Giá nhiên liệu, cước vận chuyển tăng cao
Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) cho biết, xung đột tại Trung Đông khiến các hãng bảo hiểm P&I lớn đồng loạt hủy bỏ hoặc rút bảo hiểm rủi ro chiến tranh (war risk cover) đối với các tàu hoạt động tại vùng nước Iran và khu vực lân cận, có hiệu lực từ ngày 05/03/2026, được xem là một “điểm gãy” vô cùng nghiêm trọng.
VIMC nhận định, hệ quả tất yếu là hàng trăm tàu dầu thô và LNG hiện đang phải neo đậu ngoài điểm nghẽn, khiến hoạt động gần như đình trệ. Hàng loạt “ông lớn” trong ngành vận tải biển như Maersk, Hapag-Lloyd, CMA CGM và các hãng tàu Nhật Bản (Nippon Yusen, Mitsui O.S.K. Lines, Kawasaki Kisen Kaisha) đều đã phải tạm dừng toàn bộ hành trình qua eo biển Hormuz, yêu cầu tàu di chuyển đến khu vực lánh nạn hoặc chuyển hướng đi vòng qua Mũi Hảo Vọng.
VIMC thông báo, hiện không có tàu nào đang hoạt động hoặc đi qua khu vực eo biển Hormuz.
Theo VIMC, dữ liệu từ công ty LSEG cho biết, giá cước chuẩn cho các tàu chở dầu thô siêu lớn (VLCC), loại được sử dụng để vận chuyển 2 triệu thùng dầu mỗi chuyến từ Trung Đông đến Trung Quốc, đã đạt mức cao nhất mọi thời đại là 423.736 USD/ngày vào hôm 3/2, tăng hơn 94% so với mức đóng cửa tuần trước.
Hãng tàu MSC đã công bố áp dụng “Phụ phí rủi ro chiến tranh” lên đến 1.500 USD/TEU cho các tuyến vận tải đến và đi từ khu vực Vịnh Ba Tư, thậm chí lên mức 3.500 USD đối với hàng đông lạnh theo dữ liệu từ TrasportoEuropa.
Tương tự, CMA CGM cũng thông báo từ ngày 2/3, các container khô loại 40 feet sẽ phải gánh thêm khoản phụ phí khẩn cấp là 3.000 USD, trong khi hàng hóa đặc biệt có thể lên tới 4.000 USD cho mỗi đơn vị theo báo cáo từ Fresh Fruit Portal.
Lãnh đạo VIMC cho biết, hiện đơn vị không có tàu nào đang hoạt động hoặc đi qua khu vực eo biển Hormuz. Thay vào đó, đội tàu của VIMC đang tập trung khai thác ổn định tại các tuyến Nội Á (Intra-Asia), tuyến Việt Nam – Trung Quốc và khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, “vùng an toàn” về địa lý không đồng nghĩa với việc miễn nhiễm khỏi các tác động kinh tế.
“Khó khăn lớn nhất và trực diện nhất mà các doanh nghiệp thành viên VIMC phải đối phó ngay lúc này là sự leo thang của giá nhiên liệu (bunker), điều này kéo theo giá cước vận chuyển tăng”, lãnh đạo VIMC cho biết.
Theo lãnh đạo VIMC, giá dầu Brent đã đạt mức 82 USD/thùng và có dự báo sẽ tiếp tục tăng sốc nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng cửa. Chi phí nhiên liệu tăng cao, đồng nghĩa giá cước vận chuyển tăng cao, đặt ra rủi ro thu hẹp biên lợi nhuận (TCE) nếu các hợp đồng vận tải hiện tại không có điều khoản điều chỉnh giá nhiên liệu linh hoạt.
VIMC đã xây dựng các kịch bản ứng phó theo từng cấp độ gián đoạn. Nếu chỉ gián đoạn ngắn dưới 7 ngày, ưu tiên là giữ tàu an toàn và giữ liên lạc thông suốt. Nếu gián đoạn kéo dài từ 2 đến 4 tuần, các doanh nghiệp cần sẵn sàng đàm phán lại các hợp đồng COA/TC và tái bố trí đội tàu. Nếu đứt gãy kéo dài từ 2 tháng trở lên, VIMC sẽ chỉ đạo tái cấu trúc lại mạng lưới tuyến vận tải, đồng thời tăng tỷ trọng các hợp đồng có khả năng chuyển giao rủi ro.
