Mới đây, Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam đăng tải nội dung hướng dẫn về thủ tục hưởng BHXH một lần cho toàn bộ người dân. Thông tin tập trung vào những bước người lao động cần thực hiện, từ chuẩn bị hồ sơ, lựa chọn hình thức nộp cho đến nhận quyết định và tiền trợ cấp.
Đây không phải là một chính sách mới vừa được ban hành, song việc cơ quan BHXH tiếp tục nhắc lại quy trình là thông tin đáng chú ý đối với những người đang có nhu cầu nhận BHXH một lần. Đặc biệt, kể từ ngày 1/7/2025, Luật BHXH 2024 đã có hiệu lực, kéo theo một số thay đổi quan trọng về điều kiện hưởng mà người lao động cần nắm rõ.
Ảnh minh họa
Rút tiền BHXH 1 lần: Người lao động cần thực hiện 3 bước
Theo thủ tục "Giải quyết hưởng BHXH một lần" đang được Cổng thông tin điện tử BHXH Việt Nam công khai, quy trình được thực hiện qua 3 bước.
Đầu tiên, người lao động lập và nộp hồ sơ theo quy định. Hồ sơ có thể được gửi bằng một trong ba cách gồm trực tuyến; trực tiếp tại cơ quan BHXH hoặc Trung tâm Phục vụ hành chính công các cấp nếu có; hoặc qua dịch vụ bưu chính công ích. Trường hợp nộp trực tuyến nhưng một số giấy tờ không thể chuyển đổi sang hồ sơ điện tử, phần hồ sơ giấy sẽ được gửi về cơ quan BHXH qua đường bưu chính.
Theo Điều 78 Luật BHXH 2024, hồ sơ cơ bản đề nghị hưởng BHXH một lần gồm sổ BHXH và văn bản đề nghị hưởng BHXH một lần. Tùy trường hợp như ra nước ngoài định cư, mắc một số bệnh hoặc suy giảm khả năng lao động, người đề nghị có thể phải bổ sung giấy tờ chứng minh tương ứng.
Sau khi tiếp nhận hồ sơ, cơ quan BHXH tiến hành giải quyết theo quy định. Cổng thông tin điện tử BHXH Việt Nam hiện công khai thời hạn thực hiện thủ tục tối đa là 5 ngày làm việc kể từ khi cơ quan BHXH nhận đủ hồ sơ; thủ tục không thu lệ phí. Trong khi đó, Điều 79 Luật BHXH 2024 quy định cơ quan BHXH có trách nhiệm giải quyết đề nghị hưởng BHXH một lần trong vòng 7 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ, nếu không giải quyết phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.
Bước cuối cùng là nhận kết quả. Người lao động được nhận quyết định hưởng BHXH một lần, bản quá trình đóng BHXH và tiền trợ cấp. Theo hướng dẫn của BHXH Việt Nam, giấy tờ có thể được trả theo hình thức người dân đăng ký; tiền trợ cấp có thể được nhận thông qua tài khoản cá nhân hoặc bằng tiền mặt tại cơ quan BHXH.
Như vậy, người lao động hiện có nhiều lựa chọn và không nhất thiết phải trực tiếp đến cơ quan BHXH để thực hiện toàn bộ quá trình.
Không phải cứ nghỉ việc đủ 12 tháng là được rút BHXH
Bên cạnh thủ tục, một nội dung đặc biệt quan trọng trong năm 2026 là điều kiện được hưởng BHXH một lần.
Theo Điều 70 Luật BHXH 2024, với trường hợp phổ biến là người lao động nghỉ việc và muốn nhận BHXH một lần sau 12 tháng, điều kiện hiện nay đã có sự phân biệt dựa trên thời điểm tham gia BHXH.
Cụ thể, người lao động phải có thời gian đóng BHXH trước ngày 1/7/2025, sau 12 tháng không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, đồng thời không tham gia BHXH tự nguyện và có thời gian đóng BHXH chưa đủ 20 năm.
Nghị định 158/2025/NĐ-CP của Chính phủ tiếp tục làm rõ, 12 tháng nói trên là 12 tháng không đóng BHXH được tính liên tục đến tháng liền kề trước tháng cơ quan BHXH tiếp nhận đề nghị. Tại thời điểm nộp hồ sơ, người lao động cũng phải đang không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và không tham gia BHXH tự nguyện.
Điều đó đồng nghĩa cách hiểu "chỉ cần nghỉ việc đủ một năm là có thể rút BHXH" không còn đúng với tất cả mọi người. BHXH Việt Nam cũng từng lưu ý, nhóm người bắt đầu tham gia BHXH từ khi Luật BHXH 2024 có hiệu lực sẽ không được hưởng BHXH một lần chỉ dựa trên điều kiện nghỉ tham gia sau 12 tháng như trên.
Tuy vậy, pháp luật vẫn quy định các trường hợp khác được hưởng BHXH một lần, chẳng hạn người đủ tuổi hưởng lương hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH; ra nước ngoài để định cư; mắc ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS; hoặc bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên, người khuyết tật đặc biệt nặng...
Nhận BHXH một lần, thời gian đã hưởng sẽ không còn được bảo lưu
Một vấn đề khác người lao động cần cân nhắc là quyền lợi gắn với thời gian đã đóng BHXH.
Luật BHXH 2024 quy định người nghỉ việc nhưng chưa hưởng BHXH một lần và chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu có thể bảo lưu thời gian đã đóng BHXH. Nói cách khác, nếu sau này tiếp tục tham gia, thời gian đã đóng trước đó vẫn có thể được cộng nối để xác định quyền lợi.
Về mức hưởng BHXH một lần, Luật quy định mỗi năm đóng trước năm 2014 được tính bằng 1,5 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH; mỗi năm đóng từ năm 2014 trở đi bằng 2 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH. Trường hợp thời gian đóng chưa đủ một năm, mức hưởng được tính theo số tiền đã đóng nhưng không quá 2 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH.
Do đó, bên cạnh việc thực hiện đúng các bước mà BHXH Việt Nam vừa hướng dẫn, người có nhu cầu nhận BHXH một lần nên kiểm tra kỹ quá trình tham gia, điều kiện hưởng cũng như quyền lợi của mình trước khi nộp hồ sơ.
