Tại một khu đồi bên ngoài thành phố cảng Tangier của Morocco, một biểu tượng mới cho quyền lực sản xuất ô tô của Trung Quốc đang nhanh chóng hiện diện trên khu đất rộng 500 ha vốn là đất nông nghiệp. Đó là Thành phố Công nghệ Tanger Tech Mohammed VI – nơi đang đón làn sóng đầu tư ồ ạt từ các nhà sản xuất linh kiện ô tô Trung Quốc, từ hệ thống phanh cho đến linh kiện pin, với mục tiêu tiếp sức cho cuộc cách mạng xe điện (EV) tại châu Âu.
Tuy nhiên, tại Brussels, mối lo ngại đang ngày một lớn dần. Liên minh châu Âu (EU) lo sợ rằng hàng tỷ USD từ Trung Quốc đổ vào Morocco có thể biến quốc gia Bắc Phi này thành cửa ngõ để đưa các loại hàng hóa giá rẻ vào thị trường, đe dọa trực tiếp đến nền công nghiệp nội địa châu Âu. Morocco nằm ở điểm giao thoa giữa châu Phi và châu Âu, giáp biển Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải.
Ủy viên Thương mại EU Maroš Šefčovič nhận định, làn sóng đầu tư vào Morocco thực chất là biểu hiện của việc Trung Quốc dịch chuyển năng lực sản xuất dư thừa trong nước thông qua hình thức “chuyển tải” (transshipment) qua các nước trung gian để vào châu Âu.
Để bảo vệ thị trường, Brussels đang siết chặt các biện pháp phòng vệ thương mại. Năm ngoái, Ủy ban Châu Âu (EC) đã ra phán quyết rằng các sản phẩm bánh xe nhôm xuất khẩu từ Morocco sang EU được “trợ cấp không công bằng” từ cả chính quyền Rabat lẫn Bắc Kinh thông qua sáng kiến Vành đai và Con đường.
EU hiện áp thuế lên tới 45% đối với xe điện nhập khẩu trực tiếp từ Trung Quốc. Theo tính toán của OECD, mức trợ cấp công nghiệp của Trung Quốc cao gấp từ 3-8 lần so với các nước thành viên OECD, thường thông qua các khoản vay ưu đãi rất khó phát hiện và xử lý.
Trong khi đó, tại một hội nghị đầu tư vừa diễn ra tại Casablanca, các doanh nghiệp Trung Quốc nhận định Morocco là mắt xích then chốt trong chuỗi cung ứng ô tô châu Âu. Thực tế, cả hai gã khổng lồ ô tô Pháp là Renault và Stellantis đều có các nhà máy lớn tại Morocco, khiến bất kỳ biện pháp trừng phạt nào từ EU cũng trở nên phức tạp hơn vì nguy cơ “gậy ông đập lưng ông”.
Bất chấp các tranh cãi pháp lý, dòng vốn từ Trung Quốc vẫn chảy mạnh vào Morocco, đặc biệt là sau khi căng thẳng tại Trung Đông leo thang khiến khu vực mam Địa Trung Hải trở nên an toàn hơn trong mắt các nhà đầu tư. Theo công ty tư vấn Rhodium Group, các doanh nghiệp Trung Quốc đã công bố khoản đầu tư trị giá khoảng 6 tỷ USD vào Morocco kể từ sau đại dịch.
Các dự án trọng điểm bao gồm nhà máy phanh APG trị giá 70 triệu USD tại khu công nghiệp Tanger Tech, chuẩn bị đi vào hoạt động trong năm nay; dự án vật liệu pin BTR hiện đang được xây dựng tại Tanger Tech; siêu nhà máy 1,3 tỷ USD của Gotion High-tech tại Kenitra.
“Trung Quốc có khả năng thống trị toàn bộ chuỗi cung ứng dọc, từ khâu xử lý phốt phát dùng trong sản xuất pin cho đến các nhà máy sản xuất pin, và thậm chí cả hệ thống đường xá, đường sắt dẫn thẳng ra cảng biển” Ahmed Aboudouh, chuyên gia nghiên cứu chương trình Bắc Phi tại Chatham House nhận định. Trên thực tế, Morocco có trữ lượng phốt phát khổng lồ.
Morocco đang sở hữu những lợi thế để thu hút dòng vốn giao thoa giữa các cường quốc. Quốc gia này miễn thuế doanh nghiệp trong 5 năm đầu tiên. Nguồn lao động trẻ dồi dào và năng lượng xanh giúp giảm nghĩa vụ thuế carbon của EU. Đây là cửa ngõ giúp tiếp cận 2,5 tỷ người tiêu dùng châu Âu thông qua khoảng 50 hiệp định thương mại tự do (FTA) toàn cầu, bao gồm cả FTA với EU và Mỹ.
Chính các FTA miễn thuế này là thỏi nam châm hút các doanh nghiệp Trung Quốc thực hiện chiến lược “nearshoring” (dịch chuyển sản xuất đến gần thị trường tiêu thụ) để né tránh rủi ro thuế quan. Bộ trưởng Thương mại Morocco Ryad Mezzour kỳ vọng nước này sẽ hoàn thiện chuỗi giá trị toàn diện, đủ khả năng cung ứng cho 500.000 xe điện mỗi năm từ cuối năm 2026.
Tuy nhiên, Morocco không thể phớt lờ những cảnh báo từ Brussels. EU hiện là đối tác thương mại lớn nhất của nước này, chiếm tới 1/3 tổng kim ngạch xuất khẩu 26 tỷ Euro trong năm 2025, trong đó hơn một nửa đến từ lĩnh vực máy móc và vận tải.
Giới chức Morocco khẳng định họ quản lý rất nghiêm ngặt quy tắc xuất xứ, yêu cầu hàng hóa phải được chế biến và gia tăng giá trị đáng kể tại địa phương chứ không đơn thuần là đóng gói lại hàng Trung Quốc. Dẫu vậy, phép thử lớn nhất trong thời gian tới sẽ là việc liệu EU có phân loại sản phẩm từ Morocco là “có nguồn gốc châu Âu” theo Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp (IAA) mới hay không. Nếu đạo luật này được thông qua, EU sẽ thắt chặt các quy định mua sắm công, chỉ ưu tiên các dòng xe có tỷ lệ nội địa hóa thuần châu Âu, trực tiếp chặn đứng tham vọng mượn đường của Trung Quốc.
Theo FT
