Cho ở nhờ hay chỉ là ‘đứng tên giùm’?
Theo trình bày của ông P. (ngụ TPHCM), vợ chồng ông đứng tên trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với thửa đất có diện tích gần 140m2 tại TPHCM. Trên đất có một căn nhà cấp 4. Nhà, đất này được vợ chồng ông nhận chuyển nhượng từ vợ chồng ông T.
Sau khi hoàn tất thủ tục, do chưa có nhu cầu sử dụng, ông P. đồng ý cho vợ chồng ông T. tiếp tục ở lại trên đất cho đến khi có yêu cầu nhận lại.
Đến tháng 9/2024, ông P. thông báo yêu cầu trả lại nhà, đất nhưng vợ chồng ông T. không đồng ý, dẫn đến tranh chấp. Do đó, ông P. khởi kiện, yêu cầu vợ chồng ông T. giao trả căn nhà cấp 4 cùng toàn bộ quyền sử dụng thửa đất theo kết quả đo đạc, định giá.
Phía bị đơn cho rằng thực chất không có việc chuyển nhượng. Theo trình bày, việc ký hợp đồng chuyển nhượng tại văn phòng công chứng cho vợ chồng ông P. chỉ nhằm “nhờ đứng tên giùm” do vợ chồng ông đang có nghĩa vụ thi hành án và lo ngại tài sản bị kê biên.
Tại phiên tòa sơ thẩm, Hội đồng xét xử TAND khu vực 14 - TPHCM nhận định hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa các bên là hợp pháp, có hiệu lực pháp luật. Lập luận của vợ chồng ông T. về việc “đứng tên giùm” không có cơ sở chứng minh, không đủ căn cứ để vô hiệu hóa giao dịch đã được công chứng.
Từ đó, tòa án chấp nhận toàn bộ yêu cầu của ông P., buộc vợ chồng ông T. phải bàn giao lại quyền sử dụng thửa đất cùng căn nhà cấp 4 trên đất cho vợ chồng ông P. quản lý, sử dụng.
Giao dịch giả tạo để tẩu tán tài sản
Không đồng ý với phán quyết trên, vợ chồng ông T. kháng cáo. Tại phiên tòa phúc thẩm, hai bên đưa ra nhiều tình tiết mâu thuẫn.
Ông P. cho rằng việc chuyển nhượng đất đã được thỏa thuận từ trước với giá 2 tỷ đồng, kèm theo điều kiện miệng là vợ chồng ông T. có thể nhận chuyển nhượng lại trong vòng 2 năm nếu có khả năng tài chính. Ngược lại, vợ chồng ông T. khẳng định đây chỉ là giao dịch giả tạo nhằm tránh nghĩa vụ trả nợ đối với bên thứ ba.
Hội đồng xét xử TAND TPHCM nhận định lời khai của vợ chồng ông T. phù hợp với các tài liệu, chứng cứ. Cụ thể, trước thời điểm ký hợp đồng chuyển nhượng, vợ chồng ông T. đã bị tòa án buộc trả khoản nợ hơn 1,37 tỷ đồng cho một cá nhân khác theo các bản án có hiệu lực pháp luật. Việc ký hợp đồng chuyển nhượng diễn ra ngay sau đó cho thấy dấu hiệu nhằm tẩu tán tài sản, trốn tránh nghĩa vụ thi hành án.
Ngoài ra, phía ông P. cũng không chứng minh được việc đã giao đủ tiền chuyển nhượng, chưa nhận bàn giao thực tế nhà, đất và cũng không tiến hành đo đạc khi nhận chuyển nhượng. Những yếu tố này càng củng cố nhận định giao dịch không có thật.
Từ đó, tòa án phúc thẩm kết luận hợp đồng chuyển nhượng nhà, đất là giao dịch dân sự giả tạo, vô hiệu theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Trên cơ sở đó, TAND TPHCM sửa bản án sơ thẩm, không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông P. và tuyên hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa các bên là vô hiệu.
