Chiến sự tại Trung Đông đã kéo dài sang ngày thứ 17 với nhiều cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng tại nhiều nước ở Trung Đông – nơi cung cấp gần 35% dầu thô và 24% LNG thế giới. Việc đóng cửa eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển 20– 25% dầu thô và 20% LNG thế giới, làm gia tăng rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng và giá cả hàng hoá tăng vọt trong thời gian ngắn.
Áp lực lạm phát "chi phí đẩy” gia tăng làm giảm sức mua của người tiêu dùng trong khi làm tăng chi phí sản xuất của doanh nghiệp. Theo nghiên cứu của Fed, giá dầu tăng 10% sẽ làm tăng thêm lần lượt 0,1 và 0,4 điểm % vào lạm phát cơ bản và lạm phát tổng.
Từ đó, sự thận trọng của thị trường đối với lộ trình nới lỏng chính sách của Fed ngày càng tăng, với mức kỳ vọng cắt giảm 50 điểm cơ bản lãi suất được lùi về nửa cuối năm 2026.
Áp lực lạm phát gia tăng cũng sẽ khiến các Ngân hàng Trung ương khác ngưng xu hướng nới lỏng hiện tại hoặc đảo chiều chính sách. Tuy nhiên, mức độ tác động đến lạm phát toàn cầu phụ thuộc rất lớn vào thời gian kéo dài của cuộc chiến.
Ba tác động truyền dẫn đến Việt Nam
Theo các nhà phân tích từ Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), có ba tác động truyền dẫn của cuộc xung đột Trung Đông đến Việt Nam vào tăng trưởng, lạm phát và lãi suất.
Thứ nhất, đối với tăng trưởng, cuộc chiến tại Trung Đông đẩy giá dầu cao làm tăng chi phí cho hộ gia đình và doanh nghiệp. Dù vậy, các nhà phân tích từ VDSC không cho rằng cú sốc tăng giá sẽ lâu dài và tác động lên tăng trưởng. Theo IEA, cứ mỗi 10 USD/thùng tăng thêm làm giảm GDP toàn cầu khoảng 0,5%, qua đó cũng tác động đến GDP của Việt Nam.
Thứ hai, đối với lạm phát, báo cáo từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) chỉ ra rằng giá dầu tăng 10% làm lạm phát PCE của Mỹ tăng 0,3–0,4%/tháng và sau đó giảm dần tác động. Đối với Việt Nam, cứ mỗi 10 USD/thùng tăng thêm của giá dầu sẽ làm tăng 0,6% CPI.
Thứ ba đối với lãi suất, VDSC đánh giá lạm phát tăng do giá dầu có thể khiến các Ngân hàng Trung ương lớn chú ý rủi ro kỳ vọng lạm và làm chậm quá trình bình thường hóa chính sách tiền tệ.
Theo CME Fedwatch, Fed dự kiến sẽ cắt giảm lãi suất vào nửa sau của năm 2026 thay vì nửa đầu năm như dự kiến trước đó.
Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là cuộc chiến này sẽ kéo dài bao lâu, bởi nếu có thể hạ nhiệt trong 4 - 5 tuần, giá dầu có thể hạ xuống giúp kiểm soát áp lực từ lạm phát.
Chiến tranh Trung Đông có thể hạ nhiệt sau 4 - 5 tuần?
Theo các nhà phân tích từ Công ty Chứng khoán Miare Asset (MASVN) trong kịch bản lạc quan, chiến tranh Trung Đông sẽ hạ nhiệt sau 4 – 5 tuần. "Chúng tôi giả định xác suất diễn ra là khoảng 60%", các nhà phân tích từ MASVN dự báo.
Cơ sở cho dự báo này là: Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ sẽ diễn ra vào đầu tháng 11 có thể làm giảm sự chú ý và gia tăng căng thẳng ở Mỹ đến Trung Đông. Bên cạnh đó, dữ liệu thị trường lao động Mỹ cho thấy xu hướng đang hạ nhiệt.
