“Tiếng xe máy” tử thần
Có một loại máy bay không người lái mà chỉ cần nghe tiếng động cơ, người ta đã có thể nhận ra nó đang xuất hiện trên bầu trời. Âm thanh rè rè, đều đều, nghe không khác tiếng một chiếc xe máy đang nẹt pô, nhưng trong vùng chiến sự, đó lại có thể là dấu hiệu của một UAV mang thuốc nổ đang tiến về phía mục tiêu.
Đó là Shahed-136, mẫu UAV cảm tử do Iran phát triển và được Nga sử dụng với tên gọi Geran-2. Nó không nổi bật bởi tốc độ hay khả năng cơ động, mà nhờ sự kết hợp giữa thiết kế đơn giản, chi phí thấp, tầm bay xa và khả năng triển khai với số lượng lớn.
Thuộc nhóm đạn tuần kích, Shahed-136 được thiết kế cho một chuyến bay gần như một chiều: mang đầu đạn trong thân, bay tới khu vực mục tiêu được lập trình trước rồi lao xuống. UAV này dài khoảng 3,5 m, sải cánh khoảng 2,5 m, nặng khoảng 200 kg và có cấu hình cánh tam giác đặc trưng. Phía sau thân là động cơ piston kéo cánh quạt, giúp UAV đạt tốc độ hành trình khoảng 185 km/giờ.
Tốc độ không cao nhưng lại phù hợp với triết lý thiết kế của Shahed. Thay vì theo đuổi một phương tiện đắt tiền và phức tạp, nhà phát triển tập trung vào khả năng bay xa, mang đầu đạn và có thể sản xuất với số lượng lớn. Shahed-136 có thể sử dụng hệ thống định vị vệ tinh kết hợp dẫn đường quán tính để bay tới mục tiêu mà không cần phi công trực tiếp điều khiển trong suốt hành trình.
Điểm khiến Shahed trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở bản thân từng chiếc UAV, mà ở cách chúng được sử dụng. Khi được triển khai với số lượng lớn và từ nhiều hướng, chúng buộc hệ thống phòng không phải liên tục phát hiện, theo dõi và đánh chặn. Trong khi đó, chi phí của một UAV tương đối thấp so với nhiều loại tên lửa phòng không được sử dụng để tiêu diệt nó, tạo ra bài toán tiêu hao đáng kể cho bên phòng thủ.
Nhưng trước cả bài toán chi phí, Shahed-136 đã gây ám ảnh bởi tiếng động cơ. Động cơ piston và cánh quạt phía sau tạo ra âm thanh đặc trưng, thường được ví như tiếng xe máy hoặc máy cắt cỏ. Ban đêm, khi một UAV nhỏ khó bị phát hiện bằng mắt thường, âm thanh ấy có thể trở thành dấu hiệu cảnh báo đầu tiên. Một tiếng động vốn rất quen thuộc trong đời sống thường ngày vì thế lại mang ý nghĩa hoàn toàn khác trên chiến trường.
Vũ khí đơn sơ, sức ép khổng lồ
Shahed-136 là ví dụ điển hình cho một xu hướng đang nổi lên trong chiến tranh hiện đại: vũ khí không nhất thiết phải quá đắt đỏ hay phức tạp mới tạo ra sức ép lớn. Việc kết hợp động cơ piston, hệ thống dẫn đường, điện tử và các linh kiện thương mại giúp giảm độ phức tạp, đồng thời tạo điều kiện cho sản xuất hàng loạt.
Tầm hoạt động của Shahed cũng là yếu tố đáng chú ý. Các nguồn công khai đưa ra những con số khác nhau tùy phiên bản và cấu hình, nhưng đều cho thấy đây là một UAV có khả năng tấn công mục tiêu ở khoảng cách rất xa so với kích thước của nó. Với khối lượng khoảng 200 kg và đầu đạn thường được nhắc tới ở mức khoảng 50 kg, Shahed có thể gây thiệt hại đáng kể cho nhiều mục tiêu trên mặt đất.
Từ Iran, thiết kế này đã được đưa vào sử dụng trên chiến trường Ukraine và trở thành nền tảng cho dòng Geran-2 của Nga. Quá trình sử dụng thực tế cũng kéo theo những thay đổi về linh kiện, điện tử và các thành phần khác, cho thấy một thiết kế tương đối đơn giản vẫn có thể liên tục được điều chỉnh theo yêu cầu chiến trường.
Điều làm Shahed-136 đáng chú ý, vì thế, không nằm ở một thông số riêng lẻ. Đó là sự kết hợp giữa giá thành, tầm bay, khả năng sản xuất số lượng lớn và tác động tâm lý. Một chiếc UAV bay chậm, phát ra tiếng động cơ như xe máy nhưng có thể xuất hiện cách xa hàng trăm, thậm chí hàng nghìn kilomet, đã trở thành một thách thức mới đối với các hệ thống phòng không hiện đại.
Và cũng từ đó, tiếng động cơ rè rè của Shahed trở thành một thứ âm thanh đặc biệt trên chiến trường: nghe giống tiếng xe máy, nhưng lại báo hiệu một “sứ giả của thần chết” đang bay trên bầu trời.
Tham khảo: Tổng hợp
