Ảnh minh họa
Các đồn điền trà tại Nhật Bản đang đối mặt với tình trạng thiếu lao động nghiêm trọng, khiến ngành này khó tận dụng được lợi thế xuất khẩu kỷ lục trong bối cảnh nhu cầu matcha toàn cầu bùng nổ. Diện tích thu hoạch tại các tỉnh sản xuất chính đã giảm mạnh trong thập kỷ qua, đặt ra thách thức lớn cho tham vọng mở rộng thị phần quốc tế của quốc gia này.
Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản, diện tích thu hoạch lá trà tại tám tỉnh sản xuất chủ lực đạt 25.400 ha vào năm 2025, giảm 29% so với năm 2015 – thời điểm có 12 tỉnh tham gia sản xuất quy mô lớn. Riêng Shizuoka, một trong những vùng trà trọng điểm, ghi nhận mức giảm tới 36%.
Mie, một nông dân 63 tuổi cho biết ông cùng vợ và ba nhân viên đang canh tác 5 ha trà tencha – nguyên liệu thô để sản xuất matcha. Quá trình trồng tencha đòi hỏi che phủ ruộng để hạn chế ánh nắng, kỹ thuật giúp tăng hàm lượng diệp lục nhưng tốn nhiều công lao động. Địa hình đồi dốc khiến việc cơ giới hóa gặp khó khăn, phần lớn khâu thu hoạch vẫn phải làm thủ công. “Chúng tôi hầu như không thể duy trì sản lượng như trước, chứ chưa nói đến mở rộng,” ông nói.
Trong khi đó, nhu cầu trà xanh Nhật Bản trên thị trường quốc tế tăng mạnh. Năm 2025, giá trị xuất khẩu đạt 72,1 tỷ yên (tương đương 463 triệu USD), tăng 98% so với năm trước. Khối lượng xuất khẩu tăng 43%, lên 12.612 tấn – lần đầu tiên vượt mốc 10.000 tấn sau 71 năm. Sự phổ biến của ẩm thực Nhật Bản tại châu Âu và Mỹ, cùng xu hướng tiêu dùng chú trọng sức khỏe, đã thúc đẩy nhu cầu matcha, đặc biệt trong các sản phẩm latte và bánh kẹo.
Nguồn cung hạn chế trong bối cảnh cầu tăng cao đã đẩy giá xuất khẩu lên 5.716 yên/kg, tăng 86% so với 5 năm trước, theo Hội đồng Xúc tiến Xuất khẩu Trà Nhật Bản. Ông Takashi Sazuka, người đứng đầu hội đồng, cho biết sản lượng hiện không đủ đáp ứng nhu cầu toàn cầu, khiến một số đơn hàng chuyển sang Trung Quốc và Hàn Quốc với giá cạnh tranh hơn.
Chính phủ Nhật Bản đặt mục tiêu nâng tổng giá trị xuất khẩu nông, lâm, thủy sản và thực phẩm lên 5.000 tỷ yên vào năm 2030, gấp gần ba lần mức 1.700 tỷ yên năm 2025. Trà xanh hiện là một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực, cạnh tranh với thịt bò về giá trị. Tuy nhiên, nếu thiếu hụt nguồn cung kéo dài, tham vọng này có thể bị ảnh hưởng.
Tại Kirishima, vùng sản xuất tencha lớn thuộc tỉnh Kagoshima, một nông dân nhận định ngành trà đang đứng trước cơ hội phục hồi nhờ xuất khẩu, song nền tảng sản xuất còn yếu khiến cơ hội có nguy cơ bị bỏ lỡ.
Theo ông Toru Kodama, giáo sư tại Đại học Đại học Ryutsu Keizai, ngành xuất khẩu trà xanh Nhật Bản vẫn ở giai đoạn đầu phát triển. Ông cho rằng nếu xây dựng được thương hiệu cao cấp, chấp nhận quy mô nhỏ nhưng giá trị cao, Nhật Bản có thể thu hút nhà sản xuất mới và nâng cao cả chất lượng lẫn sản lượng.
Một ví dụ đáng chú ý là trang trại Kenichi Shizen Nouen tại Yamatokoriyama, tỉnh Nara. Doanh nghiệp này bắt đầu trồng trà hữu cơ trên đất bỏ hoang cách đây 25 năm và hiện có diện tích lớn gấp 30 lần ban đầu. Chủ tịch Kenichi Ikawa cho biết dù năng suất thấp do không sử dụng thuốc trừ sâu hay phân bón hóa học, sản phẩm vẫn bán được giá cao nhờ đáp ứng nhu cầu hữu cơ tại châu Âu.
Song song với nỗ lực xây dựng thương hiệu, Tổ chức Nghiên cứu Nông nghiệp và Thực phẩm Quốc gia Nhật Bản đang phát triển các giống trà mới có khả năng kháng bệnh và phù hợp với canh tác hữu cơ, kỳ vọng tạo nền tảng bền vững cho ngành trong dài hạn.
Trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu tiếp tục tăng, bài toán nhân lực và tái cấu trúc sản xuất sẽ quyết định khả năng ngành trà Nhật Bản duy trì lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Theo Nikkei Asia
