Biến phế phẩm thủy sản thành tài nguyên tỷ đô

Nhiều ứng dụng

Tại TPHCM nhiều doanh nghiệp đã tận dụng rất hiệu quả nguồn phế phẩm. Ông Nguyễn Thành Lộc, Giám đốc Công ty TNHH Phúc Lộc (phường Tân Hải), chia sẻ: “Mỗi ngày chúng tôi thu mua khoảng 60 tấn phế phẩm từ tàu cá, nhà máy để sản xuất 4.000-5.000 tấn bột cá/năm, mang lại doanh thu 72-90 tỷ đồng. Nếu được hỗ trợ vốn và công nghệ, chúng tôi hoàn toàn có thể nâng độ đạm lên 64%, giảm nhập khẩu 140.000 tấn bột cá mỗi năm”.

Còn tại Công ty TNHH Tứ Hải (phường Phước Thắng), xương cá đục từng chỉ bán vài ngàn đồng/kg nay được làm sạch, sấy khô xuất khẩu sang Nhật với giá 10USD/kg, mang về 10-12 tỷ đồng/năm. Ông Đào Quốc Tuấn, Tổng Giám đốc TNHH Tứ Hải, cho biết, nhu cầu tăng cao nhưng doanh nghiệp không đủ hàng cung ứng, đây là một hướng làm ăn mới. Ở quy mô lớn hơn, Viện Nghiên cứu hải sản phía Nam tận dụng ghẹ tạp để chế biến riêu ghẹ đóng hộp và sản xuất bột chitosan - nguyên liệu y tế, nông nghiệp, giá bán tới 1.000USD/kg.

Ngoài ngành công nghiệp chế biến, thời gian qua, các phế phẩm thủy sản còn được “thổi hồn” thành sản phẩm nghệ thuật và du lịch. Mỗi đêm, các nhà hàng, cơ sở chế biến hải sản thải ra hàng tấn vỏ sò, ốc. Chị Nguyễn Thị Hồng Lan, Giám đốc Công ty TNHH Hải Lan (phường Bà Rịa), đã tổ chức cho nhân viên thu gom và tái chế thành quà lưu niệm, tranh nghệ thuật, trang sức, bán ra với giá từ 40.000-20 triệu đồng/sản phẩm.

“Mỗi chiếc vỏ ốc là hơi thở biển cả. Tôi muốn kể câu chuyện văn hóa Việt với du khách quốc tế, vừa giảm rác thải, vừa tạo sinh kế cho người lao động”, chị Lan thổ lộ. Mới đây, Công ty TNHH Hải Lan đã ký bản ghi nhớ hợp tác với Công ty CP Đầu tư và Công nghệ OSB - đại lý ủy quyền của Alibaba tại Việt Nam, để đưa các sản phẩm từ vỏ sò, ốc lên sàn thương mại điện tử Alibaba, mở rộng thị trường tiêu thụ và giúp quảng bá đến khách du lịch khắp nơi trên thế giới.

Tình yêu xứ biển với các vỏ sò, ốc gắn với thông điệp bảo vệ môi trường cũng được “truyền lửa” đến các bạn học sinh, sinh viên. Bạn Nguyễn Lê Minh Châu (học sinh Trường THPT Vũng Tàu) từng gửi đến cuộc thi Đổi mới sáng tạo ngành thủy sản Bà Rịa - Vũng Tàu mô hình “Workshop làm thủ công tái chế từ vỏ sò kết hợp coffee shop phong cách biển”.

Đây là một mô hình mở quán cà phê với vật liệu trang trí chủ đạo là các vỏ sò, ốc. Quán không chỉ phục vụ nước uống mà khách hàng còn có thể tham quan, chụp hình, check-in với nhiều không gian được trang trí xinh xắn. Khách đến đây có thể tự tay làm ra những món đồ, vật dụng từ sò, ốc cho riêng mình dưới sự hướng dẫn của chủ tiệm theo mô hình workshop.

Hỗ trợ chính sách, vốn, công nghệ

Theo dự báo của ngành nông nghiệp - môi trường, những năm tới, phụ phẩm thủy sản có thể mang lại nguồn nguyên liệu khổng lồ cho nhiều ngành công nghiệp. Trong đó, riêng phần đầu tôm có thể chế biến thành khoảng 490.000 tấn thực phẩm; thịt vụn và dạ dày cá tra đạt 100.000 tấn, còn mỡ cá tra ước đạt 150.000 tấn.

Ngoài ra, từ vỏ tôm có thể sản xuất khoảng 146.000 tấn thức ăn chăn nuôi, trong khi đầu, xương và nội tạng cá cung cấp thêm 900.000 tấn/năm. Các ngành y dược, mỹ phẩm và công nghiệp khác cũng có thể tận dụng 147.000 tấn phụ phẩm đầu và vỏ tôm, cùng khoảng 80.000 tấn da và bong bóng cá để sản xuất các chế phẩm giá trị cao.

Đến năm 2030, sản lượng phế phụ phẩm tôm ước tính 650.000 tấn, giá trị 80-100 triệu USD; cá tra 1,3 triệu tấn, giá trị hơn 500 triệu USD. Bà Phạm Thị Na, Phó Giám đốc Sở NN-MT TPHCM, nhấn mạnh, thành phố có tiềm năng lớn về thủy sản, tận dụng phế phẩm không chỉ mang lại giá trị hàng chục ngàn việc làm mà còn nâng uy tín thủy sản Việt Nam, góp phần giảm áp lực xử lý rác thải công nghiệp.

Trong khi đó, TS Phạm Quốc Huy, Phân viện trưởng Phân viện Nghiên cứu hải sản phía Nam, nhận định: Muốn biến phế phẩm thủy sản thành tài nguyên, phải coi đây là ngành công nghiệp quan trọng, không phụ thuộc vào thị trường tự phát. Ngoài bột cá và dầu cá, xu hướng mới trên thế giới là chiết xuất peptide, enzyme sinh học, thậm chí tạo vật liệu sinh học và bao bì phân hủy từ vỏ tôm, da cá.

Chính sách thuế, tín dụng xanh, ưu đãi công nghệ sẽ tạo động lực cho doanh nghiệp mạnh tay đầu tư. Khi liên kết giữa doanh nghiệp, nhà khoa học, nghệ nhân và chính quyền được thắt chặt, khi quy hoạch và hạ tầng được hoàn thiện, những gì từng bị coi là rác thải sẽ trở thành nguồn “vàng xanh”, nuôi dưỡng kinh tế biển, bảo vệ đại dương và đưa thủy sản Việt Nam lên tầm cao mới trên bản đồ thế giới.