Trong bối cảnh nuôi tôm tại đồng bằng sông Cửu Long đối mặt nhiều rủi ro về dịch bệnh, chi phí cao và hiệu quả không ổn định, một số nông dân ở miền Tây đã chuyển sang nuôi cá chẽm (barramundi) – loài thủy sản có khả năng thích nghi tốt với điều kiện nước mặn, lợ tại khu vực.
Việc thay đổi mô hình sản xuất này bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế đáng kể, song cũng đi kèm những thách thức nhất định về thị trường và chi phí.
Ông Võ Điền Trung Dũng (Cần Thơ) là một trong những người tiên phong chuyển từ nuôi tôm sang nuôi cá chẽm quy mô lớn.
Từ diện tích ban đầu còn khiêm tốn, đến nay trang trại của ông đã mở rộng lên gần 40 ha, áp dụng mô hình nuôi thâm canh công nghiệp với hệ thống xử lý nước tuần hoàn nhằm kiểm soát môi trường nuôi và hạn chế dịch bệnh.
Mỗi năm, cơ sở này cung cấp hơn 1.000 tấn cá chẽm cho các nhà máy chế biến xuất khẩu sang nhiều thị trường như Mỹ, Úc, Canada, Thái Lan và Trung Đông, đồng thời khoảng 2.000 tấn được tiêu thụ tại thị trường nội địa, mang lại doanh thu ước tính hàng trăm tỉ đồng.
Theo chia sẻ từ người nuôi và các doanh nghiệp trong ngành, giá bán cá chẽm thương phẩm có sự biến động khá lớn tùy thời điểm và kích cỡ. Ở thị trường trong nước, cá chẽm loại trên 1 kg/con từng được thu mua với giá khoảng 85.000–90.000 đồng/kg trong giai đoạn nhu cầu cao, song cũng có lúc giảm xuống quanh mức 70.000–75.000 đồng/kg. Đối với xuất khẩu, giá cá chẽm phi lê có thể dao động từ vài USD đến gần 10 USD/kg, tùy theo quy cách sản phẩm và thị trường tiêu thụ.
Trong khi đó, giá thành nuôi cá chẽm tại ĐBSCL hiện được nhiều hộ nuôi ước tính ở mức khoảng 65.000–70.000 đồng/kg, trong đó chi phí thức ăn chiếm tỷ trọng lớn nhất, bên cạnh chi phí con giống, điện, nhân công và xử lý môi trường ao nuôi.
Khi giá bán duy trì trên mức giá thành, người nuôi có lãi và mô hình cho hiệu quả kinh tế tốt hơn so với nuôi tôm trong điều kiện cùng diện tích. Tuy nhiên, vào những thời điểm thị trường tiêu thụ chậm, giá cá chẽm có thể giảm xuống quanh mức 60.000–65.000 đồng/kg, tiệm cận hoặc thấp hơn giá thành, khiến lợi nhuận bị thu hẹp, thậm chí không có lãi nếu quản lý chi phí không chặt chẽ.
Thực tế này cho thấy, dù mô hình nuôi cá chẽm đang mở ra hướng đi mới cho nông dân vùng mặn, lợ ở ĐBSCL, song hiệu quả vẫn phụ thuộc lớn vào khả năng kiểm soát chi phí, chất lượng con giống và đặc biệt là liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp chế biến.
Việc đầu tư bài bản, gắn sản xuất với thị trường được xem là yếu tố then chốt để mô hình nuôi cá chẽm phát triển bền vững, tránh rơi vào vòng lặp “được mùa rớt giá” như đã từng xảy ra với nhiều loại thủy sản khác.
