Sau hơn 30 năm phát triển, nghề nuôi cá lồng trên sông Son, xã Phong Nha, tỉnh Quảng Trị ngày càng mở rộng về quy mô. Toàn xã hiện có 259 hộ nuôi với 516 lồng cá, tập trung chủ yếu tại các thôn Gia Tịnh, Xuân Sơn, Sơn Trạch, Na và Chày Lập.
Thôn Gia Tịnh là nơi tập trung nhiều lồng nuôi cá nhất xã Phong Nha. Không có đất sản xuất nông nghiệp, người dân nơi đây đã tận dụng lợi thế dòng sông Son để gây dựng nghề nuôi cá lồng, biến nguồn nước thành sinh kế lâu dài.
Gắn bó với nghề nhiều năm, gia đình bà Trần Thị Nga (SN 1972) hiện duy trì 6 lồng cá. Mỗi lồng thả từ 100-250 con tùy kích cỡ và được nuôi gối vụ nên có lồng mới một năm, có lồng đã ba đến bốn năm tuổi.
Theo bà Nga, cá phải nuôi ít nhất ba năm, đạt trọng lượng trên 3kg mới xuất bán để thịt săn chắc, thơm ngon. Những con nặng 8-10kg thường phải mất khoảng năm năm chăm sóc.
Mỗi năm, gia đình bà xuất bán khoảng 1,5 tấn cá với giá từ 100.000-120.000 đồng/kg, doanh thu khoảng 150-180 triệu đồng.
"Thức ăn chủ yếu là cỏ voi, lá sắn, rong rêu vớt dưới sông Son và bột ngô nấu chín. Đến mùa đông, chúng tôi còn đi thu gom củ sắn để bổ sung thức ăn cho cá", bà Nga cho biết.
Nhìn lại chặng đường gắn bó với nghề, bà Nga cho biết cuộc sống của người dân địa phương đã thay đổi đáng kể. Nếu trước đây sinh kế chủ yếu dựa vào rừng thì nay nghề nuôi cá lồng trên sông Son đã trở thành nguồn thu nhập chính của nhiều gia đình.
"Tuy nhiên, thời gian nuôi cá kéo dài, trong khi chi phí thức ăn và công chăm sóc ngày càng tăng nên chúng tôi mong giá bán được cải thiện", bà Nga nói.
Cũng chọn nuôi cá lồng làm nghề chính, chị Đoàn Thị Tâm (SN 1989) đã có 12 năm gắn bó với dòng sông Son. Nghề này là nguồn thu nhập chính để chị chăm lo cuộc sống cho gia đình và bốn người con.
Gia đình chị hiện có ba lồng cá, mỗi lồng thả từ 350-650 con. Để chủ động nguồn thức ăn, nhiều ngày chị phải rời nhà từ 3 giờ sáng lên khu vực nông trường Việt Trung hái lá sắn, đến trưa mới trở về cho cá ăn.
Chị Tâm cũng cho biết, cá được cho ăn nhiều lá sắn sẽ phát triển tốt, sau khoảng ba năm đạt trọng lượng từ 3,5-4,5kg là có thể xuất bán. Dù công việc vất vả nhưng đầu ra khá ổn định nhờ nhu cầu của các nhà hàng và lượng khách du lịch đến Phong Nha ngày càng tăng.
Điểm đặc biệt của cá trắm sông Son là được nuôi trong môi trường nước chảy tự nhiên, sử dụng nguồn thức ăn xanh như cỏ, rong và lá sắn nên thịt săn chắc, thơm ngon. Đây là món ăn được nhiều du khách lựa chọn sau hành trình khám phá Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng.
Không chỉ tiêu thụ dưới dạng cá tươi, địa phương còn phát triển các sản phẩm chế biến như chả cá trắm đạt chuẩn OCOP, góp phần nâng cao giá trị nông sản và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Hằng năm, vào dịp nghỉ lễ 30/4-1/5, xã tổ chức Lễ hội cá trắm sông Son nhằm quảng bá thương hiệu, kết nối tiêu thụ sản phẩm và tôn vinh những hộ nuôi cá tiêu biểu.
Theo UBND xã Phong Nha, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, sản lượng cá lồng trên sông Son đạt khoảng 220 tấn. Với giá bán phổ biến khoảng 100.000 – 120.000 đồng/kg, doanh thu ước đạt hơn 24 tỷ đồng. Nếu duy trì sản lượng như hiện nay, doanh thu cả năm có thể đạt khoảng hơn 48 tỷ đồng.
Trao đổi với VietNamNet, ông Phan Hải Hà, Chủ tịch UBND xã Phong Nha cho biết, nghề nuôi cá lồng trên sông Son hiện là một trong những ngành sản xuất đặc trưng của địa phương, vừa tạo sinh kế cho người dân, vừa góp phần hình thành sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng.
Theo ông Hà, thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục phát triển nghề nuôi cá theo hướng bền vững, gắn với bảo vệ môi trường, giữ gìn chất lượng nguồn nước và nâng cao chất lượng sản phẩm. Cùng với đó, xã sẽ đẩy mạnh kết nối nghề nuôi cá lồng với du lịch cộng đồng, tạo thêm các trải nghiệm để du khách tham quan lồng nuôi, tìm hiểu đời sống người dân ven sông và thưởng thức đặc sản cá lồng sông Son.
Từ một dòng sông gắn với mưu sinh, sông Son hôm nay đang góp phần tạo nên thương hiệu đặc sản địa phương, thúc đẩy chuyển dịch sinh kế theo hướng bền vững và gia tăng giá trị kinh tế cho Phong Nha.
