Cách đây tròn 80 năm, vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị, trao lại ấn kiếm cho Chính phủ Lâm thời khép lại chế độ phong kiến, mở ra kỷ nguyên mới cho dân tộc Việt Nam. Câu nói: "Trẫm nguyện làm dân của một nước độc lập, không muốn làm vua của một nước nô lệ” của vua Bảo Đại khi ấy trở thành dấu mốc lịch sử không thể phai mờ, đánh dấu sự cáo chung của triều Nguyễn sau 143 năm trị vì và khép lại vĩnh viễn chế độ phong kiến trong lịch sử Việt Nam. (Ảnh Tư liệu/Nguyễn T.A Phong).
Nơi mà vua Bảo Đại chọn để đọc chiếu thoái vị và trao lại ấn, kiếm cho Chính phủ Lâm thời chính là lầu Ngũ Phụng (Kinh thành Huế) - di tích có tính biểu tượng trong Quần thể Di tích Cố đô Huế ngày nay.
Di tích lầu Ngũ Phụng được xây dựng năm 1833 trên cổng Ngọ Môn (cổng chính phía Nam vào Đại nội Huế - Hoàng cung nhà Nguyễn).
Lầu Ngũ Phụng cũng là nơi diễn ra nhiều nghi thức trọng đại của triều đình nhà Nguyễn xưa như Ban Sóc, Truyền Lô, Duyệt binh...trước khi được vua Bảo Đại chọn là nơi tuyên bố thoái vị. Ngày nay, lầu Ngũ Phụng cũng là nơi diễn ra nhiều hoạt động văn hóa, giải trí, thu hút đông đảo du khách, người dân đến xem và chụp hình.
Lầu Ngũ Phụng có kiến trúc 2 tầng với bộ khung là 100 cột gỗ lim. Mái tầng dưới nối liền nhau che phần lan can, tầng trên chia thành 9 bộ mái, trong đó mái giữa lợp ngói vàng dành cho vua (nằm chính giữa); tám mái còn lại lợp ngói xanh dành cho quan lại.
Theo TS Phan Tiến Dũng, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử TP Huế, sau những thắng lợi ở Huế, Ủy ban Giải phóng dân tộc Việt Nam gửi đến vua Bảo Đại bức điện với nội dung yêu cầu nhà vua thoái vị. Chiều 25/8, Chiếu thoái vị và bản Tuyên chiếu với hoàng tộc của vua Bảo Đại được niêm yết tại Phu Văn Lâu.
Chiều 30/8/1945, lễ thoái vị của vua Bảo Đại được tổ chức trên di tích lầu Ngũ Phụng trước sự chứng kiến của hàng vạn người dân Huế. Sau khi đọc Chiếu thoái vị, vua Bảo Đại trao ấn, kiếm - biểu tượng quyền lực của chế độ quân chủ - cho phái đoàn Chính phủ Lâm thời do ông Trần Huy Liệu làm Trưởng đoàn.
“Với nhiều người Việt Nam, đặc biệt là người dân Huế và những người yêu thích lịch sử, Ngọ Môn - lầu Ngũ Phụng gắn liền với sự kiện vua Bảo Đại thoái vị. Sự nhận thức và kể lại truyền miệng trong cộng đồng cũng là cách để câu chuyện lịch sử tiếp tục được duy trì”, lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế chia sẻ.
