Campuchia–Thái Lan bước vào cuộc hòa giải đặc biệt
Ngày 15/9, Campuchia và Thái Lan bắt đầu phiên họp đầu tiên của Ủy ban Hòa giải được thành lập theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) tại Singapore.
Cuộc họp diễn ra từ ngày 14 đến 16/9, với sự tham gia của các đoàn đại diện hai nước.
Reuters cho biết Ngoại trưởng Campuchia Prak Sokhonn và Ngoại trưởng Thái Lan Sihasak Phuangketkeow lần lượt trình bày phát biểu mở đầu trong ngày 15/9, đánh dấu bước khởi đầu của tiến trình tìm kiếm giải pháp hòa bình, dựa trên luật pháp quốc tế cho tranh chấp hàng hải kéo dài giữa hai nước.
Đây là cơ chế hòa giải bắt buộc theo UNCLOS, được Campuchia kích hoạt hồi tháng 6/2026 sau khi Thái Lan chấm dứt khuôn khổ đàm phán song phương được hai nước thiết lập từ năm 2001.
Theo Cơ quan Thường trực Trọng tài (PCA), cuộc họp tại Singapore là cuộc gặp đầu tiên của Ủy ban Hòa giải trong vụ việc mang mã số 2026-35. Tại đây, các bên tiến hành thảo luận về quy tắc thủ tục và khuôn khổ cho những vòng làm việc tiếp theo.
Ngoại trưởng Thái Lan Sihasak Phuangketkeow tham dự cuộc hòa giải. Ảnh: Reuters
Đây là cơ chế hòa giải, không phải một phiên tòa hay thủ tục trọng tài nhằm đưa ra phán quyết ràng buộc; ủy ban có nhiệm vụ hỗ trợ hai bên tìm kiếm thỏa thuận và đưa ra các khuyến nghị trong quá trình giải quyết tranh chấp.
Nguồn gốc tranh chấp nằm ở vùng chồng lấn yêu sách giữa Thái Lan và Campuchia ở Vịnh Thái Lan. Năm 2001, hai nước ký một bản ghi nhớ (MoU) nhằm thiết lập khuôn khổ đàm phán về khu vực chồng lấn yêu sách trên biển, trong đó hướng tới việc giải quyết vấn đề phân định ranh giới và khả năng hợp tác thăm dò, khai thác tài nguyên tại khu vực này.
Tuy nhiên, sau hơn hai thập niên, các cuộc đàm phán vẫn không đạt được thỏa thuận cuối cùng. Ngày 5/5/2026, chính phủ Thái Lan đã quyết định hủy bỏ MoU năm 2001, cho rằng cần một khuôn khổ mới để giải quyết vấn đề.
Ngay sau động thái của Bangkok, Campuchia thông báo khởi động cơ chế hòa giải bắt buộc theo UNCLOS. Phnom Penh cho rằng đây là cách đưa vụ việc trở lại khuôn khổ pháp lý quốc tế và tìm kiếm một giải pháp hòa bình.
27.000 km² biển và “kho báu” hàng trăm tỷ USD
Theo Reuters, khu vực chồng lấn yêu sách (OCA) giữa Campuchia và Thái Lan nằm trong Vịnh Thái Lan và rộng khoảng 26.000-27.000 km².
Quy mô khu vực này khiến vấn đề không chỉ xoay quanh việc phân định biên giới trên biển. Dưới đáy Vịnh Thái Lan được cho là có các mỏ dầu và khí tự nhiên đáng kể, khiến OCA trở thành một khu vực có giá trị kinh tế và năng lượng đặc biệt đối với cả Campuchia và Thái Lan.
Theo các ước tính được Reuters dẫn lại, khu vực này có thể chứa khoảng 11-12 nghìn tỷ feet khối khí tự nhiên cùng một lượng lớn dầu mỏ. Giá trị tiềm năng của nguồn tài nguyên này được ước tính vào khoảng 300 tỷ USD.
Bộ trưởng Mỏ và Năng lượng Campuchia Keo Rottanak từng cho rằng việc giải quyết tranh chấp có thể mở đường cho khai thác nguồn tài nguyên ngoài khơi, qua đó mang lại lợi ích cho cả Campuchia và Thái Lan.
Ông cũng nhấn mạnh cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu đã khiến vấn đề an ninh năng lượng trở nên cấp thiết hơn đối với Campuchia.
Ngoại trưởng Campuchia Prak Sokhonn tham dự cuộc hòa giải. Ảnh: Reuters
"Chúng tôi nhận thấy rằng việc lựa chọn phương thức hòa giải bắt buộc theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS)... là con đường duy nhất khả thi để giải quyết những khác biệt một cách hòa bình và thân thiện", ông nói với Reuters hồi tháng 5.
Chính tiềm năng dầu khí khiến việc xác định cách thức giải quyết vụ việc trở nên phức tạp. Thái Lan cho rằng cần xác định đường ranh giới biển và thềm lục địa trước khi bàn đến việc cùng phát triển các nguồn tài nguyên ngoài khơi. Trong khi đó, Campuchia đã đề xuất thảo luận về một Khu vực Phát triển chung (JDA) đối với nguồn năng lượng tại vùng này.
Con đường dài phía trước
Trong cuộc phỏng vấn với Reuters, Bộ trưởng Bộ Mỏ và Năng lượng Campuchia Keo Rottanak cho rằng, quá trình thăm dò và phát triển cần nhiều năm để tiến hành, nên việc giải quyết nhanh chóng vấn đề là vô cùng quan trọng.
"Nếu bạn cứ chờ thêm hàng chục năm nữa, thì cơ hội thu hút vốn đầu tư để thăm dò và khai thác dầu khí có thể sẽ không còn," ông nói. "Và các công ty lớn đều nhận thức được điều đó."
Thực tế, sau nhiều năm trì hoãn, Campuchia đã khai thác được lô dầu thô đầu tiên từ các mỏ ở Vịnh Thái Lan vào cuối năm 2020, trong một dự án hợp tác giữa chính phủ nước này và tập đoàn năng lượng KrisEnergy.
Tuy nhiên, chỉ vài tháng sau, công ty niêm yết tại Singapore này tuyên bố sẽ bị thanh lý, phủ bóng đen lên một lĩnh vực mà chính phủ Campuchia đang rất muốn vực dậy.
Quan chức Campuchia khẳng định, ngay cả khi hai bên có thể giải quyết mọi việc ngay hôm nay, cũng sẽ cần thời gian để tăng cường nguồn lực tài chính và công nghệ để thực hiện điều đó.
