Iran đã gây nhiễu Starlink như thế nào
Vào ngày 8/1, chính quyền Iran đã cắt đứt quyền truy cập Internet và liên lạc điện thoại, bao gồm cả Starlink. Ngoại trưởng Iran cho biết chính phủ nước này đã ra lệnh cắt Internet trong 4 ngày là do xảy ra "hoạt động khủng bố" trong các cuộc biểu tình.
Starlink, dịch vụ cung cấp internet thông qua chùm vệ tinh, vốn được cho là nằm ngoài tầm kiểm soát kiểm soát của chính quyền Iran. Tuy nhiên, trong những ngày gần đây, Starlink đã bị mất tín hiệu liên tục, khiến việc sử dụng dịch vụ này bị ảnh hưởng nặng nề.
Vậy Iran đã làm cách nào?
Theo France24, Iran đã tìm cách làm nhiễu sóng của Starlink.
Theo trang web giám sát gpsjam.org, hiện tượng can thiệp tín hiệu GPS đã được ghi nhận tại Tehran và các vùng lân cận vào ngày 8/1 – cùng ngày mạng internet bị cắt trên diện rộng tại Iran. Mặc dù chưa rõ nguyên nhân chính xác của việc gây nhiễu này, nhưng nó đã làm gián đoạn một phần dịch vụ của Starlink.
Một thiết bị đầu cuối của Starlink thường cần tín hiệu GPS để xác định vị trí địa lý nhằm kết nối với các vệ tinh trong mạng lưới.
Giáo sư Kave Salamatian tại Đại học Savoie (Pháp), một chuyên gia về địa chính trị internet, chia sẻ: "Gây nhiễu tín hiệu GPS là phương thức kinh điển để chặn Starlink. Tuy nhiên, sau khi Nga thực hiện gây nhiễu tín hiệu tại Ukraine và Biển Đen, Starlink đã tung ra một bản cập nhật cho phép người dùng bỏ qua tín hiệu GPS. Thay vào đó, thiết bị sẽ dựa vào chính các vệ tinh Starlink để xác định vị trí thông qua phương pháp định vị tam giác".
Tuy nhiên, ông Radim Badsi, CEO của công ty Ground Space (Pháp) chuyên về giám sát chùm vệ tinh, nhận định giải pháp này cũng có những hạn chế nhất định. Nó khiến người dùng Starlink kém linh hoạt hơn: "Phương án thay thế cho việc định vị bằng GPS của Starlink đòi hỏi thiết bị phải liên tục quét bầu trời để tìm kiếm vệ tinh bay ngang qua".
Ông Badsi cho biết thêm, ở chế độ này, phiên bản dân sự của thiết bị Starlink sẽ không thể sử dụng khi đang di chuyển.
"Can thiệp chủ động"
Theo bà Victoria Samson, Giám đốc cấp cao về An ninh và Ổn định Không gian tại Secure World Foundation, tình trạng kết nối Starlink xấu đi tại Iran những ngày qua đã dẫn đến việc "mất gói dữ liệu từ 30 đến 80%". Giáo sư Salamatian cho rằng sự sụt giảm này có thể đến từ một hình thức gây nhiễu tinh vi hơn, gọi là "can thiệp chủ động".
Can thiệp chủ động liên quan đến việc làm bão hòa kênh truyền dẫn của vệ tinh. Nếu liên tục gửi "tạp âm" hoặc tín hiệu giả đến vệ tinh trong thời gian đủ dài, các thiết bị đầu cuối liên kết với vệ tinh đó có thể bị ngắt kết nối.
"Về lý thuyết, điều này có thể khiến vệ tinh trở nên vô dụng đối với thiết bị đầu cuối. Vì vậy, bạn có thể lần lượt gây nhiễu tất cả các vệ tinh Starlink nằm trong tầm nhìn", ông Badsi giải thích.
Tuy nhiên, Oleg Kutkov, một kỹ sư người Ukraine và là chuyên gia về mạng lưới Starlink, nhận định: "Về mặt kỹ thuật, rất khó để gây nhiễu kênh chính của Starlink vì mạng lưới này được cấu thành từ nhiều vệ tinh di chuyển liên tục".
