Tại hội thảo lấy ý kiến về Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, ngày 9/10, bà Nguyễn Cẩm Trang, đại diện Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, xuất khẩu tiếp tục là một trong những động lực quan trọng. Vì vậy, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu trong giai đoạn tới cần được xác định lại cho phù hợp với yêu cầu phát triển mới.
Theo đó, dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đặt mục tiêu thúc đẩy xuất nhập khẩu tăng trưởng cao, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026-2030; đồng thời chuyển mạnh từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, nâng cao giá trị gia tăng, năng suất và năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.
Mục tiêu đặt ra là tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa bình quân giai đoạn 2026-2030 phấn đấu đạt 15-16%/năm; nhập khẩu tăng bình quân 12-13%/năm. Cán cân thương mại hướng tới thặng dư bền vững, với tỷ trọng xuất siêu trên tổng kim ngạch xuất khẩu bình quân đạt 3-6% trong giai đoạn này.
Đến năm 2045, Việt Nam phấn đấu nằm trong nhóm 10 quốc gia có kim ngạch xuất khẩu và nhập khẩu lớn nhất thế giới; tỷ trọng xuất siêu đạt 7-10%.
Một trong những mục tiêu quan trọng là nâng cao vai trò của doanh nghiệp trong nước và gia tăng hàm lượng chế biến, công nghệ trong hàng xuất khẩu. Theo đó, tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp trong nước trong tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước phấn đấu đạt khoảng 28-30% vào năm 2030, tăng lên 38-40% vào năm 2045.
Tỷ trọng hàng chế biến hoặc đã tinh chế trong tổng kim ngạch xuất khẩu dự kiến đạt 89-90% vào năm 2030 và trên 92% vào năm 2045.
Tỷ lệ giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao trong tổng giá trị xuất khẩu hàng chế biến, chế tạo phấn đấu đạt khoảng 50% vào năm 2030 và trên 55% vào năm 2045.
Về quy mô thương mại, dự thảo đưa ra các kịch bản tăng trưởng đến năm 2030. Cụ thể, ở kịch bản trung bình, kim ngạch xuất khẩu dự kiến đạt 953,7 tỷ USD vào năm 2030; kịch bản cao đặt mục tiêu 1.041,1 tỷ USD, trong khi kịch bản thấp là 765 tỷ USD.
Theo thống kê của Cục Hải quan, tổng kim ngạch xuất khẩu của nước ta năm 2025 mới đạt 475,06 tỷ USD và 9 tháng năm 2026 đạt 434,32 tỷ USD. So với năm 2025, để đạt mục tiêu năm 2030, kim ngạch xuất khẩu theo kịch bản cao phải tăng thêm 566,04 tỷ USD, tương đương gấp khoảng 2,19 lần. Ở kịch bản trung bình, mức tăng thêm là 478,64 tỷ USD; còn kịch bản thấp là 289,94 tỷ USD.
Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, cho rằng chiến lược cần xác định rõ mục tiêu, nguồn lực và giải pháp cụ thể. Các nhiệm vụ cần được cụ thể hóa thành chương trình hành động, có lộ trình thực hiện và sự phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương cùng các đơn vị liên quan.
Theo ông, Việt Nam có tiềm năng về nguồn nguyên liệu, nhưng muốn nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế thì không thể chỉ dựa vào lợi thế sẵn có. Doanh nghiệp cần tăng cường chế biến, nâng cao chất lượng, đáp ứng yêu cầu khách hàng và gia tăng giá trị sản phẩm.
Ông lưu ý, tính khả thi của Chiến lược không chỉ phụ thuộc vào việc xác định mục tiêu mà còn ở khả năng tháo gỡ các điểm nghẽn khi triển khai. Trách nhiệm của từng bộ, ngành cần được làm rõ, nhất là đối với các vấn đề liên quan đến nguồn cung nguyên liệu, quản lý chất lượng và phát triển thị trường.
Ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp, kiến nghị chiến lược cần chú trọng các chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ, hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất công nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là hướng đi quan trọng để từng bước giảm phụ thuộc vào nguyên phụ liệu nhập khẩu, nâng cao năng lực sản xuất trong nước và tăng khả năng làm chủ các khâu trong chuỗi giá trị.
Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái nhấn mạnh, xuất nhập khẩu là một trong những động lực quan trọng góp phần giúp Việt Nam thực hiện các mục tiêu phát triển. Trong một số giai đoạn, xuất khẩu và đầu tư nước ngoài đã đóng vai trò chủ lực đối với tăng trưởng kinh tế.
Song, Thứ trưởng cũng chỉ rõ thời gian qua, chiến lược xuất nhập khẩu tập trung nhiều vào mục tiêu tăng trưởng về lượng. Khi quy mô nền kinh tế còn nhỏ, việc phát triển các ngành sản xuất cần dựa vào thị trường và nền kinh tế toàn cầu, qua đó tạo động lực tăng trưởng.
Tuy nhiên, sau một thời gian phát triển, quy mô nền kinh tế Việt Nam đã lớn hơn, độ mở thương mại ở mức cao. Theo đó, bối cảnh mới đặt ra yêu cầu phải chuyển trọng tâm từ tăng trưởng về lượng sang nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động xuất nhập khẩu.
“Vì vậy, Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa cần định hướng Việt Nam tham gia sâu hơn vào những khâu có ý nghĩa thiết yếu, đồng thời tạo sự kết nối với các chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và công nghiệp. Qua đó, hoạt động xuất nhập khẩu không chỉ mở rộng quy mô mà còn góp phần nâng cao năng lực sản xuất và bảo đảm cán cân thanh toán ổn định, lâu dài”, Thứ trưởng lưu ý.
Theo đó, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục lắng nghe, lấy ý kiến, hoàn thiện dự thảo Chiến lược để trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định ban hành.
