lợi ích, trước hết là về mặt tinh thần, không cần lúc nào cũng phập phồng lo điện tăng giá.
“Doanh nghiệp không còn quyền tự quyết mọi vấn đề mà có sự xin phép. Sự giám sát của cơ quan chức năng sẽ ngăn chặn tình trạng tăng giá theo kiểu ngẫu hứng. Điện tăng giá sẽ ảnh hưởng đến toàn nền kinh tế chứ không chỉ riêng cá nhân đơn lẻ hoặc một nhóm người nhất định. Việc tăng giá không xin phép cũng khiến người tiêu dùng, nhất là doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh không chủ động phương án của mình, trong đó có cơ cấu về giá của sản phẩm đầu ra”, ông Kiệt cho biết.
Theo chuyên gia năng lượng Đào Nhật Đình, quy định EVN phải xin phép khi muốn tăng giá điện thay vì chủ động tăng giá 3 tháng một lần như trước đây hoàn toàn phù hợp với thực tế.
“Khi việc tăng giá phải xin phép cơ quan chức năng sẽ giúp cho giá điện được bình ổn, người dân không bị động trước tình trạng tăng giá 3 tháng/lần như trước đây. Vì thế người dân, doanh nghiệp sử dụng điện sẽ là người được hưởng lợi và chủ động các phương án sử dụng điện trong sản xuất, kinh doanh, thậm chí có thể được hưởng mức giá điện phù hợp hơn”, ông Đình nói.
Giá bán lẻ điện bình quân hiện được áp dụng ở mức 2.204 đồng/kWh. Mức giá này là trung bình của 1 kWh điện trên toàn hệ thống, đồng thời là cơ sở để quản lý và điều chỉnh giá bán lẻ điện đối với các nhóm khách hàng sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt.
Theo quy định tại Nghị định 278, nếu giá bán lẻ điện bình quân tính toán giảm trên 1%, tương đương giảm hơn 22 đồng/kWh so với mức giá bán lẻ điện bình quân hiện hành là 2.204 đồng/kWh, EVN phải xem xét điều chỉnh giảm giá bán lẻ điện bình quân tương ứng.
Ở chiều ngược lại, nếu giá bán lẻ điện bình quân tính toán tăng từ 2-5% so với mức hiện hành, tương ứng tăng khoảng 44-110 đồng/kWh, EVN sẽ được điều chỉnh tăng giá bán lẻ điện bình quân ở mức tương ứng.
Việc tăng hoặc giảm giá bán lẻ điện bình quân được xác định trên cơ sở biến động của các yếu tố đầu vào như giá than, khí, dầu, tỷ giá, nhu cầu huy động các nguồn điện có giá thành cao hoặc sự thay đổi của sản lượng điện thương phẩm.
Nghị định 278 cũng quy định, trường hợp giá bán lẻ điện bình quân cần điều chỉnh giảm mà EVN không điều chỉnh giảm, Bộ Công Thương có trách nhiệm yêu cầu EVN điều chỉnh giảm giá bán lẻ điện bình quân trong 5 ngày.
Nếu phát hiện có sai sót về kết quả tính toán giá điện trong quá trình Bộ Công Thương kiểm tra, rà soát phương án giá bán lẻ điện bình quân do EVN lập, Bộ có trách nhiệm yêu cầu EVN cập nhật, điều chỉnh phương án và phải thực hiện ngay trong 5 ngày làm việc.
Trước ngày 30/6, EVN có trách nhiệm báo cáo Bộ Công Thương chi phí thực tế thực hiện các khâu. Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan kiểm tra chi phí thực tế thực hiện. Trong trường hợp cần thiết, Bộ Công Thương được phép thuê tư vấn độc lập phối hợp kiểm tra, thẩm tra chi phí thực tế của EVN.
Bộ Công Thương công bố công khai kết quả kiểm tra các chi phí trên trang Thông tin điện tử của Bộ Công Thương. Nếu cơ quan nhà nước có thẩm quyền phát hiện có sai sót về kết quả tính toán giá bán lẻ điện bình quân, EVN có trách nhiệm cập nhật, điều chỉnh phương án giá bán lẻ điện bình quân trong các lần điều chỉnh tiếp theo.