Ông cho biết thêm: "Việc chiếu một chùm nhiễu công suất lớn trực tiếp vào vệ tinh trên bầu trời đòi hỏi nhiều ăng-ten chảo lớn phải liên tục bám sát vệ tinh. Người Nga đã thử cách tiếp cận này, nhưng các thiết bị gây nhiễu đã bị tiêu diệt vì chúng rất khó ngụy trang".
Công nghệ "cây nhà lá vườn" hay nhập khẩu từ Nga?
Vậy làm thế nào chính quyền Iran có thể thiết lập được cấp độ can thiệp này? Các chuyên gia đã đưa ra một số giả thuyết.
Iran hiện sở hữu các thiết bị gây nhiễu quân sự của Nga như Murmansk-BN, loại khí tài có khả năng can thiệp tín hiệu GPS.
Các chuyên gia từ nhóm @giammaiot2 nhận định rằng Cobra-V8, một hệ thống tác chiến điện tử của Iran tương tự như dòng 1RL257E Krasukha-4 do Nga sản xuất, có thể đã được sử dụng để gây nhiễu tần số truyền dẫn từ các thiết bị Starlink.
Việc can thiệp Starlink cũng có thể được thực hiện bằng công nghệ dân sự, không nhất thiết phải là công nghệ nước ngoài.
"Lời giải thích đơn giản nhất là họ đã tự thực hiện việc này trong nước. Người Iran có đủ kỹ năng để gây nhiễu Starlink. Hơn nữa, tình trạng nhiễu sóng mà chúng ta đang thấy ở Iran khác với những gì đã diễn ra ở Ukraine", giáo sư Salamatian nói. "Iran có những trường đại học rất giỏi chuyên về viễn thông như Đại học Imam Hossein (trực thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran - IRGC) cũng như Đại học Sharif".
Cuộc rượt đuổi "mèo vờn chuột"
Việc gây nhiễu này ảnh hưởng chính xác như thế nào đến dịch vụ Starlink tại Iran?
Những gì người dùng đang trải qua có thể mô tả chính xác là sự can thiệp gián đoạn và không liên tục, thay vì mất dịch vụ hoàn toàn. Kết nối vẫn còn, tuy nhiên vào lúc cao điểm, tỷ lệ mất gói tin đạt xấp xỉ 35%, dẫn đến việc ngắt kết nối ngắn hạn thường xuyên và trải nghiệm người dùng bị suy giảm rõ rệt. Bất chấp những điều kiện này, dịch vụ vẫn có thể sử dụng được.
Dựa trên các đánh giá thực địa, những gián đoạn này chỉ giới hạn ở khu vực Tehran. Dịch vụ Starlink ở các vùng khác của Iran không bị ảnh hưởng và vẫn hoạt động bình thường.
Đại diện Nasnet cho biết người dùng Starlink đã có thể tạm thời vượt qua việc bị gây nhiễu, một phần nhờ vào sự hỗ trợ kỹ thuật từ chính Starlink:
"Một bản cập nhật phần mềm của Starlink được phát hành vào ngày thứ hai của đợt gián đoạn đã làm giảm đáng kể tỷ lệ mất gói tin xuống còn khoảng 10%. Mặc dù vậy, tình trạng mạng vẫn không ổn định, với những biến động định kỳ và đôi khi xấu đi. Điều này phản ánh một cuộc rượt đuổi 'mèo vờn chuột' đang diễn ra, trong đó cả hai bên liên tục điều chỉnh các phương pháp kỹ thuật của mình".
Giáo sư Salamatian giải thích, nhờ bản cập nhật firmware này, "Starlink hiện có khả năng chuyển tín hiệu sang một vệ tinh khác nếu vệ tinh đang kết nối bị gây nhiễu. Điều này cho phép lưu lượng internet được định tuyến lại, tránh vệ tinh bị tấn công. Bằng cách đó, họ đã giảm thiểu thành công tác động của việc gây nhiễu. Tỷ lệ mất tín hiệu trước đây lên tới 70% do gây nhiễu, nay đã giảm xuống còn 30%".
Tuy nhiên, mạng lưới Starlink không phải là "chiếc đũa thần" để vượt qua hoàn toàn các đợt cắt mạng có chủ đích. Theo Amir Rashidi, một chuyên gia về quyền kỹ thuật số người Iran, hiện chỉ có khoảng 50.000 thiết bị Starlink tại Iran, phục vụ một phần rất nhỏ trong tổng số 90 triệu dân của quốc gia này.