Theo MASVN, năm 2026 dự kiến sẽ là năm của nhiều sự kiện quan trọng làm thay đổi bối cảnh tăng trưởng kinh tế của các quốc gia, đặc biệt là đối với quốc gia có độ mở kinh tế cao như Việt Nam.
Các sự kiện quan trọng bao gồm việc bổ nhiệm Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vào tháng 5 và cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Hoa Kỳ vào tháng 11. Ngày 9/3/2026, Tổng thống Donald Trump đã chính thức đề cử ông Kevin Warsh cho vị trí Chủ tịch Fed.
Ông Warsh được kỳ vọng sẽ ủng hộ việc cắt giảm lãi suất nhưng có thể thu hẹp bảng cân đối kế toán của Fed.
"Lo ngại áp lực lạm phát do chiến tranh Trung Đông đang diễn ra khiến sự thận trọng của thị trường đối với lộ trình nới lỏng chính sách của Fed ngày càng tăng, với mức kỳ vọng cắt giảm 50 điểm cơ bản lãi suất được lùi về nửa cuối năm 2026 sau khi vị trí Chủ tịch Fed được bổ nhiệm", báo cáo này chỉ ra.
Trong kịch bản này, giá dầu sau khi tăng nóng sẽ hạ nhiệt từ mốc 100 USD/thùng xuống 80 – 85 USD/thùng, do đó, áp lực lạm phát vẫn có thể kiểm soát được và Fed vẫn giảm lãi suất 50 điểm cơ bản trong năm 2026.
Ngược lại, nếu chiến tranh kéo dài hơn 5 tuần sẽ có tác động nghiêm trọng đến kinh tế toàn cầu: Lạm phát do chi phí đẩy, chi phí sản xuất tăng, tiêu dùng suy giảm. Áp lực lạm phát gia tăng sẽ khiến các Ngân hàng Trung ương ngưng xu hướng nới lỏng hiện tại hoặc đảo chiều chính sách, dẫn đến rủi ro đình lạm gia tăng.
Trao đổi với chúng tôi, PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thị trường giá cả, Bộ Tài chính cũng cho rằng, nếu căng thẳng leo thang và kéo dài, kinh tế Việt Nam có thể đối mặt ba kịch bản chính.
Đầu tiên là “nhiễu nhưng kiểm soát được”. Nếu cuộc chiến sớm kết thúc, xuất khẩu và sản xuất có thể chậm lại do đơn hàng biến động, chi phí vận tải và bảo hiểm gia tăng. Tăng trưởng GDP vì thế có thể giảm nhẹ so với kế hoạch, trong khi lạm phát nhích lên do giá nhiên liệu và hàng nhập khẩu tăng. Tuy nhiên, nếu điều hành linh hoạt tỷ giá và giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý, các rủi ro này vẫn nằm trong tầm kiểm soát.
Thứ hai là khi căng thẳng kéo dài, chuỗi cung ứng bị gián đoạn và các thị trường lớn suy yếu. Khi đó, xuất khẩu giảm rõ rệt, giải ngân đầu tư nước ngoài FDI chậm lại, du lịch và vận tải chịu ảnh hưởng. Tăng trưởng GDP suy giảm mạnh hơn trong khi lạm phát chịu áp lực chi phí đẩy từ xăng dầu, logistics và nguyên vật liệu.
Thứ ba là nếu giá năng lượng tăng mạnh, cuộc chiến kéo dài thương mại toàn cầu suy giảm sâu và rủi ro tài chính quốc tế gia tăng (lãi suất, tỷ giá, dòng vốn), Việt Nam có thể đồng thời đối mặt với tăng trưởng giảm sâu, lạm phát tăng cao, tỷ giá và lãi suất chịu áp lực lớn, thị trường tài chính biến động mạnh, ông Long cho hay.