Chi phí nhập khẩu thủy sản vào Trung Đông có thể duy trì ở mức cao
Bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) nhận định: Xung đột ở Trung Đông dẫn tới trọng tâm rủi ro nằm tại Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược kết nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương.
Các tập đoàn vận tải container lớn như Maersk, Hapag-Lloyd, CMA CGM và MSC Mediterranean Shipping Company đồng loạt phát thông báo cập nhật: Tạm dừng nhận hàng vào một số cảng vùng Vịnh, áp dụng phụ phí rủi ro chiến tranh và siết chặt tiếp nhận container lạnh.
Việc chuyển hướng hành trình kéo dài thời gian vận chuyển thêm từ 7 - 14 ngày tùy tuyến, làm giảm năng lực khai thác thực tế của đội tàu và gây thiếu hụt thiết bị container, đặc biệt là container lạnh vốn có vòng quay chậm và yêu cầu kỹ thuật cao.
Trong vòng vài ngày, cước vận tải tuyến châu Á – Dubai tăng gần gấp đôi. Phụ phí khẩn cấp cho tuyến đi và đến các nước vùng Vịnh được công bố ở mức 1.500–4.000 USD mỗi container, trong đó container lạnh chịu mức cao hơn. Đối với doanh nghiệp thủy sản, đây là chi phí trực tiếp làm tăng giá thành và thu hẹp biên lợi nhuận.
Ngành thủy sản cũng đang đối mặt với khó khăn do chi phí vận chuyển, những lô hàng không trực tiếp đi qua khu vực xung đột vẫn có thể chịu chi phí tăng do tàu trong chuỗi vận chuyển có ghé qua khu vực bị coi là vùng chiến sự.
Theo bà Hằng, khi một số không phận bị hạn chế và lịch bay bị xáo trộn, nguồn cung thủy sản tươi phụ thuộc đường hàng không có nguy cơ thiếu hụt chỉ sau vài ngày. Các nhà nhập khẩu buộc phải chuyển sang hàng đông lạnh.
Tuy nhiên, kênh này cũng đối mặt với thách thức khi việc đặt chỗ container lạnh bị hạn chế hoặc tạm dừng. Chi phí lưu bãi và lưu container tăng cao, đồng thời rủi ro ảnh hưởng chất lượng sản phẩm nếu thời gian lưu kéo dài vượt ngưỡng an toàn.
"Nếu xung đột kéo dài, việc chuyển hướng hành trình sẽ trở thành thông lệ mới. Phí bảo hiểm duy trì ở mức cao, phụ phí rủi ro chiến tranh được giữ nguyên và năng lực vận chuyển container lạnh vào vùng Vịnh bị giới hạn. Khi đó, chi phí nhập khẩu thủy sản vào Trung Đông có thể duy trì ở mức cao trong nhiều tháng, đồng thời gây biến động giá lan sang các thị trường liên quan", bà Lê Hằng nói.
Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam cho biết, tính tới cuối ngày 3/3, vẫn có tàu và khoảng 160 thuyền viên Việt Nam đang hoạt động tại khu vực Trung Đông.
Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam cho biết, hiện tại, các hoạt động hàng hải tại các cảng biển Việt Nam diễn ra bình thường. Tuy nhiên, các hãng tàu đang phải đối mặt với thách thức do giá nhiên liệu tăng cao, dẫn tới giá cước vận tải có thể tăng theo.
Hiện nay, Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam cũng đã nhận được thông tin có 8 tàu và 160 thuyền viên Việt Nam đang hoạt động tại khu vực Trung Đông. Cục dã khuyến nghị của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) và thông tin, phổ biến ngay đến các cơ quan, đơn vị để tổ chức triển khai thực hiện phù hợp với tình hình thực tế.
"Cục đang tiếp tục theo dõi sát tình hình, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan trong nước và quốc tế nhằm bảo đảm an toàn, an ninh hàng hải, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tàu biển và thuyền viên Việt Nam", lãnh đạo Cục Hàng hải và Đường thuỷ Việt Nam nhấn mạnh.
Cục Hàng hải và Đường thủy đã đề nghị các cơ quan, đơn vị, tổ chức và cá nhân có liên quan được đề nghị chủ động truy cập, cập nhật thông tin và liên hệ qua đường dây nóng (0904 67 89 78/0945 29 65 95) khi có nhu cầu hoặc phát sinh tình huống cần hỗ trợ.
