Dự án Cải thiện nghề lưới kéo Bà Rịa - Vũng Tàu (FIP Vũng Tàu) đang từng bước cải thiện nghề lưới kéo theo hướng bền vững, nâng giá trị bột cá và mở ra cơ hội để thủy sản TPHCM cũng như Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu có trách nhiệm.
Hợp tác công tư tạo nền tảng cho FIP Vũng Tàu phát triển bền vững
FIP Vũng Tàu do Chi hội Chế biến Bột cá và Dầu cá tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, nay thuộc Hội Thủy sản TPHCM, khởi xướng từ năm 2015.
Từ năm 2020, dự án chính thức được triển khai và xác định lộ trình kéo dài đến năm 2035. Một điểm nổi bật của FIP Vũng Tàu là sự tham gia chủ động, lâu dài của cộng đồng doanh nghiệp với 9 đơn vị đóng góp kinh phí ngay từ giai đoạn đầu.
Ngư dân làm nghề lưới kéo ở vùng biển Long Hải - TPHCM (Ảnh: Hải Vỹ).
Theo ông Nguyễn Thành Lộc - Chủ tịch Hội Thủy sản TPHCM, mục tiêu xuyên suốt của dự án là cải thiện hoạt động khai thác lưới kéo theo hướng bền vững và có trách nhiệm, tuân thủ các quy định chống khai thác IUU, Bộ quy tắc nghề cá có trách nhiệm của FAO, bảo vệ các loài hoang dã quý hiếm, đồng thời đảm bảo thực hành lao động nghề cá đúng chuẩn mực.
Đây là những điều kiện bắt buộc để các doanh nghiệp chế biến bột cá có thể tham gia các chương trình cải thiện nghề cá quốc tế như MSC và MarinTrust, qua đó tiếp cận thị trường toàn cầu.
Dự án được xây dựng trên nền tảng hợp tác công tư với cơ cấu tài chính tương đối rõ ràng. Giai đoạn 2025-2035, tổng kinh phí dự kiến khoảng 610.000 USD.
Trong đó, cộng đồng doanh nghiệp đóng góp 470.000 USD; các chương trình nhà nước phục vụ thực hiện IUU và quản lý tại cảng huy động 102.000 USD; phần còn lại 38.000 USD đến từ các tàu cá tham gia để nâng cấp trang thiết bị, đảm bảo an toàn và tuân thủ quy định.
Trong dự án FIP Vũng Tàu, các tàu cá phải tuân thủ đầy đủ bộ quy tắc nghề cá có trách nhiệm (Ảnh: Hải Vỹ).
Ông Lộc cho biết, các tàu lưới kéo tham gia FIP Vũng Tàu hoạt động chủ yếu tại vùng biển phía Nam và được giám sát chặt chẽ theo cơ chế đa bên.
Cục Thủy sản và Kiểm ngư giữ vai trò điều phối, hướng dẫn thực hiện quy định; Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các chi cục, cảng cá trực tiếp quản lý IUU, truy xuất nguồn gốc và tuyên truyền cho ngư dân.
Hội Thủy sản TPHCM kết nối doanh nghiệp với ngư dân, phổ biến các yêu cầu về nhật ký khai thác, hành trình tàu, ngư cụ và thủ tục cập cảng. Doanh nghiệp giám sát chuỗi nguyên liệu, trong khi Phân viện Hải sản phía Nam hỗ trợ nghiên cứu và tập huấn.
Kết quả 2025 và hướng mở rộng FIP Vũng Tàu từ 2026
Theo báo cáo kết quả hợp tác ngày 12/1, FIP Vũng Tàu đặt mục tiêu dài hạn tạo ra khoảng 120.000 tấn cá nguyên liệu bền vững mỗi năm. Riêng năm 2025, sản lượng cá nguyên liệu được kiểm soát theo tiêu chuẩn FIP Vũng Tàu ước đạt 25.000 tấn. “Con số này cho thấy chuỗi lưới kéo bền vững đã bước đầu hình thành”, ông Nguyễn Thành Lộc nhận định.
Một số kết quả chứng nhận quốc tế đáng chú ý cũng đã được ghi nhận. Công ty TNHH Phúc Lộc Vũng Tàu được MarinTrust chứng nhận chương trình cải tiến nguồn cung ứng và sản xuất nguyên liệu biển có trách nhiệm.
Nutreco International Việt Nam và C.P Việt Nam đạt chứng nhận ASC cho thức ăn thủy sản sử dụng nguồn nguyên liệu bền vững từ FIP Vũng Tàu. Đây là cơ sở quan trọng để bột cá Việt Nam tiến gần hơn tới các “nhãn xanh” quốc tế.
Tàu đánh bắt cá ở vùng biển TPHCM (Ảnh: Hải Vỹ).
Từ năm 2026 trở đi, FIP Vũng Tàu được định hướng mở rộng cả về quy mô và phạm vi, hướng tới trở thành sản phẩm nhãn xanh được quốc tế công nhận. Dự án sẽ tăng số doanh nghiệp đạt chứng nhận MarinTrust IP, mở rộng liên kết quản lý sang các tỉnh phía Nam và siết chặt giám sát số lượng tàu cá tham gia.
Theo ông Đinh Xuân Lập - Phó Giám đốc ICAFIS (Trung tâm Hợp tác Quốc tế Nuôi trồng và Khai thác Thủy sản Bền vững), hợp tác công tư PPP là định hướng lớn của Chính phủ Việt Nam nhằm huy động nguồn lực xã hội và phát huy vai trò doanh nghiệp trong phát triển bền vững.
FIP Vũng Tàu là minh chứng rõ nét cho mô hình PPP mà ngành thủy sản Việt Nam theo đuổi nhiều năm. “Đây là mô hình cần được nhân rộng, không chỉ trong thủy sản mà ở nhiều ngành hàng khác”, ông Lập nhấn mạnh.
